વાત કયાં ક્યારેય પૂરી થાય છે?
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
આયખાનો અર્થ આરંભાય છે,
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
બે’ક અક્ષર ધૂંધળા વંચાય છે,
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
દ્રશ્ય આછું-પાતળું ઝિલાય છે,
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
ક્યાં કિનારો સહેજ પણ દેખાય છે,
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
માંડ ચપટીક મર્મ પણ સમજાય છે,
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
એમ જર્જર જાત સંકેલાય છે,
– ને અચાનક સાંજ ઢળતી જાય છે.
-નીતિન વડગામા
આજ તો વરસે આભથી પાણી
બ્હાર તો આવ્યું પૂર ને તું તો ઘરમાં સૂતી સોડ રે તાણી.
કાળવી કહી મેઘ શી એમાં
રોફ વળી કંઇ આવડો શાને?
પાતળી કહી કંઇ રેખ શી એમાં
રોષ વળી કંઇ આટલો શાને?
કહીએ નહીં હોય જેવાં લોક, વાત મેં આજે એટલી જાણી –
બ્હાર તો આવ્યું પૂર ને તું તો ઘરમાં સૂતી સોડ રે તાણી.
મન નથી થતું એક વેળા આ
આભ ઝૂકે તેમ ઝૂકવા તને?
મન નથી થતું એક વેળા આ
મોર કૂદે તેમ કૂદવા તને?
ચાલ, પેલા જે મેધઘનુષના રંગ ફૂટે તે દેશની તને કરવી રાણી
બ્હાર તો આવ્યું પૂર ને તું તો ઘરમાં સૂતી સોડ રે તાણી.
આજ તો વરસે આભથી પાણી..
શ્રાવણ મહિનો શરૂ થયો ત્યારથી વિચારતી હતી કે એકાદ દિવસ આ ગીત મુકુ… (જે આમ જુઓ તો લગભગ ૫-૬ મહિનાથી સાચવી રાખ્યુ હતુ, શ્રાવણ મહિનામાં મુકવા માટે)
અને ગઇ કાલે જ ક્ષેમુદાદાની વિદાયના સમાચાર મળ્યા…
તો આજે સાંભળીએ અમર ભટ્ટ અને કાજલ કેવલરામાની – ના સુરીલા અવાજમાં એમનું આ મઝાનું ગીત…
એમના બીજા ગીતો ટહુકો પર અહીં કલિક કરી સાંભળી શકો છો.
https://tahuko.com/?cat=245
.
આ શ્રાવણ નીતર્યો સરવડે કોઇ ઝીલો જી
પેલાં રેલી ચાલ્યાં રૂપ હો કોઇ ઝીલો જી.
આ કપૂર-કાયા સરી જશે કોઇ ઝીલો જી
પેલા ઊડી ચાલ્યા ધૂપ હો કોઇ ઝીલો જી.
આ જલધારામાં ઝૂલતી કોઇ ઝીલો જી
પેલી તૂટે મોતનમાળ હો કોઇ ઝીલો જી
આ લટ લહેરાતી લળી લળી કોઇ ઝીલો જી
પેલું કોણ હસે મરમાળ? હો કોઇ ઝીલો જી.
આ નથી ટપકતાં નેવલાં કોઇ ઝીલો જી
આ વરસે અમરત-મેહ હો કોઇ ઝીલો જી
આ સમણાં કેરા કરા પડે કોઇ ઝીલો જી
આ નરદમ વરસે નેહ હો કોઇ ઝીલો જી
આ ચળકે વાદળ-તલાવડી કોઇ ઝીલો જી
એની તડકે બાંધી પાળ હો કોઇ ઝીલો જી
આ દિન વહી ચાલ્યો સુહામણો કોઇ ઝીલો જી
આ રાત ચલી રઢિયાળ હો કોઇ ઝીલો જી
આ દૂધે ધોયા ડુંગરા કોઇ ઝીલો જી
પેલી ઝરણાંની વણજાર હો કોઇ ઝીલો જી
આ જતિ-સતીનાં તર રેલે કોઇ ઝીલો જી
પેલા શિવલોચન-અંબાર હો કોઇ ઝીલો જી
ગુજરાતી સંગીત જગતના જાજરમાન સ્વરકાર શ્રી ‘ક્ષેમુ દિવેટીઆ’ ગઇકાલે – 30 July, 2009 ના રોજ અવસાન પામ્યા..! સંગીત-સુધાના ૧૦ ભાગમાં જેંમણે ગુજરાતી કવિતાની કેટકેટલીય અમર રચનાઓ – ગુજરાતભરના કલાકારો સમક્ષ ગવડાવીને, દેશ-દુનિયાના ખૂણે ખૂણે આપણી ભાષાની મહેક પ્રસરાવી છે, એ ક્ષેમુદાદા એમના સંગીત થકી હંમેશા આપણી વચ્ચે જરૂર રહેશે.
પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય જેમને ગુજરાતી સંગીતના ભિષ્મપિતામહ કહીને અવિનાશ વ્યાસ પછીનું સ્થાન આપે છે, 
એવા ક્ષેમુદાદાની ખોટ ગુજરાતી સંગીત જગતને હંમેશા સાલશે. ‘કાશીનો દિકરો’ ફિલ્મના ગીતો માટે એમને શ્રેષ્ઠ સંગીતકારનો એવોર્ડ મળ્યો, પરંતુ એ એકમાત્ર એવી ફિલ્મ હતી જેમાં એમણે સંગીત આપ્યું. અને થોડા સમય પહેલા જ એમના ગુજરાતી-સંગીત ક્ષેત્રના પ્રદાન માટે એમને મોરારીબાપુના હસ્તે ‘અવિનાશ વ્યાસ’ એવોર્ડ એનાયત કરાયો હતો.
જેમાંથી ‘ગુજરાત’ની મહેક આવે એવા એમના ગીતોમાં એમણે શાસ્ત્રીય રાગો અને ગુજરાતના લોકસંગીતનો અદભૂત સમન્વય સાધ્યો. ઉત્તમ સંગીતકાર, અને એટલાજ ઉમદા વ્યક્તિ. જીવનના ૬૦ વર્ષની ઉજવણી એમણે ગુજરાતને ‘સંગીત-સુધા’ની ભેટ આપીને કરી.. ૩૦થી પણ વધુ નામી-અનામી કલાકારોને કંઠે ૫૦થી વધુ કવિઓની સ્વરરચનાનો ખજાનો – એમણે મને એમના હાથે, એમના આશિર્વાદ સાથે આપ્યો હતો લગભગ ૨ વર્ષ પહેલા, એ દિવસની એમની સાથેની મારી મુલાકાત મને હજુ યે યાદ છે.
એમના કેટકેટલાય ગીતો અસંખ્ય વાર સાંભળ્યા છે.. પણ આજે એમને શ્રધ્ધાંજલીરૂપે અહીં કયું ગીત મુકવું એ નક્કી જ ન કરી શકી. કહું ગીત સંભળાવું ને કયું બાકી રાખું?
એમના જ શબ્દો અહીં ટાંકું છું –
સ્પંદનોનું વ્યક્ત વૈવિધ્ય એ સહુને સહજસિધ્ધ નથી.
સુવાસને શબ્દસ્થ કરવાનું સહેલું કયાં છે? ત્યારે,
કવિતા મદદે આવે છે. આ છે કેસેટ-સ્થ કવિતા.
ભાવ-ઉર્મિ-વિચારનો સૂરીલો ધબકાર.
મૌન સંવેદનાની સંગીત સભર અભિવ્યક્તિ.
વિભિન્ન ક્ષણોની મૂક અનુભૂતિનું સૂર-શબદમાં
સહિયારું પ્રાગટ્ય,
“સંગીત સુધા”.
આવો,
અસ્તિત્વ સમગ્રથી એનું પાન કરીએ.
– ક્ષેમુ દિવેટીઆ
.
પ્રભુ એમના આત્માને ચિરશાંતી અર્પે એવી હ્રદયપૂર્વકની પ્રાથના સાથે એમને નતમસ્તક વંદન કરું છું.
(ભીની ભીની ઢેલડને, થનગનતો મોર…. Photo : team-bhp.com )
સ્વર : કૌમુદી મુનશી
સંગીત : નવીન શાહ
* * * * * * *
ભીનું ભીનું અંધારુંને વર્ષાનું વાલમા
સપના સુકાઈ ગયા ભીનાં રૂમાલમાં
ભીની ભીની ધરતીને ભીનું ભીનું આભ
એની વાદળીનો ગંજ ઘટાટોપ- હો મારા વાલમા
તું યે ઝૂરે ને હું યે ઝૂરું ઝરમરિયા તાલમાં
સપના સુકાઈ ગયા ભીનાં રૂમાલમાં
ભીની ભીની ઢેલડને, થનગનતો મોર
કેવો નાચે ગુલતાન છમાછમ – હો મારા વાલમા
મોસમ છે મદઘેલી તરવરિયા તાલમાં
ગલગોટા કરમાણાં ગોર ગોરા ગાલમાં
મચકાતી મસ્ત હવા લચકાતી લ્હેર
એનાં મુજરામાં રંગ છલોછલ – હો મારા વાલમા
વાંકી ચૂંકી વાંકી ચૂંકી રમતી રે વાલમા
મીઠું મીઠું ઘેન મારા ચિત્તડાની ચાલમાં
ભીનું ભીનું અંધારુંને વર્ષાનું વાલમા
સપના સુકાઈ ગયા ભીનાં રૂમાલમાં
સ્વર – સંગીત : પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય
કવિ : ??
(મળેલા મનનો મેળો… Photo : from Flickr)
.
મન મળે ત્યાં મેળો
રે મનવા, મન મળે ત્યાં મેળો
મન હસે તો સુખની હેલી
નહીં તો દુઃખનો દરિયો
મનડું હોય ઉદાસી ત્યારે
મરુભોમ શુ લાગે
ફૂલ ખુશીના ખીલી રહે તો
નંદનવનશું લાગે
ધરતી ઉપર સ્વર્ગ રચી દે
મનનો આનંદમેળો
મન મળે ત્યાં મેળો
રે મનવા, મન મળે ત્યાં મેળો
મનમાં રામ વસ્યો છે મનવા
મનમાં છે ઘનશ્યામ
મંદિર જેવું મન રહે તો
મનમાં તિરથધામ
મનડા કેરો રામ રિઝે તો
પાર જીવનનો બેડો
મન મળે ત્યાં મેળો
રે મનવા, મન મળે ત્યાં મેળો
(સાંજને ઉંબર આવ…. Photo from Flickr)
* * * * * * *
સાંજને ઉંબર આવ,
આપણે રમીએ થોડું અંગત-અંગત.
પોતપોતાનાં મહોરાં ચીરી
માણી જોઈએ સાચી સંગત.
તું ડરવાનું છોડી દે
હું ભાંગી નાખું ભ્રમ બધાયે.
છલનો ઢાંકપિછોડો છોડી,
અપેક્ષાઓનાં બંધન તોડી,
અવલંબનનો અર્થ શોધીએ!
ગઈ તે ક્ષણને વીસરી જઈને
વિશ્વાસની વ્યાખ્યા ફરીથી લખીએ.
જૂનાં નામ હું ભૂંસી નાખું.
લીટા બધા લૂછી નાખું.
કોરો કડકડતો કાગળ લઈએ,
એક-બીજાની સાથે રહીને,
નવી જ કોઈ રચના કરીએ.
તૂટેલા-ફૂટેલા ટુકડા,
કોઈક કાળા-કોઈક ઊજળા
એક પેટીમાં મૂકી દઈને
ઊંડી ઊંડી નામ વિનાની એક નદીમાં વહેવા દઈએ.
સાંજને ઉંબર આવ,
આપણે રમીએ થોડું અંગત અંગત…..
ઘણીબધી ગઝલોનું સ્વરાંકન એવી રીતે થયું હોય છે કે ગઝલ શરૂ થતા પહેલા ગઝલના મિજાજને અનુરૂપ એકાદ મુક્તક પહેલા હોય… એવું નથી લાગતું કે એનું inspiration આવા ગીતો પરથી મળ્યું હશે? લોકગીતો શરૂ થાય એ પહેલા કલાકાર આ ગીતમાં છે એવા છંદ રજૂ કરીને કેટલો જલ્દી આખો માહોલ ગીતને અનુરૂપ બનાવી દે છે! પેલું ચેતનભાઇએ ગાયેલું ઝવેરચંદ મેઘાણીનું ‘મન મોર બની થનગાટ કરે’ – એમાં પણ કંઇક આવો જ અનુભવ થાય..!! (અને હા, એ ગીત ખરેખર તો રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનું ‘નવવર્ષા’ નો ભાવાનુવાદ છે.)
શ્રાવણ મહિનો પણ હવે શરૂ થઇ ગયો છે, અને દેશમાં જેની સાથે પણ વાત કરો, વગર પૂછ્યે ‘વરસાદ બરાબર જામ્યો છે’ ના સમાચાર મળી જ જાય છે… તો સાથે સાથે આ શ્રાવણ જલ બરસે…. ની મઝા ટહુકો પર પણ માણીયે ને?
ચારણી છંદ :
શ્રાવણ જલ બરસે, સુંદર સરસે, બદલ બરસે, અંબર સે,
તરુવર વિરિવરસે, લતા લહરસે, નદિયાં બરસે, સાગર સે,
દંપતી દુઃખ દરસે, સેજ સમરસે, લગત જહરસેં, દુખકારી
કહે રાધે પ્યારી હું બલિહારી, ગોકુળ આવો ગિરધારી….
સ્વર – સંગીત : ??
(સરોવર છલી વળ્યાં…. Lake Travis, Photo from Flickr)
* * * * * * *
.
વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
હે સાસરિયામાં મ્હાલવું રે
પિયરીયામાં છૂટથી રે
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
મારા પગ કેરાં કડલાં રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
મારા હાથ કેરી ચૂડલી રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
મારી ડોક કેરો હારલો રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
મારા નાક કેરી નથણી રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
હવે સાસરિયે જાવું રે
પિયરીયામાં મહાલી રહ્યાં
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
(ઉરના એકાન્ત મારા… Photo from Flickr)
* * * * * * *
સ્નેહીનાં સોણલા આવે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે :
હૈયાનાં હેત તો સતાવે, સાહેલડી !
આશાની વેલ મારી ઊગી ઢળે.
ચડ્યું પૂર મધરાતનું, ગાજે ભર સૂનકાર :
ચમકે ચપળા આભમાં,
એવા એવા છે પ્રિયના ચમકાર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.
ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે આછે નીર :
ઊને આંસુ નયનો ભીંજે,
એવાં એવાં ભીંજે મારા ચીર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.
અવની ભરી, વન વન ભરી, ઘુમે ગાઢ અંધાર,
ઝબકે મહીં ધૂણી જોગીની,
એવા એવા છે પ્રિયના ઝબકાર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.
ઝીણી જ્યોતે ઝળહળે પ્રિયનો દીપક લગીર :
પડે પતંગ, મહીં જલે,
એવી એવી આત્માની અધીર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.
ખૂંચે ફૂલની પાંદડી, ખૂંચે ચંદ્રની ધાર :
સ્નેહીનાં સંભારણા
એવાં એવાં ખૂંચે દિલ મોઝાર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.
– ન્હાનાલાલ કવિ
આજે અમીર ખૂસરોની આ અમર રચના.. નુસરત ફતેહઅલી ખાન, આબીદા પરવીન, સાબરી બ્રધર્સ થી લઇને લતા, આશા, રીચા શર્મા, કૈલાસ ખેર સુધીના કેટલાય નામી-અનામી કલાકારોને આ રચનાને કંઠ આપ્યો છે. થોડા વર્ષો પહેલા આવેલી ફિલ્મ ‘સાથિયા’નું પેલું ગીત ‘નૈના મિલાયકે…’ યાદ છે? એ ગીત પણ તો આ રચનાને આધારે જ બન્યું છે.
અને હિંદી ફિલ્મમાં આ રચના આમ તો લતા-આશાના અવાજમાં ‘મેં તુલસી તેરે આંગન કી’ ફિલ્મમાં પણ થોડા ફેરફાર સાથે લેવામાં આવી છે. અને લતા-આશાના સહિયારા અવાજમાં એ ગીત થોડું વધારે જ સ્પેશિયલ લાગે.. બરાબર ને?
સ્વર : નુસરત ફતેહઅલી ખાન
સ્વર : નાહિદ અખ્તર
સ્વર : આબિદા પરવીન ??
સ્વર : હર્ષદીપ ??
स्वर: आशा भोंसले, लता
गीतकार: आनन्द बक्षी
फ़िल्म: मैं तुलसी तेरे आँगन की (1978)
संगीत: लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल
आ सजना इन नैनन में पलक ढाक तोहे लूँ |
ना मैं देखूं यार को ना तोहे देखन दूँ ||
काजर धारु किरकरा जो सुरमा दिया न जाए |
इन नैनन में पिय बसे दूजा कौन समाए, दूजा कौन समाए ||
छाप तिलक सब छीनी , छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके |
छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके |
नैना मिलायके मोह से सैना मिलायके|
नैना मिलायके मोह से सैना मिलायके ||
छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके |
छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके ||
प्रेमवटी का मधवा पिलायके
प्रेमवटी का मधवा पिलायके
मतवारी कर दीन्ही मोह से नैना मिलायके
मतवारी कर दीन्ही मोह से नैना मिलायके
गोरी गोरी बैयाँ हरी हरी चूडियाँ
गोरी गोरी बैयाँ हरी हरी चूडियाँ
बैयाँ पकड़ हर लीनी मोह से नैना मिलायके
बैयाँ पकड़ हर लीनी मोह से नैना मिलायके
बल बल जाऊं तोरे रंगरजवा
बल बल जाऊं तोरे रंगरजवा
अपनी सी रंग दीन्ही मोह से नैना मिलायके
अपनी सी रंग दीन्ही ….. नैना मिलायके
खुसरो निजाम के बल बल जई है
खुसरो निजाम के बल बल जई है
खुसरो निजाम के बल बल जई है
मोहे सुहागन कीन्ही मोह से नैना मिलायके
मोहे सुहागन कीन्ही मोह से नैना मिलायके
(Lyrics from : http://lyricwiki.org/)
———————–
लता: अपनी छब बनायके
जो मैं पी के पास गयी
आशा: अपनी छब बनायके
जो मैं पी के पास गयी
दोनों: जब छब देखी पीहू की
सो मैं अपनी भूल गयी
ओ, (छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके) -२
छाप तिलक
लता: सब छीनी रे मोसे नैना
नैना, मोसे नैना
नैना रे, मोसे नैना मिलायके
नैना मिलायके
दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे
आशा: नैना, (नैना मिलायके) -२
दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके
लता: ए री सखी
(मैं तोसे कहूँ) -२
हाय तोसे कहूँ
मैं जो गयी थी
(पनिया भरन को) -३
छीन झपट मोरी मटकी पटकी
छीन झपट मोरी झपट मोरी मटकी पटकी
नैना मिलायके
दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके
आशा: (बल-बल जाऊँ मैं) -२
(तोरे रंग रजेवा) -२
(बल-बल जाऊँ मैं) -२
(तोरे रंग रजेवा) -३
(अपनी-सी) -३
रंग लीनी रे मोसे
नैना मिलायके
दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके
आशा: ए री सखी
(मैं तोसे कहूँ) -२
हाय तोसे कहूँ
लता: (हरी हरी चूड़ियाँ) -२
(गोरी गोरी बहियाँ) -२
हरी हरी चूड़ियाँ
(गोरी गोरी बहियाँ) -३
(बहियाँ पकड़ हर लीनी) -२
रे मोसे नैना मिलायके
दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे
आशा: नैना
(नैना मिलायके) -३
दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके
(Lyrics from : http://anandbakshi.blogspot.com/)
