બધાનો હોઇ શકે, સત્યનો વિકલ્પ નથી;
ગ્રહોની વાત નથી, સૂર્યનો વિકલ્પ નથી.
પાતાળે શાખ વધી, મૂળ સર્વ આકાશે,
અમારા બાગના આ વૃક્ષનો વિકલ્પ નથી.
હજારો મળશે મયૂરાસનો કે સિંહાસન,
નયનનાં આંસુજડિત તખ્તનો વિકલ્પ નથી.
લડી જ લેવું રહ્યું મારી સાથે ખુદ મારે,
હવે તો દોસ્ત, આ સંઘર્ષનો વિકલ્પ નથી
કપાય કે ન બળે, ના ભીનો વા થાય જૂનો,
કવિનો શબ્દ છે, એ શબ્દનો કોઇ વિકલ્પ નથી.
પ્રવાહી અન્ય ન ચાલે ગઝલની રગરગમાં,
જરૂરી રક્ત છે ને રક્તનો વિકલ્પ નથી.
ઘણા વખત પહેલા બેગમ અખ્તરના અવાજમાં સાંભળેલી આ ગઝલ – આજે આ ગઝલના સ્વરકાર – પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાયના અવાજમાં :
.
લતા મંગેશકર, આશા ભોંસલે, કિશોર કુમાર, મુકેશ, મોહમ્મદ રફી…. વગેરે હિન્દી સંગીત જગતના દિગ્ગજોથી લઇને, શાન, સાધના સરગમ, જગજીત સીંગ, રૂપકુમાર રાઠોડ જેવા આજના જાણીતા બીન-ગુજરાતી કલાકારોના ગુજરાતી ગીતો આપણે સાંભળ્યા છે, પણ તમને ખબર છે કે ‘મલ્લિકા-એ-ગઝલ’ તરીકે ઓળખાતા ‘બેગમ અખ્તર’ના અવાજમાં પણ ગુજરાતી ગીતો છે ? સાંભળો ‘મરીઝ’ સાહેબની આ ખૂબ જ જાણીતી ગઝલ…
સ્વર : બેગમ અખ્તર
.
મેં તજી તારી તમન્ના તેનો આ અંજામ છે,
કે હવે સાચે જ લાગે છે કે તારું કામ છે.
છે સ્ખલન બે ત્રણ પ્રસંગોમાં મને પણ છે કબૂલ,
કોણ જાણે કેમ આખી જિંદગી બદનામ છે.
એક વીતેલો પ્રસંગ પાછો ઉજવવો છે ખુદા!
એક પળ માટે વીતેલી જિંદગીનું કામ છે.
મારી આ મજબૂર મસ્તીનો નશો ઊતરી ગયો,
આપ પણ એવું કહો છો કે મને આરામ છે !
કોણ જાણે કેમ સાંભળતાં જ દિલ દુખતું હશે !
આમ હું માનું છું તારું નામ પ્યારું નામ છે.
આપની સામે ભલે સોદો મફતમાં થઈ ગયો,
આમ જો પૂછો બહુ મોઘાં અમારાં દામ છે.
જિંદગીના રસને પીવામાં કરો જલ્દી ‘મરીઝ’,
એક તો ઓછી મદિરા છે, ને ગળતું જામ છે.
——————-
ખાસ આભાર મહેન્દ્રકાકાનો, જેમણે આ ગઝલને LPમાંથી mp3માં ફેરવવામાટે ખાસ સોફ્ટવેર ખરીદયું, અને ટહુકોની વર્ષગાંઠ પર આપણા બધાને આ અણમોલ મોતી જેવી ગઝલ ભેટ આપી.
સંગીત : મેહુલ સુરતી
સ્વર : અમન લેખડિયા , સત્યેન જગીવાલા
.
હે વીણાવાદિની, મયુરવાહીની
તું જ જગમાં તારણહારીણી
ધવલ ધવલ વસ્ત્રધારીણી
વંદુ તુજને શીશ નમાવી
બ્રહ્મ કમંડળમાંથી પ્રગટી
વસંતપંચમી દિન તું જન્મી
થઇ તું ગંગાની જન્મોત્રી
તવ કૃપા આ ઋષી સંસ્કૃતી
હે વીણાવાદિની, મયુરવાહીની
તું જ જગમાં તારણહારીણી
આદ્યદેવી તું જ્ઞાનીઓની
લક્ષ્મીજીની પ્રિય સહેલી
દીપ જ્ઞાનના તું પ્રગટાવે
જગમાંથી અંઘાર મીટાવે
___ વસનારી તું મધુરી
સુવાસ જ્ઞાનની તેં ફેલાવી
જ્ઞાનધાર અવનીમાં વહાવી
ન્યાલ કરે તુજ અમૃતવાણી
સૂર મધુર રેલાવનારી તું
લય આલાપમાં ભરનારી તું
અખિલબ્રહ્માંડે ગીત ગજાવે
જગને તા તા થૈ તું નચાવે
વીણાવાદિની, મયુરવાહીની…
( સરગમ… )
મારા હું ની બહાર ગયો જ્યાં લગાર,
મીઠું અદીઠું અચરજ દીઠું
ચારે કોર છે મારો વિસ્તાર !
મારા ‘હું’ ની બહાર ગયો જ્યાં લગાર,
જંગલ -જંગલ ફૂલપાનમાં
વાંચુ આઠ પ્રહરને.
પહાડોની પંક્તિઓ પઢતો,
નદી-નાદને ઝરણે,
દરિયા પર ઊર્મિમય ઊઠતી
માણું ગીતલહરને !
પરી સરીખી હવા વિહરતી હશે શોય આકાર !
શું છલકાયું, શું મલકાયું
ભેલ ભુલાયો જાચું
હુંય મને વળગ્યો ત વળગ્યો
એય એટલું સાચું,
સહુમાં સળવળ સળવળ થાતા
શૂન્ય શબ્દને વાંચું
પ્રથમ વાર મેં પરખ્યો મારો થયેલ ભાગાકાર ..!
સ્વર : આનંદકુમાર સી.
સંગીત : ક્ષેમુ દિવેટીઆ
.
તેં પૂછ્યો તો પ્રેમનો મર્મ
ને હું દઈ બેઠો આલિંગન,
જ્યાં પ્રથમ મેઘ વરસ્યો ,
સરિતાએ તોડ્યાં તટનાં બધંન.
એક અગોચર ઇજન દિઠું
નૈનભૂમીને પ્રાંગણ,
હું સઘળી મોસમમાં માણું
એક અહર્નિશ ફાગણ;
શતદલ ખીલ્યાં પામ્યાં કમલ પર
સૌમ્ય ગીતનું ગુંજન,
જ્યાં પ્રથમ મેઘ વરસ્યો ,
સરિતાએ તોડ્યાં તટનાં બધંન.
નીલ વર્ણનું અંબર એમાં
સોનલવરણી ટીપકી,
વિંધી શામલ ઘટા, પલકને
અતંર વિજળી ઝબકી;
નૈન ઉપર બે હોઠ આંકતા
અજબ નેહનું અંજન,
જ્યાં પ્રથમ મેઘ વરસ્યો ,
સરિતાએ તોડ્યાં તટનાં બધંન
રોજ આ પંખી સવારે ગીત ગાતાં હોય છે
ને બગીચે પુષ્પ ઝાકળથી ભિંજાતા હોય છે
તીરની એને જરૂરત કોઇ દી’પડતી નથી
માત્ર નમણા નેણથી હૈયાં વિંધાતા હોય છે
રાત દી’ રહેતાં હતાં ક્યારેક જે હોઠો ઉપર
નામ એ કાલાંતરે સાવ જ ભુલાતાં હોય છે
છોડવા પડશે વિચારો, તર્ક, એ પહેલી શરત
એ સ્વીકાર્યા બાદ તો ટોળાં રચાતાં હોય છે
સૌ પ્રથમ ઓગાળવાનો હોય છે એમાં અહમ
ની પછી એ શાહીથી ગીતો લખાતાં હોય છે
સ્વર – સંગીત : ડો. ભરત પટેલ
.
કોરા કાગળ પર લીટી દોરે સખી
ને અમે એ માપની પંક્તિ લખી
ચીતરે કંઇ એમ એનો એક હાથ
જેમ ઝુલે વૃક્ષની એક ડાળખી
આંખ ખોલું તો મને દેખાય એ
એ કે જેને મેં હ્દયથી નીરખી
એક વાદળ એમ ચાલ્યું જાય છે
આભમાં જાણે કે જળની પાલખી
કેમ પાણીમાંથી છુટું પાડવું
એક આંસુના ટીપાંને ઓળખી
જો નિહાળું હું કદી ચહેરા સતત,
ને મને દેખાય છે ડાઘા સતત.
હાથથી રેતી ખરી તો જાણ થઇ,
હાથમાં વહેતા નથી દરિયા સતત.
પંખી માટે જિંદગીભર ઝૂરનાર…
સાંભળી શકતા નથી ટહુકા સતત.
માણસોને હું મળી શકતો નથી,
રોકી રાખે છે આ પડછાયા સતત.
દાવ સંકેલી ઊઠે તું, એ પછી ય –
જિંદગી તો ફેંકશે પાસા સતત.
મૌનમાં ડૂબી રહ્યો છું દમ-બ-દમ,
શબ્દના નીકળે છે પરપોટા સતત.
મારા હિસ્સાનો સૂરજ જો અંધારે અટવાઇ જશે તો?
નીકળું ઘરથી ફાનસ લઇને રસ્તામાં બુઝાઇ જશે તો?
ઇશ્વર નામે ગોળો ગબડ્યો ને માણસને મળવાથી શું?
અડધે રસ્તે હાંફી જઇને શ્રધ્ધાથી બોલાઇ જશે તો?
સિક્કો સોંપી દઇને પાછું રમવાનું પણ છાપ પ્રમાણે,
રમતાં રમતાં મારો સિક્કો તારાથી ખોવાઇ જશે તો?
ટહુકાનું વરદાન મળ્યું છે એને ક્યાંથી બાન કરું હું?
દ્વાર ઉઘાડે તું પહેલા ત્યાં હૈયું જો ખોલાઇ જશે તો?
પડછાયાની પૂજામાં રમમાણ રહે છે જીવનભર પણ,
તારું તારી વચ્ચે હોવું ક્યાંય તને સમજાઇ જશે તો?
માથે મૂકી જાત અમે સૌ પાદર લગ તો પહોંચ્યા છીએ,
ઝાંખુ પાંખુ ઘર દેખાઇ પણ મારગ લંબાઇ જશે તો?
પથ્થરના બનેલા છે આ રસ્તા, ન સાંભળે
લોહીલુહાણ ચરણોની પીડા ન સાંભળે
એને કહેવું શું કે જે અષાઢ – શ્રાવણમાં
કેસેટ સાંભળે ને ટહુકા ન સાંભળે
મળવા ધસેલી એક સરિતાના કાનમાં
દરિયો જે કરે વાત તે મોજાં ન સાંભળે !
વીણા વગાડવી છે પરંતુ સચેત છું
થોડાંક સાંભળે ને ટોળાં ન સાંભળે
ઘડિયાળ છે જીવંત, સમય તાલબધ્ધ છે
ભીંતોનો દોષ છે જે ટકોરા ન સાંભળે
એ છે અધીરતા કે ઉપેક્ષા ખબર નથી
આખી ગઝલ સુણે અને મક્તા ન સાંભળે.
