ગઇકાલે આપણા વ્હાલા કવિ ‘તુષાર શુક્લ’નો જન્મદિવ (Sept 29th), તો આજે આ એમની કલમે લખાયેલો ગરબો સાંભળતા એમને જન્મદિવસની શુભેચ્છાઓ પણ આપીએ ને ?
Happy Birthday તુષારભાઇ.. તમારા ગીતોએ કેટલાય ગુજરાતીઓને – ગુજરાતી ગીત સાંભળતા – ગણગણતા કર્યા છે.. એના માટે અમારા બધા તરફથી ખૂબ ખૂબ આભાર.. અને શુભેચ્છાઓ..! 🙂
[ Correction : તુષારભાઇનો જન્મદિવસ ૨૯ જુન છે – એટલે હું એક દિવસ નહીં, ૩ મહિના અને એક દિવસ મોડી પડી. 🙂 ]
સ્વર : પિયુષ દવે
સંગીત : ડો. ભરત પટેલ
.
સોળે શણગાર સજી નિસર્યા માં અંબિકા,
આવ્યા રે ચાંચરના ચોકમાં
માડી, ઉતર્યો અજવાસ ચૌદલોકમાં
માટીનું કોડિયું આ દિપક થઇ જાય
જ્યારે જગમગતી જ્યોતે સોહાય
દીવે થી દીવે જ્યાં પ્રગટી ઉઠે ને
ત્યાં તો અંધારા આઘા ઠેલાય
માડી આવો ને હૈયાના ગોખમાં
સોળે શરણાર સજી…
તાળી ને ચપટી લઇ, માથે માંડવણી લઇ
ગરબે ઘૂમે છે આજ ગોરીઓ
ગેબ તણો ગરબો આ ઘૂમ ઘૂમ ઘૂમતો
એ અંબા જગદંબા એ કોરીઓ
એમાં સુરતમાં યોજાયેલ જે ‘તરહી મુશાયરા’ની વાત છે ને, એ જ કાર્યક્રમની થોડી ક્ષણો ચોરીને અહીં લાવવાનો પ્રયાસ છે આજની પોસ્ટ. એ મુશાયરામાં રજુ થયેલી વિવેકભાઇની ગઝલ એમના જ અવાજમાં – અને એ ગઝલ વિષે તથા ગનીચાચાની જે ગઝલ પરથી વિવેકભાઇએ આ ગઝલ લખી એ ગઝલ વિષે – રઇશભાઇની થોડી વાતો…
(ડાબેથી વિવેક ટેલર, સંચાલક રઈશ મનીઆર અને ગૌરાંગ ઠાકર)
પરંપરાના ગઝલકારોમાં ગની દહીવાલાનું મોટું નામ છે. શયદા, શૂન્ય, મરીઝ, ઘાયલ, સૈફ અને બેફામની સાથે ગનીનું નામ મૂક્યા વગર આ સપ્તર્ષિ અધૂરું રહે. આ પેઢીની સામે લખવા માટે ઉદાહરણરૂપ અને પ્રેરણારૂપ બની શકે એવા ગઝલસૂર્યો ત્યારે ઝળહળતાં જ નહોતા. આ તમામ ગઝલકારોએ ગુજરાતી ગઝલને નવી ઊંચાઈ આપી. વયની દ્રષ્ટિએ ગનીભાઈનો નંબર શયદા પછી બીજો આવે. છતાં આ તમામ શાયરોમાં ગનીચાચાચાએ સમયના વહેણની સથે ગુજરાતી ગઝલની વિભાવનામાં આવેલા પરિવર્તનો સૌથી વધુ ઝીલ્યા. પ્રસ્તુત ગઝલ એ વાતનું સુન્દર ઉદાહરણ છે.
જે વ્યક્તિને નજીકથી નિહાળી હોય, જેમના આશિષ સાંપડ્યા હોય એવી વ્યક્તિની જન્મશતાબ્દિ ઉજવવાની થાય એ ઘટના અજીબોગરીબ લાગે છે. 1983માં મારી ઉમર 17 વર્ષની અને ગનીચાચાની ઉમર 75 વર્ષની. એક ગઝલસ્પર્ધામાં ગનીચાચાએ નિર્ણાયક તરીકે મને પ્રથમ પારિતોષિક આપેલું એ મારો એમની સાથે પ્રથમ પરિચય. એમના જીવનના છેલ્લા ચાર વર્ષોમાં ત્રણ ચાર મુશાયરા સાથે કર્યા. એ વાતને 21 વર્ષોનાં વ્હાણા વાઈ ગયા અને એમની જન્મશતાબ્દિ પણ આવી ગઈ!
આ નિમિત્તે રાષ્ટ્રિય કલા કેન્દ્રએ એક મુશાયરો યોજ્યો. ગની ચાચાની જ 24 પંક્તિઓ પસન્દ કરીને સુરતના જૂનાનવા કવિઓને આપી. આ પંક્તિના રદીફ કાફિયા જાળવીને આ 24 શાયરો એમને કાવ્યાત્મક અંજલિ આપે એવી મારી ભાવના હતી. 24 ગઝલો રજૂ થઇ. સમગ્ર કાર્યક્રમ્માં ડો,હરીશ ઠક્કર, પંકજ વખારિયા અને ડો. વિવેક ટેલરની રચનાઓ શિરમોર રહી.
આમ તો આખી ગઝલ ઉત્તમ શેરોથી મંડિત છે. સરળ છે એટલે આસ્વાદ કરાવતો નથી. પરંતુ એટલું અચૂક કહીશ કે સમગ્ર ગઝલમાં પહેલો અને છેલ્લો શેર ધ્યાન ખેંચે છે. આ પાંખને જરા ઓછી પ્રસારી જગતનો વ્યાપ વધારવાની વાત હ્રદયંગમ છે. કવિની ચેતના વ્યક્તિમાંથી સમષ્ટિ સુધી ફેલાતી અનુભવાય છે.
ચોથા અને છઠ્ઠા શેરમાં ‘અટારીએ’ અને ‘બારીએ’ પ્રાસનો સુંદર ઉપયોગ થયો છે. છેલ્લો શેર મને ખૂબ ગમ્યો. ‘ભલે તમે ન આવો.તમારા વગર જીવી લઇશું’ એવી વાતથી શેર ઉઘડે છે. પ્રાસ ‘ધારીએ’નો આવે છે. પણ આવું ધારવું તો પ્રેમી અને કવિ માટે તો અસંભવિત છે. એટલે ‘ન આવો’થી શરૂ થતી વાત ‘આવો’ પર પૂરી કરવી પડી, એમાં પ્રેમનો અને કવિતાનો બેઉનો વિજય થાય છે. ગઝલમાં રદીફ નિભાવાયો હોય એના ઉત્તમ ઉદાહરણોમાંથી આ એક છે.
સામસામે આવીએ તો ફફડે બે હોઠ પછી બોલવાનું સાનભાન ખોઇએ,
બે’ક ઘડી લાગે કે આટલામાં હોઇએ ને બે’ક ઘડી લાગે ન હોઇએ.
આખું આકાશ એક બટકેલી ડાળ પર લીલેરી કુંપળ થઇ ફૂટે
છાતીમાં સંઘરેલ સાત-સાત દરિયાઓ પરપોટા જેમ પછી ફૂટે
ધોમધોમ તડકામાં પાસપાસે ચાલીએ તો લાગે કે ભીંજાતા હોઇએ…
… બોલવાનું સાનભાન ખોઇએ.
સામસામે આવીએ તો ફફડે બે હોઠ પછી બોલવાનું સાનભાન ખોઇએ.
દેવદાસ અમીરની આ મારી ઘણી જ ગમતી ગઝલ.. મત્લા થી મક્તા સુધી એક પણ શેર એવો ના મળે જેના પર ‘વાહ વાહ’ કરવાની ઇચ્છા ન થાય… દરેક શેર વાંચતા જ દિલને સ્પર્શી જાય એવો.. જોઇ લે, આ હાથમાં ગાંડિવ છે, ગોફણ નથી..! કેવી ખુમારીવાળી વાત!
અને આવી સુંદર ગઝલ જ્યારે પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય જેવા દિગ્ગજ સ્વર – સંગીત સાથે સામે આવે – તો કંઇ એક-બે વાર સાંભળવાથી ધરાવાય? વારંવાર સાંભળ્યે જ છુટકો.. બરાબર ને?
ઢાંકપિછોડો તને ગમે ને મારી ખુલ્લી બાજી,
રમવું હોય તો રમ તારી ચાલે નહીં ઇતરાજી.
હું બાજી માંડું તો એને પૂરી કરીને છોડું,
એક વાર જોડું હું તાર તો કદી નહીં એ તોડું.
વાદળ વરસે વીજળી ચમકે ગગન ભલે રહે ગાજી.
ઢાંકપિછોડો તને ગમે ને મારી ખુલ્લી બાજી.
હું ગીચ ઝાડીનો જીવ નથી : મારો ખુલ્લો રસ્તો,
હવા પવન કે વાવાઝોડું : કદી નહીં એ ખસતો,
સાવ અમસ્તો સદાય હસતો મારો મારગ ખુશમિજાજી,
ઢાંકપિછોડો તને ગમે ને મારી ખુલ્લી બાજી.
