.
એક સરખા દિવસ સુખના કોઈના જાતા નથી,
એથી જ શાણા સાહ્યબીથી લેશ ફુલાતા નથી.
ભાગ્ય રૂઠે કે રીઝે એની તમા જેને નથી,
એ જ શૂરા જે મુસીબત જોઈ ગભરાતા નથી.
ખીલે તે કરમાય છે, સર્જાય તે લોપાય છે,
જે ચઢે તે પડે, એ નીયમ બદલાતા નથી.
પલળીએ ચાલ ! – વિજય રાજ્યગુરુ
અમારા Bay Area (California) માં આજકલ મેઘરાજાએ મહેર કરી છે… આપણા દેશ જેવો ધમધોખાર વરસાદ તો નથી, પણ ધીરે ધીરે (અને ખૂબ ઠંડી લગાડતો) વરસાદ આખરે આવ્યો ખરો… તો એ જ ખુશીમાં આજે આ એક મઝાનું વરસાદી ગીત…
(ઘૂમરાતા વાદળ…. Grand Canyon, Arizona – Aug 31, 2008)
* * * * *
બળબળતી ધરતી થઇ પળમાં જળથી માલામાલ !
ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ !
જળ ખોબામાં, ખોબો જળમાં, જળમાં જળ લ્હેરાય
સાત વરસનું ચોમાસું લ્યો છલક છલક છલકાય
નેહ આભનો વરસે છે થઇ ફોરો ફોરો ફાલ !
પલળીએ ચાલ !
ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ !
અરસ પરસની આંખોમાં વાદળ ઘૂમરાતાં હોય
અરસ-પરસની હેલીમાં હૈયાં ભીંજાતા હોય
કોણ વધુ ભીંજાણું? મનમાં ઊઠે એક સવાલ !
પલળીએ ચાલ !
ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ !
આવ, હાથ લંબાવ, છટાથી મેઘાને બોલાવ
આંખોથી વીજળી ચમકાવી હોઠ જરા મલકાવ
મેઘો મત્ત બની જાશે ચૂમીને તારા ગાલ !
પલળીએ ચાલ !
ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ !
એક છલોછલ ચોમાસું ને બીજી તારી કાય
કોણ કેટલું વરસ્યું એનું તારણ કેમ કઢાય?
કોસ ગયો તૂટી કે ફૂટી ગઇ છે આજ પખાલ?
પલળીએ ચાલ !
ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ પલળીએ, ચાલ !
ચકરાવો લેતા કોઇ પંખીની જેમ મને – સુરેશ દલાલ
સ્વર : હંસા દવે , પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય
સંગીત : પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય
.
ચકરાવો લેતા કોઇ પંખીની જેમ મને
વીટેં છે યાદ એક તારી
તારી આ કેવી મને લગની કે મારી અહીં
એકે પળ હોય નઇ કુંવારી
સોનાનું ગીત લઇ મહેંકે સવારભર
બપ્પોરે ઉગે તારી છાયા
સાંજને સમે હું તારી સંગાથે ચાલું
એના અંધારે પગલાં પરઘાયા
મળવાને ચોગમ છે ખુલ્લા દ્વાર
અને ઉઘડી છે એક એક બારી
તારી આ કેવી મુને લગની કે મારી અહીં
એક પળ હોય નઇ કુંવારી
પીળચટ્ટા ફૂલ લઇ લહેરાતું વૃક્ષ
લીલા પર્ણોમાં મોરલાની કેંકા.. કેંકા.. કેંકા..
ડાળીની વચ્ચે આ ઉજળા આકાશે
તારા ચહેરાની છલકાતી રેખા
વાણીની ઝાંય મહીં —–
શમણાઓ ઉમટે અલગારી
તારી આ કેવી મુને લગની કે મારી અહીં
એક પળ હોય નઇ કુંવારી
નાપાસ વિધાર્થીઓને ! – નિર્મિશ ઠાકર
ભણવા-ગણવામાં ભલે વરતે કાળો કેર !
અડગ રહી, આનંદથી કરવી લીલ્લાલ્હેર !
ગણિતમાં ગરબડ ઘણી, ભાષા મત ખંખોળ,
ભૂગોળમાં ફરતું દીસે, જગ આખુંએ ગોળ,
યુધ્ધ ઘણાં ઇતિહાસમાં, મનમાં કાગારોળ,
હીંડે ક્યમ ભણતર તણું ગાડું ડામાડોળ.
ભણતર સાથે આપણે સાત જનમનાં વેર !
અડગ રહી, આનંદથી કરવી લીલ્લાલ્હેર !
રંજ ન કરવો જ્ઞામાં ગુમાવતાં બહુ સત્ર,
બોચી દુખશે ઓઢતાં જ્ઞાન તણાં શિરછત્ર,
સ્નાતકને તક ને નહિ અત્ર-તત્ર-સર્વત્ર,
લઇને કરશો શું કહો અમથાં પ્રમાણપત્ર?
જીવતરમાં તમ હસ્તીથી આમ ન ઘોળો ઝેર !
અડગ રહી, આનંદથી કરવી લીલ્લાલ્હેર !
જ્ઞાનપિપાસુ – બોચિયા રાતરાતભર રોય,
થોથાં સતત ઉથામતાં પંડિત ભયા ન કોય,
રેખા સહ અમિતાભની ફિલ્મ પ્રણયમય જોય?
ઢાઇ અક્ષર પ્રેમ કો પઢે સો પંડિત હોય.
ફિલ્મ નિહાળો બ્લેકની ટિકિટ લઇ વટભેર !
અડગ રહી, આનંદથી કરવી લીલ્લાલ્હેર !
અભણ ઊડે અહીં પ્લેનમાં, પંડિત કાપે ઘાસ,
સફળ-વિફળ કૈં છે નહિ, જીવતર છે જ્યાં ભાસ,
ચિત્રગુપ્તને ચોપડે માત્ર થશે એ પાસ,
જે થૈ મસ્ત જીવે જગે, પામે વૈકુંઠવાસ;
બાપા બબડે એ સમે ગણવો દ્રષ્ટિ ફેર !
અડગ રહી, આનંદથી કરવી લીલ્લાલ્હેર !
———————-
આ કવિતા વાંચીને મને નીચે લખેલું એક હિન્દી હાસ્યકાવ્ય યાદ આવ્યું, તો મને થયું કે એ પણ વહેંચું તમારી સાથે… ઘણા વર્ષો પહેલા દૂરદર્શન પર દર વર્ષે હોળીના દિવસે હાસ્ય કવિ સંમેલન પ્રસારિત થતું – એમાં કોઇક કવિએ કહેલી એક કવિતાનો આ અંશ છે.. એમની કવિતામાં बाबर हुंयामुं अकबर शाहजहां… कौन किसका बेटा न-जाने, कौन किसका बाप था…. એવું પણ કંઇક હતું.. પણ એ કડી આખી યાદ નથી આવતી… નીચે લખ્યું છે એ પણ યાદશક્તિના જોરે જ લખ્યું છે.. થોડા શબ્દો આમ-તેમ થયા હોય એવું બને ય ખરું..!!
* * * * *
भूगोलमें गत वर्ष आया, गोल है कैसे धरा?
और हमनें एक पलमें लिख दीया उत्तर खडा
गोल है पूरी कचोरी और पापड गोल है
गोल रसगुल्ला जलेबी, गोल लड्डु गोल है
गोलगप्पा गोल है, मूंह थी हमारा गोल है,
इसलिये, हे मास्टरजी… ये धरा भी गोल है.
झूम उठे मास्टरजी इस अनोखे ज्ञान से,
और पर्चे पर उन्होंने लिख दिया ये शान से,
ठीक है बेटा, हमारी लेखनीभी गोल है…
और परिक्षामें तुम्हारा नंबर भी गोल है….
તમારી આંખડી કાજલ તણો શણગાર માંગે છે
સ્વર : સંગીત : ??
.
તમારી આંખડી કાજલ તણો શણગાર માંગે છે
આ કેવી રોશની છે કે જે સદા અંધકાર માંગે છે
બતાવો પ્રેમપૂર્વક જર્જરીત મારી કબર એને
જ્યારે જાલિમ જમાનો જીંદગીનો સાર માંગે છે
છે સામે રૂપ કિંતુ આંખ ઊંચી થઇ નથી શકતી
વિજયની છે સરસ બાજી ને હૈયું હાર માંગે છે
અમરનું મોત ચાહનારા લઇલો હૂંફમાં એને
મરી જાશે એ મરવાને તમારો પ્યાર માંગે છે
ચાલી નીકળો – છાયા ત્રિવેદી
(કિનારા તોડીને દરિયા ઊમટે …. Fort Bragg, CA – Nov 29, 2008)
* * * * *
તપતો સૂરજ ખિસ્સે રાખી, ચાલી નીકળો,
ખુદનો છાયો ખુદ ઉપાડી, ચાલી નીકળો.
કિનારા તોડીને દરિયા ઊમટે સઘળા,
મુઠ્ઠીમાં પૂનમને દાબી, ચાલી નીકળો.
લ્હેરાતાં ઊગશે ખેતર ત્યાં ઇન્દ્રધનુનાં,
સૂકી ભોંમાં, સપનાં વાવી, ચાલી નીકળો.
પવન બનીને મોસમ પોતે પછી શોધશે,
ટહુકાઓ કંઠે છુપાવી, ચાલી નીકળો.
પોતીકાં આકાશને અઢળક વીધ્યેં રાખો,
વરસાદી યાદોને ચાખી, ચાલી નીકળો.
– છાયા ત્રિવેદી
ને મોરલો અધૂરો રહ્યો.. – અનિલ જોશી
થોડા દિવસ પહેલા અનિલ જોશીનું સાંજ હીંચકા ખાય સાંભળ્યું હતું, એમનું જ બીજું એક ગીત… અનિલ જોશીના શબ્દો સાથે મારો સૌથી પહેલો નાતો જોડાયો હતો – ‘મારી કોઇ ડાળખીમાં પાંદડા નથી‘ ગીતથી.. અને હજુ આજે પણ એ ગીત જેટલીવાર સાંભળું એટલીવાર કવિને સલામ કરવાનું મન થાય છે…
સ્વર : વિભા દેસાઇ
સંગીત : રાસબિહારી દેસાઇ
.
હું તો અંધારે મોર બેઠી ભરવા, ને મોરલો અધૂરો રહ્યો;
નથી સોયમાંથી નીકળતો દોરો, ને મોરલો અધૂરો રહ્યો.
પડી દોરમાં થોકબંધ ગાંઠયું, ને મોરલો અધૂરો રહ્યો;
હું ગૂંચભર્યા દોરાનો ઢગલો, ને મોરલો અધૂરો રહ્યો.
બહાર ચોમાસું સાંકળ ખખડાવે, ને મોરલો અધૂરો રહ્યો;
કીયા દોરાથી ગ્હેંક મારે ભરવી, ને અધૂરો રહ્યો.
ચમન તુજને સુમન – કૈલાસ પંડિત
આ ગઝલ મનહર ઉધાસની પહેલી ગુજરાતી ગઝલ છે – અને ગુજરાતી ગઝલોને લોકપ્રિય કરવામાં મનહર ઉધાસનો ફાળો કેટલો મોટો છે, એ કદાચ કોઇ ગુજરાતી ગઝલ પ્રેમીને કહેવાની જરૂર નથી..
સ્વર : મનહર ઉધાસ
.
ચમન તુજને સુમન, મારી જ માફક છેતરી જાશે,
પ્રથમ એ પ્યાર કરશે, ને પછી જખ્મો ધરી જાશે.
અનુભવ ખુબ દુનિયાનો લઇને હું ઘડાયો’તો,
ખબર ન્હોતી તમારી, આંખ મુજને છેતરી જાશે.
ફના થાવાને આવ્યો’તો, પરંતુ એ ખબર ન્હોતી,
કે મુજને બાળવા પ્હેલાં , સ્વયમ્ દીપક ઠરી જાશે.
ભરેલો જામ મેં ઢોળી દીધો’તો એવા આશયથી,
હશે જો લાગણી એના દિલે, પાછો ભરી જાશે.
મરણની બાદ પણ ‘કૈલાસ’ ને બસ રાખજો એમ જ,
કફન ઓઢાવવાથી, લાશની શોભા મરી જાશે.
એવું બને કંઇ? – કૃષ્ણ દવે
ટહુકો પર ૧૦૦૦ પોસ્ટ મુકાયાના અવસર પર કવિ શ્રી કૃષ્ણ દવે એ ખાસ ટહુકો અને એના વાચકો માટે મોકલેલી કાવ્યાત્મક શુભેચ્છાઓ..
પાંદડી પર લ્હેરખીથી તું લખે કાગળ ને હું વાંચુ જ નહીં એવું બને કંઇ?
મ્હેંકનું પુસ્તક ઉઘાડું ને પ્રથમ પાને સ્વયમ ઝાકળ ને હું વાંચુ જ નહીં એવું બને કંઇ?
હું તો બસ એકાદ બે ખોબો ભરી મારી તરસ પરબીડીયામાં સાવ આમ જ મોકલું ને-
તરત પ્રત્યુત્તરમાં છલકતા મળે વાદળ ને હું વાચું જ નહીં એવું બને કંઇ?
જેમ બાળક પ્હેલવેલો એકડો ઘૂંટે ને દેખાડે બધાને હોંશથી એવી જ રીતે-
આંગણામાં સ્હેજ ભીની માટીએ ઘૂંટી હતી કૂંપળ ને હું વાચું જ નહીં એવું બને કંઇ?
એ જ તો ખૂબી છે પર્વતની ઉકેલી જો શકો તો કંઇક ઉગી જાય અંદર એટલી ભીની લીંપીથી-
પથ્થરોના પૃષ્ઠ પર છાપ્યા કરે ખળખળ ને હું વાચું જ નહીં એવું બને કંઇ?
ખુદની ઓળખને કદિ ભૂલ્યો નથીને એટલે તો આ મજા લૂંટી રહ્યો છું
ને જુઓ હું મૂળ મુકી જ્યાં ઉભો છું એ ભૂમી એ તળ ને હું વાચું જ નહીં એવું બને કંઇ?
– કૃષ્ણ દવે
ભગવદ્ ગીતા
આજે માગશર સુદ અગિયારસ, ૨૦૬૫ (૯મી ડિસેમ્બર, ૨૦૦૮) એટલે ગીતા જયંતી. આમ તો મેં પોતે ગીતા પર કોઇ મોટો અભ્યાસ નથી કર્યો કે એના વિષે વાતો કરું – પણ એક કામ જરૂર કરી શકું – ગીતા સાંભળવાનું સરળ બનાવી શકું.
Introduction થી શરૂ કરીને ગીતાના એક પછી એક અધ્યાયનું પઠન.
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
અને હા, ગીતાને સરળ શબ્દોમાં – ગુજરાતીમાં સમજવી હોય તો :
સંસ્કૃતમાં ગીતાના શ્લોકો અને એનું શ્રી યોગેશ્વર દ્વારા સરળ અનુવાદ.
