Category Archives: ગઝલ

વૃક્ષ પડે છે ત્યારે – ઉર્વીશ વસાવડા

વૃક્ષ ઊગે છે ત્યારે… ઉર્વિશ વસાવડાની આ ગઝલ થોડા વખત પહેલા ટહુકો પર મુકેલી.. એ જ ગઝલની જોડીદાર જેવી આ ગઝલ.. ગમશે ને?

(વૃક્ષ પડે છે ત્યારે…   Sequoia National Park, CA – Photo: from Flickr)

* * * * * * *

શું વીતે છે આભ, ધરા પર, વૃક્ષ પડે છે ત્યારે
વ્યાકુળ થઇ જાતું સચરાચર, વૃક્ષ પડે છે ત્યારે

ટહુકાઓ પણ દિશા ભૂલી, અફળાતા ચારે બાજુ
રૂદન કરે છે પંખીના સ્વર, વૃક્ષ પડે છે ત્યારે

થોડી ઝાઝી અસર થવાની સંવેદન પર સહુના
માણસ હો કે હો એ પથ્થર, વુક્ષ પડે છે ત્યારે

એમ મને લાગે કે ઓછું થયું કશું મારામાં
હું પણ તૂટું મારી અંદર, વૃક્ષ પડે છે ત્યારે

કોરી પાટી જેવી ધરતી નીરખો તો સમજાશે
ભૂંસાતા ઇશ્વરના અક્ષર, વૃક્ષ પડે છે ત્યારે

ગિરનારમાં – નીતિન વડગામા

(ગિરનાર….     Photo : ગુજરાત પર્યટન)

* * * * *

બહારને અંદર ધજા લ્હેરાય છે ગિરનારમાં,
ગીત ભગવાં રાત-દિ’ સૌ ગાય છે ગિરનારમાં.

રોજ પલળે કુંડ દામોદર પછી પરભાતિયે,
જીવતર કરતાલથી ભીંજાય છે ગિરનારમાં.

સાંજ થાતાં ઝાલરોનો નાદ ઝીણો ઝણઝણે,
ભાવભીનો શંખ પણ ફૂંકાય છે ગિરનારમાં.

ત્રાડ સાવજની વછૂટે છે અચાનક આભમાં,
કૈંક ટહુકા એમ થીજી જાય છે ગિરનારમાં.

ધૂપ-દીવા સાથ મીઠી મ્હેક છે લોબાનની,
ભેદ ચપટીમાં બધા ભૂંસાય છે ગિરનારમાં.

પથ્થરોમાંથી કથાઓ સામટી સામી મળે,
આપણો ઈતિહાસ ઊભો થાય છે ગિરનારમાં.

સંત, શૂરા ને સતીનાં થાનકો ટોળે વળે,
જીવતો ભૂતકાળ એ સચવાય છે ગિરનારમાં.

શ્વાસ આપોઆપ સઘળા થાય છે કેવા સભર!
વેદની ઋચા બધી વંચાય છે ગિરનારમાં.

જીવ શું છે? શું જગત છે? એ બધાયે પ્રશ્નનો-
અર્થ સાચો આખરે સમજાય છે ગિરનારમાં.

ફફડતું રહે છે… -વિવેક મનહર ટેલર

ગાગરમાં સાગર‘ પર ઊર્મિ આ અઠવાડિયાને કાવ્યપઠન-સ્પેશ્યલ વીક તરીકે ઉજવી રહી છે ત્યારે એની ઉજવણીમાં વિવેકભાઈનું કાવ્યપઠન માણીને આપણે પણ અહીંથી એક આહુતિ આપીએ…

PB134857
(જરઠ ઝાડ…                      ફોટો: વિવેક ટેલર)

જગત જ્યારે જ્યારે કનડતું રહે છે,
મને કંઈક મારામાં જડતું રહે છે.

છે દિલ પર અસર શેનાં આકર્ષણોની ?
નથી ઢાળ તો પણ ગબડતું રહે છે.

પડે જેમ ખુશબૂનાં પગલાં હવામાં,
કોઈ એમ મારામાં પડતું રહે છે.

રહી દૂર કોઈ રહે ઠેઠ ભીતર,
રહી પાસે કોઈ, અછડતું રહે છે.

આ મન છે કે માણેકશાની ચટાઈ ?
બને દહાડે, રાતે ઊખડતું રહે છે.

આ વાતાનુકૂલિત મકાનોની પાછળ,
જરઠ ઝાડ કંઈ-કંઈ બબડતું રહે છે.

હથેળીની ભાષા અડી ગઈ’તી ક્યારેક,
કબૂતર હજી પણ ફફડતું રહે છે.

-વિવેક મનહર ટેલર

(જરઠ=વૃદ્ધ)

(માણેકશાહ બાવાની ચટાઈ: અમદાવાદનો (કે મહેમદાબાદનો) સુલતાન શહેર ફરતે કોટ બાંધી રહ્યો હતો ત્યારે ત્યાં પડી રહેતો ફકીર ઓલિયો માણેકશાહ બાવો ચટાઈ વણતો રહેતો. દિવસ દરમિયાન એ ચટાઈ વણતો રહેતો અને કોટ બંધાવા આવતો પણ સાંજ પડતા એ ચટાઈ ખોલી નાંખતો અને કોટ તૂટી પડતો દિવસો સુધી આમ ચાલ્યું પછી જ્યારે રાજાને ફકીરનું મહત્વ સમજાયું અને એના આશીર્વાદ લેવા ગયો ત્યારે માણેક બાવાએ ચટાઈ ઊકેલવાનું બંધ કર્યું અને કોટ બંધાયો)

હજો હાથ કરતાલ – રાજેન્દ્ર શુક્લ

લયસ્તરોની – આપણી યાદગાર ગઝલો શ્રેણીમાં વિવેકભાઇએ આ ગઝલનો જે પરિચય આપ્યો છે, એ પછી મારે કશું કહેવાનું બાકી રહેતું જ નથી..! 🙂 (ચલો, આજે હું કોપી-પેસ્ટ નથી કરતી, લયસ્તરોની લિંક આપી છે ત્યાં જઇને વાંચી લેશો ને? )

પણ હા… ગઝલ સાંભળવાની શરુઆત અહીં જ કરી શકો છો..!! 🙂

સ્વર – સંગીત : પરેશ ભટ્ટ

.

પઠન : રાજેન્દ્ર શુક્લ

.

હજો હાથ કરતાલ ને ચિત્ત ચાનક;
તળેટી સમીપે હજો ક્યાંક થાનક.

લઈ નાંવ થારો સમયરો હળાહળ,
ધર્યો હોઠ ત્યાં તો અમીયેલ પાનક.

સુખડ જેમ શબ્દો ઊતરતા રહે છે,
તિલક કોઈ આવીને કરશે અચાનક.

અમે જાળવ્યું છે ઝીણેરાં જતનથી,
મળ્યું તેવું સોંપીશું કોરું કથાનક !

છે ચણ જેનું એનાં જ પંખી ચૂગે આ,
રખી હથ્થ હેઠા નિહાળે છે નાનક.

નયનથી નીતરતી મહાભાબ મધુરા,
બહો ધૌત ધારા બહો ગૌડ ગાનક.

શબોરોઝ એની મહકનો મુસલસલ,
અજબ હાલ હો ને અનલહક હો આનક !

-રાજેન્દ્ર શુક્લ (જન્મ: ૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૪૨)

ઝૂમી ગઝલ – ઊર્મિ

વહાલી ઊર્મિને આજે ઊર્મિસાગર.કોમની ત્રીજી વર્ષગાંઠ પર ખૂબ ખૂબ.. મબલખ શુભેચ્છાઓ..!

kupan3.jpg

(ડાળખીની શૂન્યતામાં પણ જુઓ લૂમી… 2 જુલાઈ, 2007 )

*

લયમાં ઢળી
તારી યાદ- ને બની
ગઈ ગઝલ!

*

આ ફરી શું યાદ આવ્યું કે ફરી ફૂટી ગઝલ?
કે પછી કુંપળ વિરહની થઈ ફરી મ્હોરી ગઝલ?!

પાનખરમાં થઈ વસંતી વાયરો ઉડી ગઝલ,
ડાળખીની શૂન્યતામાં પણ જુઓ લૂમી ગઝલ.

અર્થ ઘોળ્યાં શબ્દમાં તો પણ એ બહુ જામી નહીં,
ભાવ ને લયથી સજાવી તો ઘણી ઝૂમી ગઝલ.

વેદનાને તળિયે જઈ સમૃદ્ધ થઈ પાછી ફરી,
દીન થઈ ગઈ રાહમાં, કોણે હતી લૂંટી ગઝલ?

આમ તો કાયમ કટાણે જ એ નજીક આવી હતી,
લાડ જ્યારે ના કર્યા ત્યારે ફરી રૂઠી ગઝલ.

મોકલાવ્યું મેં તને દર્પણ બનાવી ઊર્મિનું,
કંઇ ન દેખાયું તને તરડાઈને તૂટી ગઝલ.

-’ઊર્મિ’

છંદવિધાનઃ ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા

ચાલો પછી તો આપણે મળશું ફરી કદી – હિમાંશુ ભટ્ટ

આજે હિમાંશુભાઇની એક સાદ્યંત સુંદર રચના… ( બધા જ શેર સરસ મજાના છે. અને એમાં પણ મક્તા તો મને ખૂબ જ ગમી ગયો..!

મારામાં પણ હવે કદી, હું કયાં મળું છું દોસ્ત?
મળશે ફરી જો ‘હું’ કદી, મળશું ફરી કદી

આ ગઝલ પાછળ પણ એક વાર્તા છે – જે આપ હિમાંશુભાઇના ‘એક વાર્તાલાપ‘ પર વાંચી શકશો.

‘આપણે મળશું ફરી કદી..’ આ શબ્દો આમ જુઓ તો છેતરામણા છે. એક જ શહેરમાં રહેતા મિત્રને આ શબ્દો કહ્યા હોય તો કેટલા routine લાગે ! પરંતુ દૂર-દેશમાં રહેતા મિત્રો મળે, અને છૂટા પડતી વખતે આ જ શબ્દો કહે ત્યારે કેટલી લાગણીઓ છલકાય છે એમાં… ખબર છે કે જલ્દી નથી મળવાના.. મહિનાઓ કે વર્ષો નીકળી જશે….

અને ઘણીવાર છૂટા પડતી વખતે ક્યાંય એવું પણ હોય છે કે – ફરી મળશું ખરા?… તો પણ ક્યાં કોઇ કહી શક્યું છે કે ફરી નહી મળીએ કદાચ..! ત્યારે પણ શબ્દો અને કદાચ લાગણીઓ એ જ કહેતી હોય છે.. મળશું ફરી કદી…

અને મનોજભાઇ એ  जाने बहार हुस्न तेरा बेमिसाल है… ના સંગીત પર આ ગઝલ એવી સરસ રીતે રજૂ કરી છે કે જાણે આ સંગીત આ શબ્દો માટે જ બન્યું હોય..!

સ્વર : મનોજભાઇ મહેતા

ચાલો પછી તો આપણે મળશું ફરી કદી
બાકી રહી જે વાત તે કરશું ફરી કદી

ભીનાશ કોઇ પણ હવે તો સ્પર્શતી નથી
ઝાકળ થઇને ફુલથી ઝરશું ફરી કદી

ઘરથી પરે આ ઘર કર્યું, ચાલો ભલું થયું
શું મેળવ્યું ને શું ગયું? કળશું ફરી કદી

ગુંજ્યા કરે છે ચોતરફ, પડઘા અતિતના
વાળીને આજ, કાલમાં વળશું ફરી કદી

મારામાં પણ હવે કદી, હું કયાં મળું છું દોસ્ત?
મળશે ફરી જો ‘હું’ કદી, મળશું ફરી કદી

– હિમાંશુ ભટ્ટ (૨૦૦૪)

તમારું સ્મરણ, સાંજ, ડૂમો અગાસી…. – જયેશ ભટ્ટ

સ્વર : મનન ભટ્ટ
કવિ : જયેશ ભટ્ટ
સ્વરકાર : મોહંમદ દેખૈયા

(તમારું સ્મરણ, સાંજ…. Photo by: Vivek Tailor)

* * * * *

.

તમારું સ્મરણ, સાંજ, ડૂમો અગાસી;
ભળે તળ-અતળમાં કણસ ને ઉદાસી.

કદી નાચી મથુરા કદી નાચી કાશી;
પીડા મારી થઈ ગઈ અરે! દેવદાસી.

હવાનું ઉપસ્થિત ન હોવું નદીમાં;
અને હાથ મારા નિરંતર ખલાસી.

રહો છો અલગ આપ ભીતર લગોલગ;
ત્વચાને ઉતરડી કરી છે તલાસી.

ન હું પી શક્યો કે હતી પ્યાસ ઘેરી;
ફરી પાછી રહી ગઈ મનમીન પ્યાસી.

થયું મારું મન સ્હેજ ભીનું કે તત્ક્ષણ-
થયાં વાદળો, વીજળી પણ પ્રકાશી.

તસવીર જેમ ટાંગશું તારા અભાવને – જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

ઍવું ગજૂ નથી કે છુપાવું આ ઘાવને
તસવીર જેમ ટાંગશું તારા અભાવને.

આઘેથી એક મત્સ્ય પરી જોઈ ને પછી
દરિયાને કીધુ ‘એ ય પરીચય કરાવને !

હોઠૉના સૌ કમાડ કરીને જરાક બંધ
કેવું સરસ એ મૌનમાં બોલી ‘તી “જાવ ને”

ઈચ્છા તો છેલ્લી એજ કે દર્દોનું ઘર મળે
દુખતી રગોને સહેજ તું પાછી દબાવને.

તારા સ્મરણથી કાલ છલોછલ ભર્યુ ‘તું જે
જોયા કરું છું આજ એ ખાલી તળાવને.

પીળાશ પાનખર સમું ક્યાયે કશું નથી
કમળૉ થયો છે ‘પ્રેમ’ તમારા સ્વભાવને..

– જિગર જોષી ‘પ્રેમ’

સરવર સરવર રમતાં રમતાં – પન્ના નાયક

પન્ના નાયકનું નવું આલ્બમ : વિદેશીની માં આ ગીત સ્વરબધ્ધ થયું છે. આલ્બમના બધા ગીતોની એક ઝલક આપ એમની વેબસાઇટ : વિદેશીની પર સાંભળી શકશો. ગુજરાતી કવિતા અને સુગમ સંગીતના ચાહકો માટે આ આલ્બમ ખરેખર એક treat છે..

આ ઓડિયો સીડીની કિંમત અમેરીકામાં ૧૦ ડોલર છે. અમેરિકામાં પોસ્ટથી મોકલવા માટે એની કુલ કિંમત $12 અને અમેરિકાની બહાર બીજા દેશમાં મોકલવા માટે એની કુલ કિંમત $15 રહેશે.

ભારતની બહાર રહેતા મિત્રો સીડી મંગાવવા માટે પન્નાબેન નાયકનો સીધો સંપર્ક આ ઈમેલ ઉપર કરી શકે છે:

Panna Naik : naik19104@yahoo.com
——————

આ સરવર સરવર રમતાં રમતાં કમળ કમળ થઇ ખીલ્યાં રે
આ ઝરમર ઝરમર ઝરતાં ઝરતાં રંગવાદળને ઝીલ્યાં રે,

વનનું લીલું ઝાડ લઇને આભે ઊડ્યું પંખી રે,
ટહુકાઓના ઊગ્યા તારલા : નજર ગઇ કોઇ ડંખી રે,

ફૂલની કોમળ પાંદડીઓમાં ચાંદ પૂનમનો ઊગ્યો રે,
આમ તો મારી આંખની સામે : તો યે વાદળે છૂપ્યો રે,

આ સરવર સરવર રમતાં રમતાં રડ્યાં હસ્યાં ને જીવ્યાં રે,
આંખોમાં તો ટહુકે કોયલ ભલે હોઠને સીવ્યા રે.

આ મનપાંચમના મેળામાં – રમેશ પારેખ

પહેલા ફક્ત શબ્દો સાથે મુકેલી આ ગઝલ આજે સ્વર-સંગીત સાથે ફરી એકવાર.. આજે ૧૭ મે, કવિ શ્રી રમેશ પારેખને એમની પુણ્યતિથિને દિવસે આપણા સૌ તરફથી શ્રધ્ધાંજલી.  રમેશ પારેખની રચનાઓની વિવિધતા પર એક નજર કરશો આશ્ચર્ય થયા વિના ન રહે.. એ વ્હાલબાવરીનું ગીત લખે, ૯૯ વર્ષના રાજપૂતનું ગીત લખે, વૃક્ષસંવનનાર્થીનું ગીત પણ લખે, બાળગીતો, સોનલ કાવ્યો, મીરાં કાવ્યો, આલાખાચર કાવ્યો, છોકરા+છોકરીના ગીતો, ગઝલો..

વધારે વાતો નથી કરવી, પણ એટલું ચોક્કસ કહીશ કે એમનો સમગ્ર કાવ્ય/ગઝલ સંગ્રહ ‘છ અક્ષરનું નામ’ મળે તો ચોક્કસ વાંચજો, પાને પાને સાહિત્યનો સાગર છલકશે…

(આ પથ્થરો વચ્ચે… Half Dome, Yosemite N. Park, Aug 08)

* * * * *

સ્વર : ઉદય મઝુમદાર, રેખા ત્રિવેદી
સંગીત : ઉદય મઝુમદાર
આલ્બમ : હસ્તાક્ષર ‘રમેશ પારેખ’

સ્વર : પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય
સ્વરાંકન : હરિશ્વંદ્ર જોશી
આલબમ : સંગત

.

આ મનપાંચમના મેળામાં સૌ જાત લઈને આવ્યા છે,
કોઈ આવ્યા છે સપનું લઈને, કોઈ રાત લઈને આવ્યા છે.

અહીં પયગંબરની જીભ જુઓ, વેચાય છે બબ્બે પૈસામાં,
ને લોકો બબ્બે પૈસાની ઔકાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ફુગ્ગાનું ફૂટવું લાવ્યા, કોઈ દોરાનું તૂટવું લાવ્યા,
કોઈ અંગત ફાડી ખાનારું એકાંત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ઝરમર ઝરમર છાંયડીઓ, કોઈ ઉભડક ઉભડક લાગણીઓ,
કોઈ ફાળ, તો કોઈ તંબુની નિરાંત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ લા.ઠા., ચિનુ, આદિલજી બુલેટિન જેવું બોલે છે:
અહીંયા સૌ માણસો હોવાનો આઘાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ચશ્માં જેવી આંખોથી વાંચે છે છાપાં વાચાનાં,
ને કોઈ અભણ હોઠો જેવી વિસાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ લાવ્યા ખિસ્સું અજવાળું, કોઈ લાવ્યા મૂઠી પતંગિયાં,
કોઈ લીલીસૂકી આંખોની મિરાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ધસમસતા ખાલી ચહેરે, કોઈ ભરચક શ્વાસે ઊમટતા,
કોઈ અધકચરા, કોઈ અણોસરા જજબાત લઈને આવ્યા છે.

આ પથ્થર વચ્ચે તરણાનું હિજરાવુ લાવ્યો તું ય, રમેશ,
સૌના ખભે સૌ અણિયાળી કોઈ વાત લઈને આવ્યા છે.