Category Archives: કાવ્યપ્રકાર

મનામણાં – મણિલાલ દેસાઇ

આજ તો વરસે આભથી પાણી
બ્હાર તો આવ્યું પૂર ને તું તો ઘરમાં સૂતી સોડ રે તાણી.

કાળવી કહી મેઘ શી એમાં
રોફ વળી કંઇ આવડો શાને?
પાતળી કહી કંઇ રેખ શી એમાં
રોષ વળી કંઇ આટલો શાને?

કહીએ નહીં હોય જેવાં લોક, વાત મેં આજે એટલી જાણી –
બ્હાર તો આવ્યું પૂર ને તું તો ઘરમાં સૂતી સોડ રે તાણી.

મન નથી થતું એક વેળા આ
આભ ઝૂકે તેમ ઝૂકવા તને?
મન નથી થતું એક વેળા આ
મોર કૂદે તેમ કૂદવા તને?

ચાલ, પેલા જે મેધઘનુષના રંગ ફૂટે તે દેશની તને કરવી રાણી
બ્હાર તો આવ્યું પૂર ને તું તો ઘરમાં સૂતી સોડ રે તાણી.

આજ તો વરસે આભથી પાણી..

ક્ષેમુદાદાને શ્રધ્ધાંજલી : આ શ્રાવણ નીતર્યો સરવડે કોઇ ઝીલો જી – બાલમુકુન્દ દવે

શ્રાવણ મહિનો શરૂ થયો ત્યારથી વિચારતી હતી કે એકાદ દિવસ આ ગીત મુકુ… (જે આમ જુઓ તો લગભગ ૫-૬ મહિનાથી સાચવી રાખ્યુ હતુ, શ્રાવણ મહિનામાં મુકવા માટે)

અને ગઇ કાલે જ ક્ષેમુદાદાની વિદાયના સમાચાર મળ્યા…

તો આજે સાંભળીએ અમર ભટ્ટ અને કાજલ કેવલરામાની – ના સુરીલા અવાજમાં એમનું આ મઝાનું ગીત…
એમના બીજા ગીતો ટહુકો પર અહીં કલિક કરી સાંભળી શકો છો.
https://tahuko.com/?cat=245

.

આ શ્રાવણ નીતર્યો સરવડે કોઇ ઝીલો જી
પેલાં રેલી ચાલ્યાં રૂપ હો કોઇ ઝીલો જી.
આ કપૂર-કાયા સરી જશે કોઇ ઝીલો જી
પેલા ઊડી ચાલ્યા ધૂપ હો કોઇ ઝીલો જી.

આ જલધારામાં ઝૂલતી કોઇ ઝીલો જી
પેલી તૂટે મોતનમાળ હો કોઇ ઝીલો જી
આ લટ લહેરાતી લળી લળી કોઇ ઝીલો જી
પેલું કોણ હસે મરમાળ? હો કોઇ ઝીલો જી.

આ નથી ટપકતાં નેવલાં કોઇ ઝીલો જી
આ વરસે અમરત-મેહ હો કોઇ ઝીલો જી
આ સમણાં કેરા કરા પડે કોઇ ઝીલો જી
આ નરદમ વરસે નેહ હો કોઇ ઝીલો જી

આ ચળકે વાદળ-તલાવડી કોઇ ઝીલો જી
એની તડકે બાંધી પાળ હો કોઇ ઝીલો જી
આ દિન વહી ચાલ્યો સુહામણો કોઇ ઝીલો જી
આ રાત ચલી રઢિયાળ હો કોઇ ઝીલો જી

આ દૂધે ધોયા ડુંગરા કોઇ ઝીલો જી
પેલી ઝરણાંની વણજાર હો કોઇ ઝીલો જી
આ જતિ-સતીનાં તર રેલે કોઇ ઝીલો જી
પેલા શિવલોચન-અંબાર હો કોઇ ઝીલો જી

ભીનું ભીનું અંધારું – વેણીભાઈ પુરોહિત

(ભીની ભીની ઢેલડને, થનગનતો મોર….  Photo : team-bhp.com )

સ્વર : કૌમુદી મુનશી
સંગીત : નવીન શાહ

* * * * * * *

ભીનું ભીનું અંધારુંને વર્ષાનું વાલમા
સપના સુકાઈ ગયા ભીનાં રૂમાલમાં

ભીની ભીની ધરતીને ભીનું ભીનું આભ
એની વાદળીનો ગંજ ઘટાટોપ- હો મારા વાલમા
તું યે ઝૂરે ને હું યે ઝૂરું ઝરમરિયા તાલમાં
સપના સુકાઈ ગયા ભીનાં રૂમાલમાં

ભીની ભીની ઢેલડને, થનગનતો મોર
કેવો નાચે ગુલતાન છમાછમ – હો મારા વાલમા
મોસમ છે મદઘેલી તરવરિયા તાલમાં
ગલગોટા કરમાણાં ગોર ગોરા ગાલમાં

મચકાતી મસ્ત હવા લચકાતી લ્હેર
એનાં મુજરામાં રંગ છલોછલ – હો મારા વાલમા
વાંકી ચૂંકી વાંકી ચૂંકી રમતી રે વાલમા
મીઠું મીઠું ઘેન મારા ચિત્તડાની ચાલમાં

ભીનું ભીનું અંધારુંને વર્ષાનું વાલમા
સપના સુકાઈ ગયા ભીનાં રૂમાલમાં

મન મળે ત્યાં મેળો…

સ્વર – સંગીત : પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય
કવિ : ??

(મળેલા મનનો મેળો… Photo : from Flickr)

.

મન મળે ત્યાં મેળો
રે મનવા, મન મળે ત્યાં મેળો
મન હસે તો સુખની હેલી
નહીં તો દુઃખનો દરિયો

મનડું હોય ઉદાસી ત્યારે
મરુભોમ શુ લાગે
ફૂલ ખુશીના ખીલી રહે તો
નંદનવનશું લાગે
ધરતી ઉપર સ્વર્ગ રચી દે
મનનો આનંદમેળો

મન મળે ત્યાં મેળો
રે મનવા, મન મળે ત્યાં મેળો

મનમાં રામ વસ્યો છે મનવા
મનમાં છે ઘનશ્યામ
મંદિર જેવું મન રહે તો
મનમાં તિરથધામ
મનડા કેરો રામ રિઝે તો
પાર જીવનનો બેડો

મન મળે ત્યાં મેળો
રે મનવા, મન મળે ત્યાં મેળો

થોડું અંગત અંગત… – કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય

(સાંજને ઉંબર આવ….  Photo from Flickr)

* * * * * * *

સાંજને ઉંબર આવ,
આપણે રમીએ થોડું અંગત-અંગત.
પોતપોતાનાં મહોરાં ચીરી
માણી જોઈએ સાચી સંગત.

તું ડરવાનું છોડી દે
હું ભાંગી નાખું ભ્રમ બધાયે.
છલનો ઢાંકપિછોડો છોડી,
અપેક્ષાઓનાં બંધન તોડી,
અવલંબનનો અર્થ શોધીએ!

ગઈ તે ક્ષણને વીસરી જઈને
વિશ્વાસની વ્યાખ્યા ફરીથી લખીએ.

જૂનાં નામ હું ભૂંસી નાખું.
લીટા બધા લૂછી નાખું.
કોરો કડકડતો કાગળ લઈએ,
એક-બીજાની સાથે રહીને,
નવી જ કોઈ રચના કરીએ.

તૂટેલા-ફૂટેલા ટુકડા,
કોઈક કાળા-કોઈક ઊજળા
એક પેટીમાં મૂકી દઈને
ઊંડી ઊંડી નામ વિનાની એક નદીમાં વહેવા દઈએ.
સાંજને ઉંબર આવ,
આપણે રમીએ થોડું અંગત અંગત…..

વાદલડી વરસી રે

ઘણીબધી ગઝલોનું સ્વરાંકન એવી રીતે થયું હોય છે કે ગઝલ શરૂ થતા પહેલા ગઝલના મિજાજને અનુરૂપ એકાદ મુક્તક પહેલા હોય… એવું નથી લાગતું કે એનું inspiration આવા ગીતો પરથી મળ્યું હશે? લોકગીતો શરૂ થાય એ પહેલા કલાકાર આ ગીતમાં છે એવા છંદ રજૂ કરીને કેટલો જલ્દી આખો માહોલ ગીતને અનુરૂપ બનાવી દે છે! પેલું ચેતનભાઇએ ગાયેલું ઝવેરચંદ મેઘાણીનું ‘મન મોર બની થનગાટ કરે’ – એમાં પણ કંઇક આવો જ અનુભવ થાય..!! (અને હા, એ ગીત ખરેખર તો રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનું ‘નવવર્ષા’ નો ભાવાનુવાદ છે.)

શ્રાવણ મહિનો પણ હવે શરૂ થઇ ગયો છે, અને દેશમાં જેની સાથે પણ વાત કરો, વગર પૂછ્યે ‘વરસાદ બરાબર જામ્યો છે’ ના સમાચાર મળી જ જાય છે… તો સાથે સાથે આ શ્રાવણ જલ બરસે…. ની મઝા ટહુકો પર પણ માણીયે ને?

ચારણી છંદ :

શ્રાવણ જલ બરસે, સુંદર સરસે, બદલ બરસે, અંબર સે,
તરુવર વિરિવરસે, લતા લહરસે, નદિયાં બરસે, સાગર સે,
દંપતી દુઃખ દરસે, સેજ સમરસે, લગત જહરસેં, દુખકારી
કહે રાધે પ્યારી હું બલિહારી, ગોકુળ આવો ગિરધારી….

સ્વર – સંગીત : ??

(સરોવર છલી વળ્યાં….    Lake Travis, Photo from Flickr)

* * * * * * *

.

વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
હે સાસરિયામાં મ્હાલવું રે
પિયરીયામાં છૂટથી રે
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં

મારા પગ કેરાં કડલાં રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં

મારા હાથ કેરી ચૂડલી રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં

મારી ડોક કેરો હારલો રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં

મારા નાક કેરી નથણી રે
વીરો મારો લેવા હાલ્યો
હે વીરા લઇને વેલો આવજે રે
સાસરિયા મારા ઘેરે બેઠા
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં

વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં
હવે સાસરિયે જાવું રે
પિયરીયામાં મહાલી રહ્યાં
હે વાદલડી વરસી રે સરોવર છલી વળ્યાં

સ્નેહીનાં સોણલા આવે સાહેલડી ! – ન્હાનાલાલ કવિ

(ઉરના એકાન્ત મારા…  Photo from Flickr)

* * * * * * *

સ્નેહીનાં સોણલા આવે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે :
હૈયાનાં હેત તો સતાવે, સાહેલડી !
આશાની વેલ મારી ઊગી ઢળે.

ચડ્યું પૂર મધરાતનું, ગાજે ભર સૂનકાર :
ચમકે ચપળા આભમાં,
એવા એવા છે પ્રિયના ચમકાર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.

ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે આછે નીર :
ઊને આંસુ નયનો ભીંજે,
એવાં એવાં ભીંજે મારા ચીર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.

અવની ભરી, વન વન ભરી, ઘુમે ગાઢ અંધાર,
ઝબકે મહીં ધૂણી જોગીની,
એવા એવા છે પ્રિયના ઝબકાર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.

ઝીણી જ્યોતે ઝળહળે પ્રિયનો દીપક લગીર :
પડે પતંગ, મહીં જલે,
એવી એવી આત્માની અધીર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.

ખૂંચે ફૂલની પાંદડી, ખૂંચે ચંદ્રની ધાર :
સ્નેહીનાં સંભારણા
એવાં એવાં ખૂંચે દિલ મોઝાર : રે સાહેલડી !
ઉરના એકાન્ત મારા ભડકે બળે.

– ન્હાનાલાલ કવિ

छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके. – अमीर खूसरो

આજે અમીર ખૂસરોની આ અમર રચના.. નુસરત ફતેહઅલી ખાન, આબીદા પરવીન, સાબરી બ્રધર્સ થી લઇને લતા, આશા, રીચા શર્મા, કૈલાસ ખેર સુધીના કેટલાય નામી-અનામી કલાકારોને આ રચનાને કંઠ આપ્યો છે. થોડા વર્ષો પહેલા આવેલી ફિલ્મ ‘સાથિયા’નું પેલું ગીત ‘નૈના મિલાયકે…’ યાદ છે? એ ગીત પણ તો આ રચનાને આધારે જ બન્યું છે.

અને હિંદી ફિલ્મમાં આ રચના આમ તો લતા-આશાના અવાજમાં ‘મેં તુલસી તેરે આંગન કી’ ફિલ્મમાં પણ થોડા ફેરફાર સાથે લેવામાં આવી છે. અને લતા-આશાના સહિયારા અવાજમાં એ ગીત થોડું વધારે જ સ્પેશિયલ લાગે.. બરાબર ને?

સ્વર : નુસરત ફતેહઅલી ખાન

સ્વર : નાહિદ અખ્તર

સ્વર : આબિદા પરવીન ??

સ્વર : હર્ષદીપ ??

स्वर: आशा भोंसले, लता
गीतकार: आनन्द बक्षी
फ़िल्म: मैं तुलसी तेरे आँगन की (1978)
संगीत: लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल

आ सजना इन नैनन में पलक ढाक तोहे लूँ |
ना मैं देखूं यार को ना तोहे देखन दूँ ||

काजर धारु किरकरा जो सुरमा दिया न जाए |
इन नैनन में पिय बसे दूजा कौन समाए, दूजा कौन समाए ||

छाप तिलक सब छीनी , छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके |
छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके |

नैना मिलायके मोह से सैना मिलायके|
नैना मिलायके मोह से सैना मिलायके ||

छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके |
छाप तिलक सब छीनी…मोह से नैना मिलायके ||

प्रेमवटी का मधवा पिलायके
प्रेमवटी का मधवा पिलायके
मतवारी कर दीन्ही मोह से नैना मिलायके
मतवारी कर दीन्ही मोह से नैना मिलायके

गोरी गोरी बैयाँ हरी हरी चूडियाँ
गोरी गोरी बैयाँ हरी हरी चूडियाँ
बैयाँ पकड़ हर लीनी मोह से नैना मिलायके
बैयाँ पकड़ हर लीनी मोह से नैना मिलायके

बल बल जाऊं तोरे रंगरजवा
बल बल जाऊं तोरे रंगरजवा
अपनी सी रंग दीन्ही मोह से नैना मिलायके
अपनी सी रंग दीन्ही ….. नैना मिलायके

खुसरो निजाम के बल बल जई है
खुसरो निजाम के बल बल जई है
खुसरो निजाम के बल बल जई है
मोहे सुहागन कीन्ही मोह से नैना मिलायके
मोहे सुहागन कीन्ही मोह से नैना मिलायके

(Lyrics from : http://lyricwiki.org/)

———————–

लता: अपनी छब बनायके
जो मैं पी के पास गयी
आशा: अपनी छब बनायके
जो मैं पी के पास गयी
दोनों: जब छब देखी पीहू की
सो मैं अपनी भूल गयी

ओ, (छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके) -२
छाप तिलक

लता: सब छीनी रे मोसे नैना
नैना, मोसे नैना
नैना रे, मोसे नैना मिलायके
नैना मिलायके

दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे

आशा: नैना, (नैना मिलायके) -२

दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके

लता: ए री सखी
(मैं तोसे कहूँ) -२
हाय तोसे कहूँ
मैं जो गयी थी
(पनिया भरन को) -३
छीन झपट मोरी मटकी पटकी
छीन झपट मोरी झपट मोरी मटकी पटकी
नैना मिलायके

दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके

आशा: (बल-बल जाऊँ मैं) -२
(तोरे रंग रजेवा) -२
(बल-बल जाऊँ मैं) -२
(तोरे रंग रजेवा) -३
(अपनी-सी) -३
रंग लीनी रे मोसे
नैना मिलायके

दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके

आशा: ए री सखी
(मैं तोसे कहूँ) -२
हाय तोसे कहूँ

लता: (हरी हरी चूड़ियाँ) -२
(गोरी गोरी बहियाँ) -२
हरी हरी चूड़ियाँ
(गोरी गोरी बहियाँ) -३
(बहियाँ पकड़ हर लीनी) -२
रे मोसे नैना मिलायके

दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे

आशा: नैना
(नैना मिलायके) -३

दोनों: छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके

(Lyrics from : http://anandbakshi.blogspot.com/)

હાં રે અભિસારે નીસરી હું અનંતના – પ્રવીણ બક્ષી

સ્વર : ચિત્રા શરદ, પ્રકાશ સૈયદ
સંગીત : દિપેશ દેસાઇ

.

હાં રે અભિસારે નીસરી હું અનંતના
છાયો અંધાર ઘેરીઘેરી રાતલડી
જ્યોતિઓ ઝગે રે દિગંતમાં

મેંદી મુકી’તી મેં તો રાગને વિરાગની
માળા ગુંથી તી મેં તો અશ્રુના બિન્દુની
નૂતન શૃંગાર મારા હંસના… હાં રે..

નુપૂરના નાદ મારે ગાજે બ્રહ્માંડમાં
કંકણના નાદ સરી જાય ખંડખંડમાં
રંગે રંગાઇ હું વસંતના… હાં રે..

સોળસોળ પાંખડીનું પોયણું પ્રફૂલ્લ આ
સૃષ્ટિ સોહાગભર્યો ઉડતો પરાગરજ
પાંખડીયે પાંખડીયે ઝંખના… હાં રે..

– પ્રવીણ બક્ષી

સંબંધોય… – આદિલ મન્સૂરી

(કોઈની ઢળેલી નજર………  Photo: http://unpresentable.wordpress.com)

સંબંધોય કારણ વગર હોય જાણે,
આ માણસ બીજાઓથી પર હોય જાણે.

ઉદાસી લઈને ફરે એમ પાગલ,
રહસ્યની એને ખબર હોય જાણે.

મકાનોમાં લોકો પુરાઈ ગયા છે,
કે માણસને માણસનો ડર હોય જાણે.

હવે એમ વેરાન ફાવી ગયું છે,
ખરેખર આ મારું જ ઘર હોય જાણે.

પવન શુષ્ક પર્ણો હઠાવી જુએ છે,
વસંતોની અહીંયા કબર હોય જાણે.

કરે એમ પૃથ્વી ઉપર કામનાઓ,
બધા માનવીઓ અમર હોય જાણે.

ક્ષિતિજરેખ પર અર્ધડૂબેલ સૂરજ,
કોઈની ઢળેલી નજર હોય જાણે.

– આદિલ મન્સૂરી