સ્વર – સંગીત : ??
કાવ્યાસ્વાદ – મધુસુદન કાપડિયા
એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ !
એક જ દે ચિનગારી.
ચકમક લોઢું ઘસતાં ઘસતાં ખરચી જિંદગી સારી
જામગરીમાં તણખો ન પડ્યો, ન ફળી મહેનત મારી
મહાનલ… એક દે ચિનગારી…
ચાંદો સળગ્યો, સૂરજ સળગ્યો, સળગી આભઅટારી
ના સળગી એક સગડી મારી, વાત વિપતની ભારી
મહાનલ… એક દે ચિનગારી…
ઠંડીમાં મુજ કાયા થથરે, ખૂટી ધીરજ મારી
વિશ્વાનલ ! હું અધિક ન માગું, માગું એક ચિનગારી
મહાનલ… એક દે ચિનગારી…
સ્વર : સ્વતિ પાઠક
સંગીત સંચાલન – ચિંતન પંડ્યા
સ્વર – સ્વાતિ પાઠક
સાગરની ચાદર ઓઢીને સુરજ જ્યારે પોઢી જાય.
ભટુરીયાંશા તારલીયા લૈ ચન્દા આભે રમવા જાય.
ખીલેઃએ જુઇ ત્યારે.
તેને ગમતું અંધારે.
માનવ આ દુનીયાને છૉડી સવપ્નો ને સંસારે જાય,
સમીર કેરી લહેરે જ્યારે ફુલો ધીમા ઝોલાં ખાય.
જુઇ જતી રમવા ત્યારે
એને ગમતું અંધારે
પવન તણાં સંગાથે રમતી કોઇ વેળ સંતાકુકડી,
સંતાતી એ ને આવીને લે પળમાં પકડી;
ઘડીક તેની સાથે જાય,
મળતાં લાગ ફરી સંતાય.
તારા જો આભે હસતા તો ધરણી પર મલકાય;
શાને હસતા?એવી તે શી બન્ને વચ્ચે વાતો થાય?
પ્રભાત સાથે શું નવ વ્હાલ?
ઘેર જતી રે કાં શરમાળ?
– પ્રહલાદ પારેખ
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~`
૧.
જિંદગીભરના શ્વાસ
ખર્ચી નાંખીને પણ
ચપટીક વિશ્વાસ
ખરીદી શકાતો નથી.
૨.
વિશ્વાસમાંથી
શ્વાસ ખરી પડે
એને
આપણે નિઃશ્વાસ કહીએ છીએ.
૩.
ફેફસાં હવાને નહીં,
એક માથું
એક છાતી
એક આખા જણને
શ્વાસમાં ભરે
એ વિશ્વાસ.
૪.
એ જ બીજ
જમીનમાંથી માથું ઊંચકી શકે છે
જેને
પાંખ ફૂટ્યાનો વિશ્વાસ છે.
૫.
વિશ્વાસ લથડે છે
ત્યારે
સંબંધને ફ્રેક્ચર થાય છે
અને
ભલભલા POP એને સાંધી નથી શક્તા.
૬.
સ્મરણોના ઓરડામાં
ફરી ફરીને હું આવ્યા કરું છું,
એનું કારણ
તારા માટેનો પ્રેમ નહીં,
તારા પરનો વિશ્વાસ છે.
૭.
સાચવીને મૂકાયેલા
પીપળાના પાનને
ચોપડીના પાનાં
પારદર્શક બનાવી દે છે
કેમકે એને વિશ્વાસ છે
કે
આ પાનની અંદરની ચોપડી વધુ ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે.
૮.
સવારે
એક ચોપડીના પાનાં વચ્ચે
થોડો વિશ્વાસ મૂકીને હું ગયો હતો,
સાંજે આવીને જોયું તો
આખું વૃક્ષ.
– વિવેક મનહર ટેલર
(૦૬-૦૮-૨૦૧૪)
*
વર્ષો પહેલા રૂપાંગ ખાનસાહેબે બાળગીતોનું આલ્બમ ‘હસતાં રમતાં’ બનાવેલું જે ઘણું લોકપ્રિય થયેલું. હવે પરંપરા આગળ ચલાવતા એ હસતા રમતાનો બીજો ભાગ લઈને આવ્યા છે. ને આ બીજા આલ્બમનું નામ રાખ્યું છે – ‘ફરી હસતા રમતા’.
‘ફરી હસતાં રમતાં’ સાંભળનારને કલ્પનાની અનોખી દુનિયામાં લઈ જાય છે. ગીતોના વિષયનું વૈવિધ્ય,બાળ-સહજ કલ્પનોની પ્રયોગ અને સૌથી વધુ તો આ ગીતોની સરળ, તરત જીભે ચડી જાય એવી સંગીત રચના આ આલ્બમને ‘હસતા રમતા’નો સાચો વારસદાર બનાવે છે.
તાજેતરમાં આ આલ્બમનું વિમોચન સુરતમાં થયું તે પ્રસંગે બાળકોએ આ આલ્બના ગીતોને રંગમંચ પર નૂત્ય સાથે રજુ કરેલા.
જુઓ અને સાંભળો ‘ફરી હસતાં રમતાં’નું ટાઈટલ ગીતઃ
ગીતઃ હસતાં રમતાં
સ્વરઃ ઐશ્વર્યા મજુમદાર
શબ્દો અને સ્વર-રચનાઃ રૂપાંગ ખાનસાહેબ
સંગીતઃ મેહુલ સુરતી
અને આલ્બમનું બીજું એક મઝાનું ગીત ‘પતંગ’
ગીતઃ પતંગ
સ્વરઃ ઐશ્વર્યા મજુમદાર
શબ્દો અને સ્વર-રચનાઃ રૂપાંગ ખાનસાહેબ
સંગીતઃ મેહુલ સુરતી
આલ્બમ મેળવવા માટે સંપર્કઃ
ભારતમાંઃ રૂપાંગ ખાનસાહેબ ( rupang.khansaheb@gmail.com, 98251-15852 )
અમેરિકામાંઃ મોનલ શાહ ( monalshahmd@gmail.com )
કાવ્યાસ્વાદ – મધુસુદન કાપડિયા
આઘે ઊભાં તટધુમસ જેમાં દ્રુમો નીંદ સેવે,
વચ્ચે સ્વપ્ને મૃદુ મલકતાં શાંત રેવા સુહાવે,
ઊચાંનીચાં સ્તનધડક શાં હાલતાં સુપ્ત વારિ,
તેમાં મેળે તલ સમ પડે ઊપડે નાવ મ્હારી.
માથે જાણે નિજ નરિ જુવે કાન્તિ તો સૃષ્ટિ સૂતી
ચોંકી જાગે, કુસુમવસને તેથિ જ્યોત્સ્ના લપાતી;
ને બીડેલાં કમલ મહિં બંધાઈ સૌન્દર્યઘેલો
ડોલે લોટે અલિ મૃદુ-પદે,વાય આ વાયુ તેવો ,
ત્યાં સૂતેલો લવું નવલ અર્ધા અનાયાસ છંદ,
કે આંદોલૂં જરિ લય,નવે બીનના તાર મંદ,
તેમાં આ શી-રજનિઉરથી, નર્મદા વ્હેનમાંથી,
સ્વર્ગગંગાની રજત રજ, કે વાદળી ફેનમાંથી,
પુષ્પે પાને વિમલ હિમમોતી સરે,તેમ છાની
બાની ભીની નિતરિ નિગળે અંતરે શી સેહની !
(જોડણી બ.ક. ઠાકોરની)
કાવ્યાસ્વાદ – મધુસુદન કાપડિયા
હજુ ધીમે ધીમે, પ્રિય સખી! તહીં ઝાડ ઉપરે
સૂતેલા પંખીને કથની જરી જો કાને પડશે,
પ્રભાતે ઊઠી એ સકલ નિજને ગાન ધરશે:
કથા તારી મારી સકલ દિશ માંહી વહી જશે.
હજુ ધીમે ! ઊભું મુકુલ તહીં જો પર્ણ-પડદે
છુપાઈને; તેને શ્રવણ કદી જો વાત પડશે ,
સુવાસે તો કે’શે સકલ કથની એ અનિલને;
અને આ તીરેથી અવર તટ વાયુ લઇ જશે.
અને કૈં તારા, જો, નભથી છુટતા વાત સુણવા,
મૃદુ પાયે આવે શબનમ કરી કાન સરવા;
ઊંભું છે આજે, જો જગ સકલ એકાગ્ર થઈને,
ઝરે તારે શબ્દે પ્રણયરસ તે સર્વ ઝીલવા,
પછી તો ના વાતો : પ્રિયઅધર જે કંપ ઊઠતો,
ધ્વનિ તેનો આવી મુજ હ્રદયમાંહી શમી જતો
– પ્રહલાદ પારેખ
કાવ્યાસ્વાદ – મધુસુદન કાપડિયા
આજ અમે અંધારું શણગાર્યું,
હે જી અમે શ્યામલને સોહાવ્યું.
ગગને રૂપાળું કર્યું તારા મઢીને એને, ધરતીએ મેલીને દીવા;
ફૂલોએ ફોરમને આલી આલીને એનું અંગે અંગ મહેકાવ્યું!
હો આજ અમે અંધારું શણગાર્યું,
પાણીએ,પાય એને, બાંધેલા ઘૂઘરા ખળખળ ખળખળ બોલે:
ધરણીના હૈયાના હરખે જાણે આજ અંધારાને યે નચાવ્યું!
હો આજ અમે અંધારું શણગાર્યું,
વીતી છે વર્ષા ને ધરતી છે તૃપ્ત આજ, આસમાન ખીલી ઊઠયું ;
ઊડે આનંદરંગ ચોમેર અમારો, એમાં અંધારું આજે રંગાયું!
હો આજ અમે અંધારું શણગાર્યું,
થાય છે રોજ રોજ પૂજા સૂરજની ને ચાંદાનાયે વ્રત થાતાં :
આનંદઘેલા હૈયે અમારાં આજ અંધારાને ય અપનાવ્યું!
હો આજ અમે અંધારું શણગાર્યુ,
– પ્રહલાદ પારેખ
સ્વર – સ્વરકાર – ?
(photo: Vivek Tailor (Detroit, USA – April 2011))
ચકચક ખીસકોલી મમ્મીને પૂછે,
મમ્મી આ ચાંદો ખવાય…
મમ્મી કહે કે પહેલા પપ્પાને પૂછ,
એના ઝાડ પર કેમનું જવાય…
પપ્પા કહે કે છેક એક ઊંચા આકાશમાં,
આવ્યું છે ચાંદાનું ઝાડ,
જમીનથી દેખાતો ચાંદનીનો ક્યારો
ને ટમટમતી તારાની બાગ…
અઘરા તે રેસમાં કૂદકો મારું, તે
તરત જ ત્યાં પહોંચી જવાય..
મમ્મી કહે કે સાવ ગપ્પા શું મારો છો,
ચકચક તો બાળક કહેવાય
સાંભળેલી વાત બધી સાચી માનીને
જોજો એ કૂદી ન જાય…
કોરીકટ માટીમાં લીટા નહોય,
એમાં તો એકડો ઘૂંટાય…
સાંભળીને વાત એક લીમડાની ડાળ કહે,
ખૂબ જ પાકી છે લીંબોળી.
પૉનમને દાહ્ડે આ ચકચકને મોકલજો,
ખવડાઇશ ચાંદનીમાં બોળી.
ચાંદામામાની વાતો મધમીઠીને
એના તો ગીતો ગવાય…
થોડા વખત પહેલા જાણીતા કવયિત્રી, અને બે-એરિયાના ગુજરાતી સાહિત્યવર્તુળમાં અમારા સૌના વડીલા એવા શ્રીમતી મેઘલતાબેન મહેતાએ આપણી વચ્ચેથી વિદાય લીધી. એમની કેટલીક રચનાઓ આપણે ટહુકો પર અગાઉ માણી ચૂક્યા છે. (https://tahuko.com/?cat=528). ગયા વર્ષે ‘મળવા જેવા માણસ’ શ્રુંખલામાં પ્રસ્તુત એમના વિષેની વાતો આપ અહીં માણી શકશો (https://gujaratisahityasangam.wordpress.com/2014/07/21/meghalataben-mehta/)
એમણે મારી દિકરીમાટે જે હાલરડાં અને બાળગીતોની સીડી આપી હતી, એ અમારા સૌ માટે એક અણમોલ સંભારણું છે. એમાથી એક હાલરડું અહિં રજૂ કરું છું. એમના પોતાના અવાજમાં.. મેઘલતા આંટી, We are missing you!
અને હા, આ હાલરડાંની સૌથે સૌ બાળમિત્રોને, આપણી અંદરથી જવાની ધરાર ‘ના’ પાડતા બાળકને પણ – બાળદિનની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ!
સ્વર – સ્વરાંકન – કવિ : મેઘલતા મહેતા
હાલાં રે હાલાં, બેનીને ઝૂલા લાગે વ્હાલા
હાલાં રે હાલાં, બેનીને ઝૂલા લાગે વ્હાલા
ઝૂલામાં ઝૂલાવું, બેનીને હેતે હુલાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને મમ્મા લાગે વ્હાલા
મમ્માને બોલાવું, બેનીને કુકી કેક ખવરાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને પપ્પા લાગે વ્હાલા
પપ્પાને બોલાવું, બેનીને સ્ટોરીયું સંભળાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને માસી લાગે વ્હાલા
માસીને બોલાવું, બેનીને હાલરડાં ગવરાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને મામા લાગે વ્હાલા
મામાને બોલાવું, બેનીને હિંડોળે હિંચાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને મામા લાગે વ્હાલા
મામાને બોલાવું, બેનીને હિંડોળે હિંચાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને કાકા લાગે વ્હાલા
કાકાને બોલાવું, બેનીને ખોળે બેસારું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને ફોઇબા લાગે વ્હાલા
ફોઇબાને બોલાવું, બેનીના નામ પડાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને દાદા-દાદી વ્હાલા
દાદા-દાદીને બોલાવું, બેનીને લાડ લડાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને નાના-નાની વ્હાલા
નાના-નાની બોલાવું, બેનીને ઝબલાં-ટોપી અલાવું
હાલાં રે હાલાં, બેનીને ઝૂલા લાગે વ્હાલા
ઝૂલામાં ઝૂલાવું, બેનીને હેતે હુલાવું
– મેઘલતા મહેતા
આજે ભાઇબીજ… રક્ષાબંધન પર જેટલો ભાઇ-બહેનના હેતનો મહિમા ગવાય છે, એટલે ભાઇબીજ પર નથી સંભળાતો… કદાચ દિવાળીની મઝા માણી, ચકરી ઘુઘરા ખાઇને અથવા વેકેશન માણીને લોકો થાકી જતા હશે? 🙂
ખાસ નોંધઃ આ કવિતા મોકલનાર શ્રી વસંતભાઇ શેઠનો ખૂબ ખૂબ આભાર. દિવાળી વિષેના ગીતની માંગણી બે વર્ષ પહેલા ટહુકો પર કરી હતી, એમણે એ જાણીને ખાસ દિવાળીના દિવસે આ ગીત મોકલ્યુ!
આજે ટહુકો પર – દિવાળી અને ભાઇ-બહેનને સાથે યાદ કરીએ.. અને ગીતની પ્રસ્તાવના – ઇલાકાવ્યો વિશેની થોડી વાત – ધવલભાઇના શબ્દોમાં સીધેસીધું (આભાર – લયસ્તરો.કોમ – જ્યાં બીજા ઇલા કાવ્યો પણ માણવા મળશે)
ભાઈ-બહેનના સ્નેહને ચં.ચી.એ ઈલા કાવ્યો દ્વારા જેટલો ગાયો છે એટલો ગુજરાતીમાં બીજા કોઈએ ગાયો નથી. એમના ઈલા કાવ્યો ગુજરાતી ભાષાનું અનેરું ઘરેણું છે. મુગ્ધ સ્વપ્નસૃષ્ટિ અને કોમળ ભાવવિહારથી આ ગીતો શોભી ઊઠે છે. ઈલા કાવ્યોની પ્રસ્તાવનામાં ચં.ચી. આ કાવ્યો પાછળનો પોતાનો હેતુ એટલા સરસ શબ્દોમાં રજૂ કર્યો છે કે એ અહીં ટાંકવાનો મોહ જતો કરી શકતો નથી. – ધવલ શાહ
હું કુબેરદેવ હોઉં તો ઠેકઠેકાણે ઇમારતો બાંધી એને ‘ઈલા’ નામ આપું; (અરે હું વિશ્વકર્મા હોઉં તો -કે બ્રહ્મા જ હોઉં તો- નવી સૃષ્ટિ રચી એને ‘ઈલા’ નામ નહિ આપું ?); હું શિખરિણી હોઉં તો એકાદ ભવ્ય અને સુંદર ગિરિશૃંગ શોધી, ત્યાં ચડી એને ‘ઈલાશિખર’ નામ આપું; હું કોઈ મોટો સાગરખેડુ હોઉં તો એકાદ ખડક શોધી વહાણોને સાવચેત રહેવા ત્યાં એક નાજુક પણ મજબૂત દીવાદાંડી બાંધી એને ‘ઈલા દીવી’ નામ આપું અથવા તો હું એક મહાન વૈજ્ઞાનિક થાઉં તો જગતજ્યોતિમાંથી એકાદ નવું રશ્મિ શોધી એને ‘ઈલાકિરણ’ નામ આપું કે ખગોળમાં નવો જ ‘ઈલાતારો’ શોધું.
પરંતુ અત્યારે સંતોષે એવું તો આ જ છે. એક સ્મારક. આ તો રંક પ્રયાસ, ભગિનીહેતના ભવ્ય કર્મકાંડના ઉપનિષદ-સાહિત્યમાંથી એકાદ નજીવા શ્લોકનો ઉચ્ચારમાત્ર, ધ્વનિમાત્ર, શબ્દમાત્ર… – કવિ ચંદ્રવદન મહેતા
‘ઈલા, દિવાળી ! દીવડા કરીશું;
તારા સર્યા વ્યોમ થકી અહીં શું ?
કેવા ફટાકા આ અહીં ફૂટે છે !
આ કાનના તો પડદા તૂટે છે.’
‘સુણ્યા નથી તેં વીજના કડાકા ?
એ સ્વર્ગમાંના ફૂટતા ફટાકા !
ત્યાં વાદળવાદળીઓ અફાળી
સૌ દેવબાલો ઊજવે દિવાળી.’
‘તું બ્હેન જ્યારે કદી લે અબોલા,
ઝીલું ન તારાં વચનો અમોલાં;
મૂંગા ફટાકા દિલમાંહી ફૂટે
ને એ સમે તો ઉરતંતુ તૂટે.’
– ચંદ્રવદન મહેતા
