Category Archives: ગીત

ગીત શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર). સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

जन गण मन अधिनायक - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
અમોને નજરું લાગી ! - હરીન્દ્ર દવે
એક સાબરકાંઠાનો શાહુકાર....
કચક્કડાની ચૂડી - વિનોદ જોષી
કવિ વિનાનું ગામ - અનિલ જોશી
કુંતા અભિમન્યુને બાંધે અમ્મર રાખડી રે…
ટહુકે છે લીલીછમ ડાળ - અનિલ જોશી
પિયુ આવો.. ઉરમાં સમાવો - નીનુ મઝુમદાર
મનામણાં - મણિલાલ દેસાઇ
મોરપિચ્છ મોકલજો - હરીન્દ્ર દવે
લાગી રે લગન - રાજેન્દ્ર શાહ
હવે સખી નહિ બોલું - ભક્તકવિ દયારામ
હું તો લજામણીની ડાળી - તુષાર શુક્લ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 1 : ગોરમાને પાંચે આંગળીએ પૂજ્યાં - રમેશ પારેખ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 3 : દાડમડીના ફૂલ રાતા ઝૂલણ લ્યો વણઝારી
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 4 : એવા રે મલક હજો આપણા - રવીન્દ્ર ઠાકોર
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 5 : માધવે રાધા જ્યાં અધરે ધરી... - ઉશનસ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 6: મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા - રાવજી પટેલ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 7: એક પ્રશ્નગીત - રમેશ પારેખ
'વૈજ્ઞાનિક ડો. દિનેશભાઇ ઓ. શાહ માર્ગ' ની લોકાર્પણ વિધિ
.. પણ માધવની વેદના અજાણી - પૂજ્ય ઈંદિરાબેટીજી
...પતંગ થઇને આખો દિવસ ઊડે સૌ ગુજરાતી! - જય વસાવડા
​ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે – અનિલ ચાવડા
‘શબ્દો છે શ્વાસ મારા’ને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી 2011નું ‘પ્રથમ સર્જનાત્મક પુસ્તક’નું પારિતોષિક
…કે બેઠો મૂંછોના ખેતરમાં બગલો - ડૉ. વિવેક મનહર ટેલર
…મીણના - ચંદ્રકાંત દત્તાણી
अरे जा रे हट नटखट ....
उसको नहीं देखा हमनें कभी........
एक अंधेरा, लाख सितारें.. एक निराशा, लाख सहारे....
घर आजा घिर आये बदरा साँवरिया....
छाप तिलक सब छीनी रे मोसे नैना मिलायके. - अमीर खूसरो
जय माधव मदन मुरारी
बूंदन बूंदन बरसे मेहा - सुब्रत सिन्हा
मेरे दो नैनों की ज्योति हो तुम - आणल अन्जारिया
ये कौन चित्रकार है....
होके मजबूर मुझे उसने भुलाया होगा - कैफ़ी आज़मी
અંતર મમ વિકસિત કરો - કવિવર શ્રી રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. પિનાકીન ત્રિવેદી)
અંતરપટ - જુગતરામ દવે
અંદર તો એવું અજવાળું - માધવ રામાનુજ
અંદરથી અજવાળો ~ ડૉ. મનોજ જોશી 'મન'
અડધી રમતથી... (એક ઝલક)
અઢી અક્ષરનું ચોમાસુ - ભગવતીકુમાર શર્મા
અણગમતું આયખું (ની ઉક્તિ) - જગદીશ જોષી
અત્તર રહી જાય નહીં ફૂલમાં !!! – કૃષ્ણ દવે
અત્તરિયાને – બાલમુકુન્દ દવે
અધરાતે મધરાતે - હરીન્દ્ર દવે
અનહદનો સૂર - હરીન્દ્ર દવે
અબોલા - પ્રહલાદ પારેખ
અભાનોર્મિ - મણિલાલ દ્વિવેદી
અમ વચ્ચે બાપુ અમર રહો ! - જુગતરામ દવે
અમથું જરાક અમે પૂછ્યું કે કેમ છો? - અનિલ જોશી
અમદાવાદના રસ્તા - શ્યામલ મુન્શી
અમદાવાદની ઉત્તરાણ -શ્યામલ મુનશી
અમને ખબર નઇ - ડૉ. ગોપાલ શાસ્ત્રી
અમને પાગલને પાગલ કહી વારો નહીં - જગદીશ જોષી
અમર સદા અવિનાશ ! - તુષાર શુકલ
અમારા બધાં સુખ તમોને મુબારક - કમલેશ સોનાવાલા
અમારો ગુણિયલ ગુર્જર-દેશ – ન્હાનાલાલ કવિ
અમે અમદાવાદી - અવિનાશ વ્યાસ
અમે એવા છઇએ - સુરેશ દલાલ.
અમે કાગળ લખ્યોતો પહેલ વહેલો - મુકેશ જોષી
અમે કોમળ કોમળ…- માધવ રામાનુજ
અમે ગીત ગગનનાં ગાશું - ઉમાશંકર જોષી
અમે ગીતોના માણસ રે લોલ - હિતેન આનંદપરા
અમે ગુજરાતી - રઇશ મનીઆર
અમે તો ગીત ગુલાબી ગાશું! - સુરેશ દલાલ
અમે દરિયો જોયો ને તમે યાદ આવ્યાં - ભાગ્યેશ જહા
અમે નિસરણી બનીને દુનિયામાં - દુલા ભાયા 'કાગ'
અમે નીલ ફુવારે રમતાં રે મનગમતાં રે.. - પ્રવીણ બક્ષી
અમે ફૂલ બધાં ધરતીના.... - માયા દિપક
અમે બેસૂરા ક્યાં સુધી વાગીએ ? - રાહી ઓધારિયા
અમે મુંબઈના રહેવાસી - અવિનાશ વ્યાસ
અમે યુ.એસ.એ. ના રહેવાસી.... - ચન્દુ મટ્ટાણી
અમે યુ.કે.ના રહેવાસી - ચન્દુ મટ્ટાણી
અમે રે ચંપો ને તમે કેળ
અલ્લક મલ્લક લાગણીઓની ઝાલર વાગે - લાલજી કાનપરિયા
અલ્લાબેલી - સુંદરજી બેટાઈ
અવસાન સંદેશ - કવિ નર્મદ
અષાઢ આયો - નિરંજન ભગત
અહો! મોરપીંછ-મંજીરા વાગે છે - પન્ના નાયક
આ અંધકાર શો મ્હેકે છે ! - પ્રજારામ રાવળ
આ ગીત તમને ગમી જાય તો કહેવાય નહી - મકરન્દ દવે
આ જીંદગી જ છે કે છે ડાયરીના પાના! - ડૉ. મનોજ જોષી 'મન'
આ તે કેવું ? – કૃષ્ણ દવે
આ ધોધમાર વરસે - નયના જાની
આ નભ ઝૂક્યું તે કાનજી - પ્રિયકાંત મણિયાર
આ પા મેવાડ, અને ઓલી પા દ્વારિકા - ભગવતીકુમાર શર્મા
આ ફૂલ ખીલ્યાં કે ચહેરા - ભાસ્કર ભટ્ટ
આ રંગભીના ભમરાને - ભાસ્કર વોરા
આ લાલ-પીળો દોરો - અવિનાશ વ્યાસ
આ વાયરાના તોફાને આવેલા વરસાદે - ભાગ્યેશ જહા
આંખો અટવાણી જ્યારે વનની વનરાઇમાં - મનસુખલાલ ઝવેરી
આંખોમાં આખો અષાઢ લઈ છોકરી... – તુષાર શુક્લ
આંખ્યુંના આંજણમાં - સુરેશ દલાલ
આંધળી માનો કાગળ - ઇન્દુલાલ ગાંધી
આંબે આવ્યા મ્હોર ! - ડો. દિનેશ ઓ. શાહ
આકાશનું ગીત - અનિલ જોશી
આકાશી અસવાર - બાલમુકુન્દ દવે
આખીએ રાત તને કહેવાની વાત... - હર્ષદ ચંદારણા
આખું ચોમાસું તેં મોકલ્યું ટપાલમાં - સંદીપ ભાટિયા
આછી આછી રે મધરાતે - રમેશ પારેખ
આછી જાગી સવાર - પ્રિયકાંત મણિયાર
આજ તો એવું થાય ! - દેવજી રા. મોઢા
આજ મને મોરપીંછનાં શુકન થયાં, સખી - રમેશ પારેખ
આજ મારા નુપૂરઝંકારને જગાડી કોણ જાય - પ્રવિણ બક્ષી
આજ મારા હૈયામાં ફાગણનો ફોરમતો ફાલ.. - સુરેશ દલાલ
આજ મેં તો મધરાતે સાંભળ્યો મોર... - ઇન્દુલાલ ગાંધી
આજ રીસાઇ અકારણ રાધા... - સુરેશ દલાલ
આટલું તે વ્હાલ નહીં વેરીએ... - સુરેશ દલાલ
આટલું બધું વ્હાલ તે કદી હોતું હશે ? - સુરેશ દલાલ
આટાપાટા અમદાવાદ... - ચીનુ મોદી
આનંદે નાચે મારું મન ઉમંગે નાચે.. - જગદીપ વિરાણી
આપણ સૌ એ હરતાં ફરતાં પિંજરા....
આપણને જોઈ - રાવજી પટેલ
આપણામાંથી કોક તો જાગે ! - વેણીભાઈ પુરોહિત
આપણી આ વાર્તા - સંજુ વાળા
આપણી જ વાર્તા - ગૌરવ ધ્રુ
આપણી જુદાઈ - મનોજ ખંડેરિયા
આપણી વચ્ચે - સુરેશ દલાલ
આપણે આપણી રીતે રહેવું - સુરેશ દલાલ
આપણે તો આવળ ને બાવળની જાત - કૃષ્ણ દવે
આપણે ભરોસે આપણે હાલીએ - પ્રહલાદ પારેખ
આપણે હવે મળવું નથી -જગદીશ જોષી
આપણો ઘડીક સંગ - નિરંજન ભગત
આપણો સંબંધ જાણે... - અંકિત ત્રિવેદી
આપી આપીને તમે પીંછું આપો સજન - વિનોદ જોષી
આપો વીઝા રે - રઇશ મણિયાર
આભનો એક જ મલક - સુરેશ દલાલ
આભમાં – મણિલાલ દેસાઈ
આમ અચાનક જાવું નો'તું - દેવજીભાઈ મોઢા
આવ રે વરસાદ… - સંજય વિ. શાહ
આવ શબ્દની પાસે - કૃષ્ણ દવે
આવ સજનવા – દિલીપ રાવળ
આવકારો મીઠો આપજે રે - દુલા ભાયા 'કાગ'
આવી વસંત મત્ત ફૂલોની રાણી - જયંત પલાણ
આવે આવે ને જાય રે મેહુલિયો... – પ્રહલાદ પારેખ
આવે મેહુલિયો! - અવિનાશ વ્યાસ
આવો - ગૌરાંગ દિવેટિયા
આવો તો યે સારુ, ન આવો તો યે સારુ...
આવો રે ઓ ચિત્તડું ચોરી જાનારા....
આવો વરસાદ નહીં ચાલે... - મુકેશ જોષી
આવ્યું ટહુકે ટહુકવાનું ટાણું ! - તુષાર શુક્લ
આષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે - ઝવેરચંદ મેઘાણી
આહા એટલે આહા એટલે આહા.... - મુકુલ ચોક્સી
ઇંધણા વીણવા ગઇ'તી મોરી સૈયર ... - રાજેન્દ્ર શાહ
ઈશ્વર પડ્યો નથી રસ્તામાં - અવિનાશ વ્યાસ
ઉંબરે ઊભી સાંભળું રે બોલ વ્હાલમના.. - મણિલાલ દેસાઇ
ઉખાણું - હરીન્દ્ર દવે
ઉગતા પરોઢનો ટાઢો ટાઢો વાયરો - અવિનાશ વ્યાસ
ઉનાળાના કભાવનું ગીત - રમેશ પારેખ
ઉરે ઉભરાતાં પ્રેમનાં તરંગો - રમણભાઇ પટેલ
ઊંચી તલાવડીની કોર - અવિનાશ વ્યાસ
ઊંટ ભરીને આવ્યું રે - રાજેન્દ્ર શુકલ
ઊગે છે - કૃષ્ણ દવે
ઊડે ઊડે રે પતંગ ગુજરાતનો - રઇશ મનીઆર
ઊડે પતંગ... - અનિરુધ્ધ અને પ્રદ્યુમ્ન્ન તન્ના
ઊમટી આવ્યાં વાદળ - પન્ના નાયક
એ ગીત મારા કહેવાય કઇ રીતે? - ધ્રુવ ભટ્ટ
એ રી મૈં તો પ્રેમદિવાની - મીરાંબાઇ
એ સોળ વરસની છોરી - પ્રિયકાંત મણિયાર
એ… હેહેય…. હેહેય… ઝાડ - રમેશ પારેખ
એક અચંબો - સુંદરમ્
એક અધૂરું ગીત - રમેશ પારેખ
એક એવી તે પ્રીત અમે કીધી - જયંત પાઠક
એક એવું ઘર મળે આ વિશ્વમાં - માધવ રામાનુજ
એક ચોમાસે - રાજેન્દ્ર શુક્લ
એક છોકકરાએ સીટીનો હિંચકો બનાવીને... - રમેશ પારેખ
એક છોકરી સાવ અચાનક આંખો ઢાળે - અરવિંદ ગડા
એક છોકરીના હાથથી રૂમાલ પડે -રમેશ પારેખ
એક છોકરીના હોય ત્યારે કેટલા અરીસાઓ - રમેશ પારેખ
એક જ રવિવાર કેમ ? - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
એક દિવસ - લાલજી કાનપરિયા
એક નિસાસો - મનોજ ખંડેરિયા
એક પાટણ શહેરની નાર પદમણી - અવિનાશ વ્યાસ
એક પ્રણયગીત
એક બેવફા મારા મનદર્પણમાં દર્શન દઇને ચાલી ગઇ - અવિનાશ વ્યાસ
એક મનગમતો તૂટ્યો સંબંધ - મુકેશ જોષી
એક લાલ દરવાજે તંબુ તાણીયા રે લોલ... - અવિનાશ વ્યાસ
એક વણજારે ગાળેલી વાવ - ધ્રુવ ભટ્ટ
એક વિના મ્હને એકલું લાગે - અવિનાશ વ્યાસ
એક સંદેશ શ્યામ ને - ભાગ્યેશ જહા
એક સત્તર વરસની છોકરી - વિવેક મનહર ટેલર
એક સથવારો સગપણનો - વેણીભાઇ પુરોહિત
એક સવારે - સુન્દરમ્
એક સુસ્ત શરદની રાતે - નીનુ મઝુમદાર
એક હતી સર્વકાલીન વાર્તા -જગદીશ જોષી
એકલ દોકલ વરસાદે કેવી ભીંજાતી હું - મુકેશ માવલણકર
એકલી – મણિલાલ હ. પટેલ
એકલો જાને રે! - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ.-મહાદેવભાઇ દેસાઇ)
એકલો દરિયો - સુરેશ દલાલ
એકવાર યમુનામાં આવ્યું’તુ પૂર - માધવ રામાનુજ
એકવાર શ્યામ તમે રાધાને કહી દો કે – મહેશ શાહ
એકવાર શ્યામ તારી મોરલી વગાડી દે - મહેશ દવે
એકાંતે તરસું છું હું - તુષાર શુક્લ
એટલામાં તો - જગદીશ વ્યાસ
એણે કાંટો કાઢીને - વિનોદ જોષી
એના ટહુકા સંભળાય તને સહિયર ? - હિતેન આનંદપરા
એને નવું વર્ષ કહેવાય... - અંકિત ત્રિવેદી
એને સમજુની સાન ઘડી આલો - જગદીશ જોશી
એમ આવે છે યાદ કોઇ અરે ! - નયન દેસાઈ
એમ પૂછીને થાય નહીં પ્રેમ -તુષાર શુક્લ
એમ સ્પર્શે પવન તારી યાદનો - મેઘબિંદુ
એવા રે મારગ – તનસુખ ભટ્ટ ‘યાત્રી’
એવું કાંઇ નહીં ! - ભગવતીકુમાર શર્મા
એવો આ પ્રેમનો સંબંધ છે... - હિતેન આનંદપરા
ઓ નીલ ગગનનાં પંખેરું - રમેશ ગુપ્તા
ઓ ભાભી! તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી - અવિનાશ વ્યાસ
ઓ રેતી બેઠી કેમ અબોલ ? - દિનેશ ઓ. શાહ
ઓચિંતુ કોઇ મને રસ્તે મળે ને - ધ્રુવ ભટ્ટ્
ઓઢણી ઓઢું ઓઢું ને ઉડી જાય - પ્રશાંત કેદાર જાદવ
ઓઢણી લહેરલ લહેરલ જાય - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
કંચન કાયા ઘડેલા ડોલે રે દીવડા - જયંતી જોષી
કંઠી બાંધી છે તારા નામની - અશરફ ડબાવાલા
કઈ અણજાણી લ્હેર મને વ્હાલ કરી ગઈ! - હરીન્દ્ર દવે
કચ્છનું પાણી ! - અમૃત ઘાયલ
કટ્ટ્મ કટ્ટી કટોકટી... - અવિનાશ વ્યાસ
કમ સે કમ આટલું તો થાય... - અનિલ ચાવડા
કમાલ કરે છે, એક ડોસી ડોસાને હજી વ્હાલ કરે છે..! - સુરેશ દલાલ
કલરવની દુનિયા - ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
કવિ શ્રી સુરેશ દલાલને સ્વરાંજલિ : આટલું બધું વ્હાલ તે કદી હોતું હશે
કવિ, તારે કેટલાં હૈયાં? - હરિશ્રંદ્ર ભટ્ટ
કવિતા - મીનાક્ષી પંડિત
કવિશ્રી અનિલ જોશીનો કાવ્યપાઠ (27 ઑગસ્ટ 2011)
કસમ દીધા છે મને જ્યારથી - મેઘબિંદુ
કસુંબીનો રંગ - ઝવેરચંદ મેઘાણી
કહી ન શકાય એટલો તને પ્રેમ કરું છું - જગદીશ જોશી
કહું છું જવાનીને, પાછી વળી જા ....... - અવિનાશ વ્યાસ
કહે એવું તે તારામાં શું છે ! - રવિ ઉપાધ્યાય
કહે કોણે વીંધ્યું એ કુરંગને - મણિલાલ દેસાઈ
કહેતી ગઇ - પન્ના નાયક
કહેવાય નહી – મકરન્દ દવે
કા'નને સંદેશ - ભાગ્યેશ જહા
કાંડું મરડ્યું એણે..... - મનોહર ત્રિવેદી
કાગડાઓએ વાત માંડી - નિનુ મઝુમદાર
કાગળ પર ચિતરેલી નદીને હોય - અમિત ત્રિવેદી
કાચમાં રહે છે પારદર્શકતા એમ તમે મારામાં આરપાર રહેતાં.. - રમેશ પારેખ
કાચી સોપારીનો કટ્ટકો - વિનોદ જોશી
કાચો કુંવારો એક છોકરો - અનિલ જોશી
કાન ઓળખાતા નથી - હરીન્દ્ર દવે
કાનજીના મોબાઈલમાં રાધાનો રીંગટોન - અંકિત ત્રિવેદી
કાનુડાને બાંધ્યો છે હીરના દોરે - હરીન્દ્ર દવે
કાનુડો માંગ્યો દેને રે યશોદા મૈયા - મીરાંબાઈ
કારજીપૂર્વક સાંભરજો નહીં તો... (ળ ને બદલે ર) - ડો. શ્યામલ મુન્શી
કારેલું…… કારેલું – વિનોદ જોશી
કાળજા કેરો કટકો મારો, ગાંઠથી છૂટી ગ્યો .... - કવિ દાદ
કાળું ગુલાબ - હર્ષદ ત્રિવેદી
કાવ્યાસ્વાદ ૨ :આજ અંધાર ખુશબો ભર્યો લાગતો - પ્રહલાદ પારેખ
કીને કાંકરી મોહે મારી રે - મીરાબાઇ
કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા - ઉમાશંકર જોષી
કૃષ્ણ સુદામાની જોડી ... - કાંતિ અશોક
કૃષ્ણગીતો...
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૧ : કૂકડો
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૨ : ભથવારીનું ગીત
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૩ : સ્વમાન (માન તમારે હાથ ન સોંપ્યું)
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૪ : સલામ, સખી ! આજથી નવ વદું તને હું કદી
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૫ : ગહન ઘનશ્યામ
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૬ : ઝંડાનું ગીત
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૭ : ત્રણ ગીતો (અભિલાષ, વસંતના અવતાર, શબ્દબ્રહ્મ)
કે ગીત અમે ગોત્યું ને ક્યાંય ના જડ્યું - ઉમાશંકર જોશી
કે ફાગણ આયો - મેઘબિંદુ
કે મને પાણીની જેમ કોઈ સ્પર્શે - વીરુ પુરોહિત
કે લાવ્યા સાગર જેવો ગરબો.... - નીનુ મઝુમદાર
કે હું પ્રેમમાં પડ્યો કે તું પ્રેમમાં પડી.. - તુષાર શુક્લ
કેટલાં વર્ષે હું આવ્યો છું ગામ - મુકેશ જોષી
કેડેથી નમેલી ડોશી - દલપતરામ કવિ
કેમ છો ? – ચિનુ મોદી
કેમ રે વિસારી - અવિનાશ વ્યાસ
કેવડિયાનો કાંટો - રાજેન્દ્ર શાહ
કેવા રે મળેલા મનના મેળ - બાલમુકુન્દ દવે
કેસર કેરી વાવી - નયન દેસાઈ
કેસૂડાના રંગ ભરી... - અમિત ત્રિવેદી
કોઇ કહે ગુલમહોર બરાબર - તુષાર શુક્લ
કોઇ ગઝલના ગિરનારી ગઢ - અનિલ જોશી
કોઇ પ્રીત કરી તો જાણે ! - મહેન્દ્ર વ્યાસ ‘અચલ’
કોઇક તો અમને યાદ કરે છે - પન્ના નાયક
કોઇનો લાડકવાયો - ઝવેરચંદ મેઘાણી
કોઈ જોડે કોઈ તોડે -ઉમાશંકર જોશી
કોઈ ન જાણે! - રમેશ પારેખ
કોકવાર આવતાં ને જાતાં મળો છો એમ..
કોણ જાણે ? - ઉશનસ્
કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ ઝુલાવે પીપળી.. - અવિનાશ વ્યાસ
કોની આગળ જઈને કહીએ અંગ્રેજીની લ્હાય...
કોયલ ઉડી રે ગઈ ને પગલાં પડી રે રહ્યાં - અવિનાશ વ્યાસ
કોરી નજરું લઇ એમ વળી જાશું - જગદીશ જોશી
કોરી-કોરી પાટી જેવો ભીનો ભીનો એક છોકરો - વંચિત કુકમાવાલા
ક્યાંક ચોમાસું ગાજે છે રાનમાં - ધ્રુવ ભટ્ટ
ક્યાંથી પાનબાઇ પોરવે મોતીજી? -ધીરેન્દ્ર મહેતા
ક્ષેમુદાદાને શ્રધ્ધાંજલી : આ શ્રાવણ નીતર્યો સરવડે કોઇ ઝીલો જી - બાલમુકુન્દ દવે
ખડકી ઉઘાડી હું તો અમથી ઉભી'તી - વિનોદ જોષી
ખાલી શકુંતલાની આંગળી - અનિલ જોશી
ખીંટીં ઉપર ખુદની ઇચ્છા -શોભિત દેસાઇ
ખોબો ભરીને અમે -જગદીશ જોષી
ખોવાયા ગીતના ટહુકા - દેવેન શાહ
ગઢને હોંકારો તો કાંગરાય દેશે - રમેશ પારેખ
ગમતાંનો કરીએ ગુલાલ - મકરન્દ દવે
ગરબાની રીતે તું ગરબાને ગા - શ્યામલ મુનશી
ગાગરમાં પાણી છલકવાનું છે - કમલેશ સોનાવાલા
ગાણું અધૂરું મેલ મા - ઉમાશંકર જોશી
ગાતાં ખોવાઇ ગયું ગીત - રમેશ પારેખ
ગીત - અનિલ જોશી
ગીત - ગૌરાંગ ઠાકર
ગીત - જંગલનું.... - નીતિન વડગામા
ગીત - મનોજ્ઞા દેસાઇ
ગીત – ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટ
ગીત મને કોઈ ગોતી આપો - યશવંત ત્રિવેદી
ગીત લખું કે ગઝલ - મુકેશ જોષી
ગુજરાત તને અભિનંદન -ભાગ્‍યેશ જહા
ગુજરાત મોરી મોરી રે – ઉમાશંકર જોશી
ગુજરાતી થઇ... ગુજરાતી કોઇ... - અવિનાશ વ્યાસ (ટહુકો પર ૧૦૦૦મી પોસ્ટ)
ગુણવંતી ગુજરાત .... - અરદેશર ખબરદાર ‘અદલ’
ગુરુ ચરણોની હું રજકણ છું - કાંતિ અશોક
ગુલમ્હોરને ગામ આપણ મળવાનાં... - તુષાર શુક્લ
ગુલાબ મારાં કોણ લેશે ? - મહેશ દવે
ગૌરવ-કથા ગુજરાતની - શૂન્ય પાલનપુરી
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૨ : તૂટ, તૂટ, તૂટ - આલ્ફ્રેડ, લૉર્ડ ટેનિસન
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૮ : ડેફોડિલ્સને - રૉબર્ટ હેરિક
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૯ : ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો - એન્ટૉનિયો મકાડો
ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૦ : એક ગીત - ક્રિસ્ટિના રોઝેટી
ઘંમ રે ઘંટી ઘમઘમ થાય..
ઘટમાં - મકરન્દ દવે
ઘડવૈયા મારે ઠાકોરજી - કવિ 'દાદ'
ઘનશ્યામ નયનમાં - વેણીભાઈ પુરોહિત
ઘેલી વસંત આવી રે... - નીનુ મઝુમદાર
ચકરાવો લેતા કોઇ પંખીની જેમ મને - સુરેશ દલાલ
ચકલામાં ચેતીને ચાલો, નવાઈલાલ ! -વેણીભાઈ પુરોહિત
ચઢો રે શિખર રાજા રામનાં - ચંદ્રવદન મહેતા
ચરર ચરર મારું ચકડોળ ચાલે - અવિનાશ વ્યાસ
ચાંદો ઊગ્યો ચોકમાં, ઘાયલ!.....
ચાર લીટીનો કાગળ થઈને – ધ્રુવ ભટ્ટ
ચાલ રમીએ સહિ - નરસિંહ મહેતા
ચાલ વસંતમાં ગુલમહોર થઈએ - અમિત ત્રિવેદી
ચાલ સખી, પાંદડીમાં... - ધ્રુવ ભટ્ટ
ચાલ, ફરીએ ! - નિરંજન ભગત
ચાલને રમીએ પળ બે પળ - કૃષ્ણ દવે
ચાલો આંગણામાં ઝાડ કોઇ વાવીએ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
ચાલો ફરી પાછા હસતાં થઇ જઇએ - મુકુલ ચોકસી
ચાલ્યા જ કરું છું - અવિનાશ વ્યાસ
ચોમાસું ક્યાંક આસપાસ છે - તુષાર શુક્લ
ચોર્યાંસી ભાતનો સાથિયો - નીનુ મઝુમદાર
છાનું રે છપનું કંઇ થાય નઇ - અવિનાશ વ્યાસ
છુંદણા છૂંદીને હું તો મૂઈ મૂઈ વાલમાં - ચિંતન નાયક
છેલછબીલે છાંટી મુજને - પ્રિયકાંત મણીયાર
છેલાજી રે….. - - અવિનાશ વ્યાસ
છેલ્લો કટોરો ઝેરનો - ઝવેરચંદ મેઘાણી
છોકરાને સપનું આવ્યું'તું ગઇ રાતે - તુષાર શુક્લ
છોકરીના હૈયામાં ચોમાસું બેઠુ - મુકેશ જોષી
જંગલને યાદ નથી કરવું વાલમજી ! – મનોજ ખંડેરિયા
જગતમાં કોણ ભલા ખુશનસીબ આપ કહો - સુરેન ઠક્કર ‘મેહુલ’
જનનીની જોડ સખી! નહી જડે રે લોલ. - દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકર
જન્માષ્ટમી સ્પેશિયલ અને શ્રી હેમુ ગઢવીને શ્રધ્ધાંજલી
જન્મોજનમની આપણી સગાઇ - મેઘબિંદુ
જય જય ગરવી ગુજરાત - કવિ નર્મદ
જયતુ જયતુ ગુજરાત - ભાગ્યેશ જહા
જયારે અણધાર્યું કોઈ ગમી જાય - તુષાર શુકલ
જરા થોડી જગા તારા જીગરમાં દે... - અવિનાશ વ્યાસ
જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર - ભાગ્યેશ જહા
જળ વ્હેર્યું - વ્રજલાલ દવે
જા રે ઝંડા જા .... - અવિનાશ વ્યાસ
જાગે જ્યારે મધુર-મધુરાં સોણલાં આંખ વચ્ચે - દિલીપ જોશી
જાણીબૂઝીને - હરીન્દ્ર દવે
જાદુ - ધ્રુવ ભટ્ટ
જાવ ! હજી ફાસ્ટફૂડ ખાવ... - કૃષ્ણ દવે
જીત્યું હમેશા ગુજરાત... - મનિષ ભટ્ટ
જીરાથી છમકારી છાશ મારા વ્હાલમજી - નિરંજન ભાર્ગવ
જીવન અંજલી થાજો – કરસનદાસ માણેક
જુઇ - પ્રહલાદ પારેખ
જુઑ ફરી પાછા હસતાં થઇ ગયા..... - મુકુલ ચોક્સી
જુઓ મા ગુજરાતીનો દબદબો! (ભાષા મારી ગુજરાતી છે & કોણ હલાવે લીમડી)
જુઓ લીલા કોલેજમાં જઇ રહી છે - આસિમ રાંદેરી
જુઓ શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન - હિમાંશુ ભટ્ટ
જૂઠી ઝાકળની પિછોડી - બાલમુકુન્દ દવે
જે ઘર તડકો ના'વે - ઉશનસ્
જેની ઉપર ગગન વિશાળ - અવિનાશ વ્યાસ
જેવી તેવી વાત નથી - સંદીપ ભાટિયા
જેસલ કરી લે વિચાર...
જોગી ચલો ગેબને ગામ - વેણીભાઇ પુરોહિત
જોબનિયું આજ આવ્યું ને કાલ્ય જાશે
જ્યાં ચરણ રુકે ત્યાં કાશી - હરીન્દ્ર દવે
જ્યારે ગોકુળિયું ગામ યાદ આવશે - મહેશ શાહ
ઝંખના - જયંત પાઠક
ઝટ જાઓ, ચંદનહાર લાવો... - ચીમનલાલ ભીખાભાઈ જોશી
ઝનનન ઝાંઝર બોલે રે - લાલજી કાનપરિયા (ક્ષેમુદાદાનું છેલ્લું સ્વરાંકન)
ઝરણું રમતું રમતું આવે - ઉમાશંકર જોષી
ઝરમર ઝરમર ક્યાંથી વરસ્યાં શ્રાવણના આ પાણી - ડો. દિનેશ શાહ
ઝરમર વરસે ઝીણી - યોગેશ જોષી
ઝરમર વરસે સાવન - વિહાર મજમુદાર
ઝાંખીપાંખી નજરું પાછાં મંદિરમાં અંધારાંજી - સંદીપ ભાટિયા
ઝાંઝર અલકમલકથી આવ્યું રે - સુંદરમ્
ઝાઝાં હાથ રળિયામણા (The cup song) -શ્યામલ મુનશી
ઝાઝું વિચારવું જ નહી - કૃષ્ણ દવે
ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે - રમેશ પારેખ
ઝાડ મને લાગે નહીં પરાયાં… – સુરેશ દલાલ
ઝીણા ઝરમર વરસે મેહ - ન્હાનાલાલ કવિ
ઝીણાં ઝીણાં રે આંકેથી અમને ચાળિયા - અનિલ જોશી
ઝીણી ઝરમર વરસી ! - ઉપેન્દ્ર પંડ્યા
ઝૂકી પડ્યો ઊંચો હિમાલય... - અવિનાશ વ્યાસ
ઝેર તો પીધાં જાણી જાણી - મીરાંબાઇ
ટચલી આંગલડીનો નખ – વિનોદ જોશી
ટચલી આંગલડીનો નખ – વિનોદ જોશી
ટહુકી રહ્યું ગગન ! - ફિલિપ ક્લાર્ક
ટહુકો - મકરન્દ દવે
ટહુકો ત્રણ વર્ષનો થયો -મુકુલ ચોક્સી
ટહૂકે ટહૂકે ઓગળવું એ પ્રેમ, સખી દે તાલી ..!! - તુષાર શુક્લ
ઠાલાં દીધાં છે મારા બારણાં - રમેશ પારેખ અને અનિલ જોશી
ઠેસ (અમથો બાંધ્યો હીંચકો ને અમથી હૈયે ફાળ) - પ્રફુલ્લા વોરા
ડેલીએ આવે તો -પ્રજ્ઞા વશી
ડોસા અને ડોસી - સુરેશ દલાલ
ડોસા ડોસીના જીવતરની વાત - ચંદ્રકાન્ત સાધુ
ડોસાએ ડોસીને જીદ કરી કહ્યું...- સુરેશ દલાલ
તડકાની અડકી ... – નંદિતા ઠાકોર
તને ખોટું જો લાગે તો હું શું કરું? - હિતેન આનંદપરા
તને ગમે તે મને ગમે - વિનોદ જોષી
તને ગીત દઉં કે ગુલાબ - રઈશ મનીયાર
તને જાતા જોઈ - અવિનાશ વ્યાસ
તને ટહુકાઓ આપું તો લઈશ કે? - નંદિતા ઠાકોર
તને નજરું લાગી છે મારા નામની ! - વંચિત કુકમાવાલા
તને વહાલો વરસાદ કે હું ? - મુકેશ જોષી
તને સમજાવું બોલ હવે કેમ! - જિગર જોષી ‘પ્રેમ’
તમને જોયાં ને જરા રસ્તે રોકાઈ ગયો - વેણીભાઈ પુરોહિત
તમારા સમ.... - મુકુલ ચોક્સી
તમે અણધાર્યા વાદળની જેમ ચડી આવ્યા... - અનિલ જોશી
તમે અહીંયા રહો તો ... - ભાગ્યેશ જહા
તમે કહો તે સાચું - સુરેશ દલાલ
તમે કાલે નૈં તો પરમદિવસે - હરીન્દ્ર દવે
તમે કોઇ દિવસ પ્રેમમાં પડ્યા છો ? - મુકેશ જોષી
તમે ગયા ને.... - ભીખુ કપોડિયા
તમે જિંદગી વાંચી છે ? – મુકેશ જોષી
તમે ટ્હૂક્યાં ને... - ભીખુ કપોડિયા
તમે થોડું ઘણું સમજો તો સારું... - હરીન્દ્ર દવે
તમે દરિયાને દરિયાની જેમ કદી જોયો છે? - વિમલ અગ્રાવત
તમે પાંપણને પલકારે વાત કહી કઇ - હરીન્દ્ર દવે
તમે રે તિલક રાજા રામના - રાવજી પટેલ
તમે વાતો કરો તો….- સુરેશ દલાલ
તમોને પ્રેમ કરું છું હું... - કમલેશ સોનાવાલા
તલવારનો વારસદાર - ઝવેરચંદ મેઘાણી
તારા અક્ષરના સમ – મૂકેશ જોશી
તારા નામમાં, ઓ સ્વતંત્રતા, મીઠી આ શી વત્સલતાભરી ! - ઝવેરચંદ મેઘાણી
તારા ને મારા આ વ્હાલપમાં શ્યામ - ઊર્મિ
તારા રે નામનો છેડ્યો એકતારો...(આજ નો ચાંદલિયો)
તારા વિના કશે મન લાગતું નથી - મુકુલ ચોકસી
તારા વિના નર્મદામાતા.... - મુકુલ ચોક્સી
તારા વિનાનું મારું પહેલું ચોમાસું - એષા દાદાવાળા
તારા સ્મરણોને કેમ કરી ખાળું ? - વિવેક મનહર ટેલર
તારી બાંકી રે પાઘલડી નું ફૂમતુ રે.. - અવિનાશ વ્યાસ
તારી આંખનો અફીણી – વેણીભાઇ પુરોહિત
તારી ચૂંટી ખણીને જગાડવાની ટેવ - રમેશ પારેખ
તારી પાછળ વહેતુ મારા સપનાઓનું આખું ગામ - કાજલ ઓઝા વૈદ્ય
તારી હથેળીને દરિયો માનીને - તુષાર શુક્લ
તારે રે દરબાર! - ભાસ્કર વોરા
તારો કાગળ - મુકેશ જોશી
તારો છેડલો તું માથે તું માથે રાખને જરા - નંદકુમાર પાઠક
તારો મધમીઠો મહિમા - તુષાર શુક્લ
તાલીઓના તાલે - અવિનાશ વ્યાસ
તું અને હું જાણે સામા કિનારા - શુકદેવ પંડ્યા
તું અહીંયાં રમવા આવ મઝાની ખિસકોલી - ત્રિભુવનભાઈ વ્યાસ
તું આવીને અડ! - રાજેન્દ્ર શુક્લ
તું ચૂંટી લે - મુકેશ માવલણકર
તું જ મોજું થઈ મળવાને આવ ને ! - તુષાર શુક્લ
તું પૂછે પ્રેમનું કારણ - તુષાર શુક્લ
તું મળે ના જ્યાં સુધી -રિષભ મહેતા
તું મારો વર ને હું તારી વહુ - અવિનાશ વ્યાસ
તું મીંઢળ જેવો કઠ્ઠણ... - વિનોદ જોશી
તું રાધા કેમ રીસાણી છે?
તું સપનામાં પણ late કરે છે - અંકિત ત્રિવેદી
તુલસીનું પાંદડું – અનિલ જોશી
તેં તો રાત આખી વાંસળી વગાડ્યા કરી.... - સુરેશ દલાલ
તેં પૂછ્યો તો પ્રેમનો મર્મ - હરીન્દ્ર દવે
તેજની સવારી - મકરન્દ દવે
તો, પપ્પા! હવે ફોન મૂકું? - મનહર ત્રિવેદી
થાંભલીનો ટેકો ને ઓસરીની કોર - વિનોદ જોષી
થોડા Special हिन्दी ગીતો ....
થોડું અંગત અંગત… - કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય
દરિયા સાથે દોસ્તી મારી - સુરેશ દલાલ
દરિયાનો ઓટોગ્રાફ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
દાદા હો દીકરી....
દિવડીએ દીપમાળ સજાવો - મેઘલતા મહેતા
દિવાળી – ચંદ્રવદન મહેતા
દીકરી એટલે દીકરી - સંદીપ ભાટિયા
દુઃખના પગમાં - પન્ના નાયક
દે તાલી... દે તાલી... દે તાલી.... - અનિલ જોશી
દેખતા દીકરાનો જવાબ -ઇંદુલાલ ગાંધી
દોડો, દોડો સુરતીલાલા… - વિવેક મનહર ટેલર
ધમ ધમક ધમ ધમ ધમ.... સાંબેલું...
ધરતીના સાદ – નાથાલાલ દવે
ધરા જરી ધીમી થા! - અવિનાશ વ્યાસ
ધીમે ધીમે ઢાળ ઊતરતી ટેકરીઓની સાખે - રમેશ પારેખ
ધુમ્મસ કેરી ધરતી - મકરંદ દવે
ધૂળિયે મારગ - મકરંદ દવે
ધ્રુસકે ચડશે - કૃષ્ણ દવે
ન લેજે વિસામો…. - વેણીભાઇ પુરોહિત
નક્કી દુખે છે તને પેટમાં ! - કૃષ્ણ દવે
નગરના માનવી છીએ, અમે આ ગામના નથી - મુકુલ ચોક્સી
નજરના જામ છલકાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે.... - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
નજરને કહી દો કે નીરખે ને એવૂં ...
નજરુંના કાંટાની ભૂલ - સુરેશ દલાલ
નથી રે રમવું - પ્રિયકાંત મણીઆર
નમતું દીઠું નેણતરાજૂ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
નયણાં - વેણીભાઈ પુરોહિત
નવમી વર્ષગાંઠ Special: બાળગીત 2 : બા મેં તો બાગમાં બાંધી નિશાળ
નવમી વર્ષગાંઠ Special: બાળગીત ૧: મા મને ઢીંગલી બહુ વા'લી રે... - વિમલ મહેતા
નવા નગરની વહુઆરું – ઇંદુલાલ ગાંધી
નવી તે વહુ ના હાથમાં રૂમાલ - અવિનાશ વ્યાસ
નવું નવું ગુજરાત - કૃષ્ણ દવે
નહીં આવું - હરીન્દ્ર દવે
ના, ના, નહીં આવું, મેળે નહીં આવું... - હરીન્દ્ર દવે
નાનકડી નારનો મેળો - વેણીભાઇ પુરોહિત
નાનકડું ગીત - મકરંદ દવે
નાની મારી આંખ એ જોતી કાંક કાંક...
નામ - અંકિત ત્રિવેદી
નિરંજન ભગત પર્વ - ૩ : હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું
નિરંજન ભગત પર્વ – ૫ : પથ્થર થરથર ધ્રુજે !
નિરંજન ભગત પર્વ – ૨ : તડકો
નિરંજન ભગત પર્વ – ૪ : પૂનમ ને કહેજો કે પાછી ન જાય
નિરાંતે સૂઈ જાજો શ્યામળા – ધ્રુવ ભટ્ટ
નિરુદ્દેશે – રાજેન્દ્ર શાહ
ને મોરલો અધૂરો રહ્યો.. - અનિલ જોશી
ને સાહ્યબો આવ્યો નંઇ ! - વિનોદ જોશી
નેજવાંની છાંય તળે... – હરિકૃષ્ણ પાઠક
નેણ ના ઉલાળો તમે ઊભી બજાર - હરીન્દ્ર દવે
નૈને નૈન મળે જ્યાં છાના.... - બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
પંખી ક્યાં ગાય છે ? - રમેશ પારેખ
પંખીઓએ કલશોર કર્યો - નીનુ મઝુમદાર
પંખીડાને આ પીંજરુ - અવિનાશ વ્યાસ
પંચમી આવી વસંતની – ઉમાશંકર જોશી
પગ મને ધોવા દ્યો રઘુરાય – દુલા ભાયા 'કાગ'
પગલાં (દરિયાને તીર એક રેતીની ઓટલી) - સુંદરમ
પગલીનો પાડનાર દ્યોને, રન્નાદે!
પગલું - ગીતા પરીખ
પતંગ-ગીત – ભગવતીકુમાર શર્મા
પત્ર લખું કે લખું કવિતા... - માધવ રામાનુજ
પરપોટો પાણીમાં મુંઝાય - રમેશ પારેખ
પરીક્ષા - કૃષ્ણ દવે
પરોઢિયે પંખી જાગીને - ઝીણાભાઈ દેસાઈ ‘સ્નેહરશ્મિ’
પલ - મણિલાલ દેસાઈ
પલળીએ ચાલ ! - વિજય રાજ્યગુરુ
પહેલા વરસાદનો છાંટો – અનિલ જોષી
પહેલે વરસાદે, રાજ... - નીતા રામૈયા
પાંખો કાપવી ‘તી તો… - કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (કાવ્યસંગીત) પરથમ પરણામ મારા - રામનારાયણ પાઠક 'શેષ'
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (ફિલ્મના ગીતો) આજ મારી નણદીએ મેણું માર્યું - અવિનાશ વ્યાસ
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (બાળગીત) વારતા રે વારતા ...
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (રંગભૂમિના ગીતો) પ્રિતમજી આણા મોકલે - પ્રભુલાલ દ્વિવેદી
પાંદડી તે પી પીને કેટલું રે પીશે - જગદીશ જોષી
પાંદડુ લીલું ને રંગ રાતો - અવિનાશ વ્યાસ
પાગલ થઈ ગઈ -પન્ના નાયક
પાન લીલું જોયું ને તમે યાદ આવ્યાં - હરીન્દ્ર દવે
પાનખર -હરીન્દ્ર દવે
પાનખરની પ્રીતડી અમારી - દલપત ચૌહાણ
પાપ તારું પરકાશ જાડેજા !
પારેવડા જાજે પીયુ ને દેશ - કાંતિ અશોક
પાસપાસે તોયે - માધવ રામાનુજ
પિયુ મારો લીલો લજામણીનો છોડ - ભાસ્કર વ્હોરા
પીઠી ચોળી લાડકડી ! - બાલમુકુંદ દવે
પીધાં અક્ષર ઢાઈ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
પીયરને પીપળેથી આવ્યું પારેવડું… - અવિનાશ વ્યાસ
પુરુષોત્તમ પર્વ ૨ :કન્યા વિદાય (સમી સાંજનો ઢોલ ઢબૂકતો) - અનિલ જોશી
પુરુષોત્તમ પર્વ ૪ : શબરીએ બોર કદી ચાખ્યા’તા ક્યાં? – વિશનજી નાગડા
પુરુષોત્તમ પર્વ 3 : વા વાયા ને વાદળ ઊમટ્યાં - નરસિંહ મહેતા
પુરુષોત્તમ પર્વ 5 : તેં પથ્થર પસંદ કેમ કર્યો ? - અવિનાશ વ્યાસ
પુરુષોત્તમ પર્વ 6 : મના (રે નયણાં ! મત વરસો..) - વેણીભાઇ પુરોહિત
પુરુષોત્તમ પર્વ 7 : સ્વર - સંગીતનો જાદુ....
પુરુષોત્તમ પર્વ ૧ : હૈયાને દરબાર વણથંભી વાગે કોઇ સિતાર… - ભાસ્કર વોરા
પૂછતી નહીં કેટલો પાગલ... - સુરેશ દલાલ
પૂછો તો ખરા.... - અવિનાશ વ્યાસ
પૂનમની પ્યારી પ્યારી રાત...
પેલા ખેતર કેરે શેઢે (પાવા) - પ્રહલાદ પારેખ
પોયણીએ ઊંચું જોયું રે આકાશમાં - રાજેન્દ્ર શાહ
પ્રભુએ બંધાવ્યું મારુ પારણું - મકરંદ દવે
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૧ : હે મંગલ ! હે મંગલ !
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ 5 : મોરલા રે! જરી કરજે ને તારા ટહુકાર
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ 6 : એવું રે તપી ધરતી
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૨ : આજ અંધાર ખુશબો ભર્યો લાગતો
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૩ : હાલો મારા શામળા ને હાલો મારા ધોળીયા !
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૪ : જાગો જાગો જન જુવો ગઈ રાત વહી
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૭ : હાલો મારા ગાનને મારગ
પ્રિતડી બાંધતા રે બંધાઇ ના...
પ્રિય પપ્પા હવે તો તમારા વગર.... - મુકુલ ચોક્સી
પ્રિયતમ... મારા પ્રિયતમ... - મુકુલ ચોક્સી
પ્રિયતમની પ્રીત્યું પિછાણી - મેઘબિંદુ
પ્રિયે મને ના છેડ... - ભુપેન્દ્ર વકિલ
પ્રીત પુરાણી ! - રતિલાલ છાયા
પ્રીત્યું તો શ્રાવણની સાંજ - વજુભાઈ ટાંક
પ્રેમ એટલે કે... - મુકુલ ચોક્સી
પ્રેમ કરું છું - તુષાર શુક્લ
પ્રેમ કેદખાનું નથી - પન્ના નાયક
પ્હેલો વરસાદ - પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
ફાગણ - મનોજ શુક્લ
ફાગણ આયો ફાંકડો કોઇ ફાગણ લ્યો - રાજેન્દ્ર શાહ
ફાગણ ફટાયો આયો - બાલમુકુંદ દવે
ફાગણ ફેન્ટેસી - જય વસાવડા
ફાગણ ફોરમતો આયો...
ફાગણની કાળઝાળ સુક્કી વેળામાં - રમેશ પારેખ
ફાગણનો ફાગ અને ટહુકાનો સાદ... - મેઘબિંદુ
ફુલ ખીલ્યું ને -પન્ના નાયક
ફૂલ તો એની ફોરમ ઢાળી રાજી - મકરન્દ દવે
ફોટા સાથે અરજી ! - મુકેશ જોષી
બંધ આંખોમાં શમણું સજી ગયું
બની ગયો છું વૃક્ષ – હરદ્વાર ગોસ્વામી
બન્ને કરતાં એકમેકને વારાફરતી રાજી – સુરેશ દલાલ
બરફનાં પંખી - અનિલ જોશી
બહુ એ ના કહી દિલને છતાં મહોબ્બત કરી બેઠું - અવિનાશ વ્યાસ
બહુ પુણ્યકેરા પુંજથી શુભ દેહ માનવનો મળ્યો - શ્રીમદ રાજચંદ્ર
બહુ બોલકી છોકરીનું ગીત - નવનીત ઉપાધ્યાય
બહુયે ચહું રે – પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
બા - મુકેશ જોષી
બાઇ હું તો કટકે ને કટકે કપાઉં - સુરેન ઠક્કર ‘મેહુલ’
બાઇજી! તારો બેટડો મુંને ઘડી ઘડીમાં ખીજવે - લાલજી કાનપરિયા
બારડોલી, we love you...!
બાલલીલાનું ગીત - રમેશ પારેખ
બાલ્ટીમોરના જંગલમાં - અનિલ જોશી
બાળદિન Special 2:સાબુભાઈની ગાડી – વિવેક મનહર ટેલર
બાળદિન Special 3: મારે પપ્પા બદલવા છે… – વિવેક મનહર ટેલર
બીજું હું કાંઇ ન માગું - ‘બાદરાયણ’
બેડલું ઉતારો...
બોલીએ ના કંઈ -રાજેન્દ્ર શાહ
બોલે છે ઝીણા ઝીણા મોર.. - કેશવ રાઠોડ
ભણવાની ઋતુ આવી.... - મુકુલ ચોક્સી
ભાઈ રે, આપણા દુ:ખનું કેટલું જોર ? - રાજેન્દ્ર શાહ
ભાદરમાં ધૂવે લૂગડાં ભાણી - ઈન્દુલાલ ગાંધી
ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા, જોગી ઉભો તારે દ્વાર... - અવિનાશ વ્યાસ
ભીંત ફાડીને પીપળો રે ઊગ્યો - વેણીભાઇ પુરોહિત
ભીતરનો કલશોર - -વિવેક મનહર ટેલર
ભીનું ભીનું અંધારું – વેણીભાઈ પુરોહિત
ભેંકાર - ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’
ભોમિયા વિના મારે - ઉમાશંકર જોષી
મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું - જયંતીલાલ આચાર્ય ‘પુંડરીક’
મણિયારો તે હાલુ હાલુ - અવિનાશ વ્યાસ
મથુરાથી ઉડીને મોરપિચ્છ એક .... - શ્રી હરીન્દ્ર દવે
મધુ સુગંધે ભરી, મૃદુ સ્નેહભીની, પર્ણકુંજ તળે - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. મેઘલતા મહેતા)
મધુમાસ -પ્રિયકાન્ત મણિયાર
મધ્યરાત્રીએ કોયલ - નરસિંહરાવ દિવેટિયા
મન મતવાલું માને શેણે? - જયંત પલાણ
મન મળે ત્યાં મેળો...
મનનો માળો તો મારો નાનો – રઘુવીર ચૌધરી
મને આંખ મારે - રમેશ પારેખ
મને કહોને પરમેશ્વર કેવા હશે ? – પ્રીતમલાલ મજમુદાર
મને કેર કાંટો વાગ્યો...
મને ચોમાસું થાવાનાં કોડ - નંદિતા ઠાકોર
મને છોકરીઓ ના રે સમજાતી - તુષાર શુક્લ
મને જરા ઝૂંક વાગી ગઇ - રાજેન્દ્ર શાહ
મને ઝાંઝરિયું ઘડાવો રે... - પિનાકીન ઠાકોર
મને ઝાકળ જેવું તો કંઈક આપો! - વીરુ પુરોહિત
મને દરિયો દેખાય તારી આંખમાં - પ્રફુલા વોરા
મને દરિયો સમજીને પ્રેમ કરતી નહીં - મહેશ શાહ
મને ફાગણનું એક ફૂલ આપો - સુન્દરમ્
મને ભૂલી તો જો...! - વિનોદ જોશી
મને માર્યા નેણાંના બાણ રે - ગિજુભાઈ વ્યાસ ‘ચૈતન્ય’
મને યાદ ફરી ફરી આવે - જગદીપ વિરાણી
મને રૂપાની ઝાંઝરી ઘડાવ...
મને રેતીમાંથી રતન જડ્યા - ડો. દિનેશ શાહ
મને સુક્કા કદંબનું તે પાંદડું કહે - હરીશ મિનાશ્રુ
મનોજ પર્વ ૧૫ : આયનાની જેમ હું તો ઊભી 'તી ચૂપ
મનોજ પર્વ ૨૧ : વિદાયનું ગીત
મનોજ પર્વ ૨૪ : અષાઢી વાદળાનો ઉડ્યો ઉમંગ
મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી - ઉમાશંકર જોષી
મહતાબ સમ મધુરો - દારા એમ્ પ્રીન્ટર
મહાસાગર - ત્રિભુવનદાસ વ્યાસ
મા તુજ જીવનના અજવાળે - ડો. દિનેશ શાહ
મા બાપને ભૂલશો નહિ - સંત પુનિત
મા મને કોઈ દી સાંભરે નૈ – રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. ઝવેરચંદ મેઘાણી)
મા મને ક્ક્કો શીખવાડ - મુકેશ જોષી
માંડ રે મળી છે અલ્યા, ઉજ્જડ આ સીમ... - હરીન્દ્ર દવે
માંડવાની જૂઈ - જીતુભાઇ મહેતા
માડી તારા મંદિરીયે ઘંટારવ થાય - અવિનાશ વ્યાસ
માડી મ્હારી - રમેશ પટેલ ‘પ્રેમોર્મિ’
માણિગર મોરલીવાળો શ્યામ...
માધવ, વળતા આજ્યો હો ! - મકરન્દ દવે
માધો, મન માને તબ આજ્યો - ઉશનસ્
માનવીના હૈયાને નંદવામાં વાર શી - ઉમાશંકર જોશી
મારગે મળ્યા’તા શ્યામ - હરીન્દ્ર દવે
મારા 'હું' ની બહાર - યોસેફ મેક્વાન
મારા અંગથી સુવાસ તારી.. - હરીન્દ્ર દવે
મારા ઘરને આંગણું, આંગણીયે ઉગ્યો ડમરો - વિહાર મજમુદાર
મારા ચ્હેરાનું ઘરેણું - રમેશ પારેખ
મારા તે ચિત્તનો ચોર રે - બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
મારા પ્રભુ તો નાના છે....
મારા ભોળા દિલનો… - રમેશ ગુપ્તા
મારા રામ, તમે સીતાજીને તોલે ન આવો - અવિનાશ વ્યાસ
મારા લાલ રે લોચનિયામાં - અવિનાશ વ્યાસ
મારા સપના માં આવ્યા હરી - રમેશ પારેખ
મારા સાથિયામાં એક રંગ ઓછો પડે - અવિનાશ વ્યાસ
મારા સાહ્યબાની પાઘડીએ લાગ્યો કોઇ જુદો રંગ.... - નીનુ મઝુમદાર
મારી આંખમાં તું વહેલી સવાર સમું પડતી - રમેશ પારેખ
મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા …. - રાવજી પટેલ
મારી આંખોએ બેઠું ચોમાસું..! - એષા દાદાવાળા
મારી કોઈ ડાળખીમાં પાંદડા નથી - અનિલ જોશી
મારી ગાગર ઉતારો તો જાણું ! - સુરેશ દલાલ
મારી બલ્લા - હરીન્દ્ર દવે
મારી મઢુલી સામે યમુનાજી વહે.. - ડો. દિનેશ શાહ
મારી વેણીમાં ચાર ચાર ફૂલ - અવિનાશ વ્યાસ
મારુ બચપણ ખોવાયું (પાંચીકા રમતી'તી..) - મુકેશ જોષી
મારું હૈયું ખોવાયું એક વેળા - ગુલાબદાસ બ્રોકર
મારું ખોવાણું રે સપનું - ગની દહીંવાલા
મારું જીવન એ જ મારી વાણી - ઉમાશંકર જોશી
મારે ટોડલે બેઠો રે, મોર ક્યાં બોલે
મારે તે ગામડે એકવાર આવજો... - 'મનસ્વી' પ્રાંતિજવાળા
મારે પાલવડે બંધાયો - અવિનાશ વ્યાસ
મારે વણખૂલ્યા હોઠની કહેવી છે વાત - ગૌરાંગ દિવેટિયા
મારો દેવરીયો છે બાંકો - અવિનાશ વ્યાસ
મારો મારગડો રોકીને રંગ ઢાળ્યો... - અવિનાશ વ્યાસ
મારો સાહ્યબો અષાઢીલો મેઘ... - તુષાર શુક્લ
માળામાં ફરક્યું વેરાન ! - માધવ રામાનુજ
મિચ્છામી દુક્કડમ્ - અમિત ત્રિવેદી
મીઠી માથે ભાત - વિઠ્ઠલરાય આવસત્થી
મુંબઈની કમાણી - અવિનાશ વ્યાસ
મુખ પર મલકાયું ગોકુળિયું ગામ - ભાસ્કર વોરા
મુખડાની માયા લાગી રે - મીરાંબાઇ
મુને અંધારા બોલાવે, મુને અજવાળા બોલાવે..
મુને એકલી જાણીને ક્હાને છેડી રે....
મેં તો કાજળ આંજ્યું ને મારો સૂરજ ઉગ્યો..
મેં તો ઝેર નો કટોરો સ્હેજ પીધો - ભાગ્યેશ જ્હા
મેં તો પાપડ બાંધ્યા ને આવી ઝરમરતી ઝૂલ.. - ભગવતીકુમાર શર્મા
મેં તો સૂરજને રોપ્યો છે આંગણે - મિલિંદ ગઢવી
મેંદી તે વાવી માળવે (યુગલગીત) - ઇન્દુલાલ ગાંધી
મેંદી તે વાવી માળવે ને....- ઇન્દુલાલ ગાંધી
મેઘલી શ્યામલ એક રાતે - અંકિત ત્રિવેદી
મેલી મત જા મને એકલી વણજારા - કાજી મામદશા
મેળાનું નામ ના પાડો - ભાગ્યેશ જહા
મેળો આપો તો એક માનવીની સંગ - હરીન્દ્ર દવે
મૈત્રીભાવનું પવિત્ર ઝરણું - મુનિ શ્રી ચિત્રભાનુ
મોર ટહુકે.. – પ્રજારામ રાવળ
મોર બની થનગાટ કરે... - ઝવેરચંદ મેઘાણી
મોરપિચ્છ - જયંત પલાણ
મોરબીની વાણિયણ
મોરલા હો ! મુંને થોડી ઘડી... - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. ઝવેરચંદ મેઘાણી)
મોરલાને વેઠ્યો ન જાય વરસાદમાં. - 'ગની' દહીંવાલા
મોહે લાગી લટક ગુરુ ચરનનકી - મીરાંબાઈ
યા હોમ કરીને પડો - નર્મદ
યાદોનો દરિયો - અનિલ ધોળકિયા
રંગ રંગ વાદળિયાં - સુન્દરમ્
રક્ષાબંધન Special - જાહલની ચિઠ્ઠી
રક્ષાબંધન.. હો રક્ષાબંધન - ડો. દિનેશ શાહ
રજકણ - હરીન્દ્ર દવે
રમવું હોય તો રમજો રાજા ! - સુરેશ દલાલ
રવિન્દ્ર ગુર્જરી - રવિન્દ્ર સંગીતની ગુજરાતીમાં રજૂઆત
રસિયો ફાગણ આયો ! - જયંત પલાણ
રસિલાં પ્રેમીના હૈયાં - રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ
રહી જાઓ શ્યામ - મીરાબાઇ
રહેજો મારી સાથે સાજન - મુકેશ જોશી
રાઈ જેટલી ઘટના ઉપર - વિનોદ ગાંધી
રાખનાં રમકડાં - અવિનાશ વ્યાસ
રાજકોટ રંગીલું શહેર છે - અવિનાશ વ્યાસ
રાજા તારા ડુંગરિયા પર - મીરાંબાઈ
રાત દિવસનો રસ્તો વ્હાલમ, નહીંતો ખૂટે કેમ? - સુરેશ દલાલ
રાતી રાતી પારેવાની આંખડી - વેણીભાઇ પુરોહિત
રાધા ગોવાલડીના ઘર પછવાડે
રાધાની લટની લહેરાતી કાળાશે... - હરીન્દ્ર દવે
રાધાનું નામ વ્હેતું ના મેલો - સુરેશ દલાલ
રાધે બનો - પિનાકિન ત્રિવેદી
રીમઝીમ બરસે બાદલ બરસે - સુન્દરમ્
રુમઝુમ પગલે ચાલી - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
રૂપલે મઢી છે સારી રાત - હરીન્દ્ર દવે
રે પંખીડા ! સુખથી ચણજો - કલાપી
રે મન, ચાલ મહોબ્બત કરીએ... - હરીન્દ્ર દવે
રે'શું અમેય ગુમાનમાં - રમેશ પારેખ
રે.... વણઝારા...... - વિનોદ જોષી
રેશમિયા લૂગડામાં જઇને ડામર ગોળી મૂકી દે...
રોયા હશે ઘનશ્યામ - કિસન સોસા
લઈ લે પાયલ પાછું - વેણીભાઈ પુરોહિત
લખીએ કયાંથી કાગળ -મેઘબિંદુ
લગ્નગીત 5 : નાણાંવટી રે સાજન બેઠું માંડવે
લગ્નગીત ૨ : માંડવળે રે કાંઇ ઢાળો ને બાજોઠી
લગ્નગીત ૩ : આવી રે વેવાઇની જાન, વરરાજા દેખાયા
લગ્નગીત ૪ : બહુ મીઠા વેવાણ રે પણ મીઠા વગરના
લગ્નગીત ૬ : કરકર કંકણ ને વચ્ચે ચૂડી રે
લા-પરવા – મકરન્દ દવે
લાઈન લગાવો ! - મુકુલ ચોકસી
લાકડાની નાવ – ડૉ. દિનેશ ઓ. શાહ
લાખો કરોડો ઘરમાં મને એક ઘર ગમે છે - દિનેશ ઓ.શાહ
લાગણીનું ગામ - ઊર્મિ
લીલીછમ લાગણીનું ગીત - નીતિન વડગામા
લીલોછમ ટહુકો - જયશ્રી મર્ચન્ટ
લોચનિયામાં ઉમટી યમુના, હૈયે એક જ નામ - વિહાર મજમુદાર
લ્યો આવી ગઇ દેશ દિવાળી - ઊર્મિ
લ્યો આવી ગઈ દિવાળી - અનિલ ચાવડા
લ્યો જરાક જીવણ અટકો - રમેશ પારેખ
લ્યો, અમે તો આ ચાલ્યાં. - તુષાર શુક્લ.
વગડા વચ્ચે - જયંત પાઠક
વગડાની વચ્ચે તળાવ...
વગડાની વચ્ચે વાવડી ને વાવડીની વચ્ચે દાડમળી - અવિનાશ વ્યાસ
વગડાનો શ્વાસ - જયંત પાઠક
વચમાં જ્યાં થાય જરા તારો ઉલ્લેખ – મનોજ ખંડેરિયા
વડલો કહે મારી વનરાયું - દુલા ભાયા ‘કાગ’
વન વચોવચ ખેતર ઊભાં - માધવ રામાનુજ
વનચંપો - બાલમુકુંદ દવે
વનની તે વાટમાં તું ભૂલી પડી રે.. - ઝીણાભાઈ દેસાઈ- ’ સ્નેહરશ્મિ ‘
વરસાદ - મુકેશ જોષી
વરસાદ - રમેશ પારેખ
વરસાદ કહે - - રમેશ પારેખ
વરસાદ તારા નામ પર ! - વેણીભાઇ પુરોહિત
વરસાદ ભીંજવે - રમેશ પારેખ
વરસી કંઈ સ્મરણોની હેલી… - વિવેક મનહર ટેલર
વરસે ઝડી વર્ષાની વ્હાલમા - ભાસ્કર વ્હોરા
વર્ષા એ કરી કમાલ - નીલેશ રાણા
વર્ષે વર્ષે એની એજ વર્ષગાંઠ - નિરંજન ભગત
વસંતનું પદ - મણિલાલ હ. પટેલ
વહેલી પરોઢનો વાયરો વાયો – અવિનાશ વ્યાસ
વાંસલડી ડૉટ કૉમ - કૃષ્ણ દવે
વાત કહી ના જાય - જયંત પાઠક
વાતોની કુંજગલી - જગદીશ જોષી
વાદલડી વરસી રે
વાદળી વરસીને ચાલી ગઈ -રમણભાઈ પટેલ
વાયરો - સુરેશ દલાલ
વાલ્યમના અઢળક વ્હાલને... - પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
વાળી લીધું મન - જયંત પાઠક
વાહુલિયા હો, ધીરા રે ધીરા વાજો - ઝવેરચંદ મેઘાણી
વિરાટનો હિંડોળો - નાન્હાલાલ
વિવેક ટેલરના ગીત-ગઝલ અને એના સ્વરનામાનું નવું સરનામું..!!
વીજલડી રે - અવિનાશ વ્યાસ
વૃંદાવન - હરીન્દ્ર દવે
વૃંદાવન મોરલી વાગે છે... - મીરાંબાઈ
વૃંદાવનમાં થનકાર થનક થૈ થૈ થૈ ... - દયારામ
વૃક્ષ નથી વૈરાગી – ચંદ્રેશ મકવાણા
વૃક્ષ-વૃક્ષની ડાળ-ડાળ ને પાન-પાન ને ફૂલ-ફૂલમાં નર્તન... - સુરેશ દલાલ
વૃક્ષસંવનનાર્થીનું ગીત (સાવ રે સુક્કા ઝાડને જોઇ...) - રમેશ પારેખ
વેણીનાં ફૂલ - ઝવેરચંદ મેઘાણી
વેલેન્ટાઇનમાં.... - મુકુલ ચોક્સી
વૈદ મળ્યા - મધુમતી મહેતા
વ્યોમ સરોવરમાં ભમે દિવ્ય મકરનાં વૃંદ -નીનુ મઝુમદાર
વ્હાલપની વાત - ઉમાશંકર જોશી
વ્હાલપને નામ નવ દઇએ - મેધનાદ ભટ્ટ
શતદલ - દેવિકા ધ્રુવ
શબ્દોના નીડમાં ખોવાયું ગીત - જગદીશ જોશી
શમણાં - લાલજી કાનપરિયા
શરદનો વૈભવ - મેઘબિંદુ
શરદપૂનમ Special: સાગર અને શશી - મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ ‘કાન્ત’
શરદપૂનમની રાતમાં, ચાંદલીયો ઉગ્યો છે.. - રિષભ Group
શિલાલેખ - કૃષ્ણ દવે
શિવાજીનું હાલરડું – ઝવેરચંદ મેઘાણી
શિશુસ્તાન - રૂપાંગ ખાનસાહેબ
શું તું સમજી શકે છે મારી દ્વિધા? - વિવેક મનહર ટેલર
શૈશવ ગયું તે ગયું (સાત તાળી લીધી ને) -મનોજ્ઞા દેસાઈ
શૈશવ જો ઓચિંતુ આવી ભટકાય તો - હિતેન આનંદપરા
શોધતો હતો ફૂલને ફોરમ શોધતી હતી મને - ચંદ્રકાંત શેઠ
શોધું - સુન્દરમ્
શ્યામ ! ઓ સાંવરીયા ! - સુરેશ દલાલ
શ્રાવણનાં મેળામાં - ધનજીભાઈ પટેલ
શ્રી જગજીતસિંગ ને શ્રધ્ધાંજલી : લાગી રામ ભજનની લગની - વેણીભાઇ પુરોહિત
શ્રી રાસબિહારી દેસાઈને સ્વરાંજલિ : સૂરજ ઢૂંઢે ને ઢૂંઢે ચાંદાની આંખડી
શ્રીપ્રાણલાલ વ્યાસને શ્રધ્ધાંજલી (શેઠ સગાળશા - ચેલૈયો)
શ્વાસ શ્વાસમાં રાસની લીલા - સુરેશ દલાલ
સંગમાં રાજી રાજી – રાજેન્દ્ર શાહ
સંબંધ છે, પળમાંય તૂટે ... - હિતેન આનંદપરા
સંબંધની ગાગરથી પાણી ભરીશું કેમ? - મેઘબિંદુ
સંબંધોની સાંજ - જગદીશ જોષી
સખી મધરાતે એકવાર મીરાં આવી’તી... - ભાસ્કર વ્હોરા
સખી! મારો સાહ્યબો સૂતો - વિનોદ જોષી
સખી, નીતરે શ્રાવણ, એમ નીતરે આ નૈણ...
સખી, મારી આંખોમાં ખૂંચે ઉજાગરો -મણિલાલ દેસાઈ
સખીપણાના અભરખા - મુકેશ જોશી
સખીરી, કેમ ઉકેલું લિપિ જળની - સંજુ વાળા
સખીરી, હરિ વરસે તો પલળું - સંદીપ ભાટિયા
સખે, ગીત ગાવા દે... - શ્રી જે. કે. પટૅલ
સજન મારી પ્રિતડી
સજના - પ્રજ્ઞા વશી
સદાકાળ ગુજરાત – અરદેશર ફ. ખબરદાર ‘અદલ’
સપનાં વસંતના - સુરેશ દલાલ
સપનાનું ઘર હો.... - મુકુલ ચોકસી
સપનામાં આવું તો ચાલશે? - આશા પુરોહિત
સમદર સભર સભર લહરાય ! - બાલમુકુંદ દવે
સમી સાંજનો ટહુકો… - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
સરનામું - કૃષ્ણ દવે
સરવરના ઘાટ માથે પૂનમની રાત રે - અવિનાશ વ્યાસ
સરસ્વતી પ્રાર્થના - પ્રજ્ઞા વશી
સવા બશેરનું મારું દાતરડું લોલ ....
સાંજ ઢળે તો આવે તારાં સ્મરણોનું અજવાળું... - અશોક ચાવડા 'બેદિલ'
સાંજ થવાનું મન - મનહર તળપદા
સાંજ હીંચકા ખાય .. - અનિલ જોશી
સાંવર થોરી અંખિયનમેં .... - રાજેન્દ્ર શાહ
સાંવરિયા, કાહે હોત નઠોર ? - વેણીભાઇ પુરોહિત
સાંવરિયો રે મારો સાંવરિયો (વ્હાલબાવરીનું ગીત) - રમેશ પારેખ
સાગરતીરે અલસ તિમિરે - રઘુવીર ચૌધરી
સાડા ચારે હરિ - મુકેશ જોશી
સાત સાત પગલાઓ સાથે ચાલીને – મેઘબિંદુ
સાત સૂરોના સરનામે (સમન્વય ૨૦૧૫) - મે ૩૦ (Bay Area, CA)
સાત સૂરોના સરનામે... - અંકિત ત્રિવેદી
સાદ પાડું છું - રમેશ પારેખ
સાધો, હરિ સંગે હરીફાઈ – હરીશ મીનાશ્રુ
સાધો, હરિવરના હલકારા... – હરીશ મીનાશ્રુ
સામસામે આવીએ તો ફફડે બે હોઠ - વંચિત કુકમાવાલા
સાવ અચાનક મૂશળધારે... - તુષાર શુક્લ
સાવ રે ઘેલી - અનિરુધ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
સાહ્યબો મારો ગુલાબનો છોડ - પન્ના નાયક
સાહ્યબો મારો ગુલાબનો છોડ - રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ
સાહ્યબો... મારો ગુલાબનો છોડ... - કૈલાસ પંડિત
સિંહની પરોણાગત – રમણલાલ સોની
સુખ – દિલીપ જોશી
સુખના સુખડ જલે રે - વેણીભાઇ પુરોહિત
સુખનું સરનામું – શ્યામલ મુનશી
સુણ સાજન એક ગીત સુણાવું - અવિનાશ વ્યાસ
સુદામાનાં ફળિયામાં લેક્સસ પડેલી.. - પ્રવિણ ટાંક
સુરત નહિ સ્વીકારે હાર -ગૌરાંગ ઠાકર
સુરતનો વરસાદ... - નયન દેસાઇ
સૂંઢમાં એ ભરી આવ્યા ડેમ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
સૂકી જુદાઇની ડાળ - અનિલ જોશી
સૂક્કું મેવાડ - જતીન બારોટ
સૂડી વચ્ચે સોપારી – ભગવતીકુમાર શર્મા
સૂડી વચ્ચે સોપારી ને સોપારીનો ચૂરો - વિનોદ જોષી
સૂરજ ઈન્કમટૅકસ ભરે છે – મુકેશ જોષી
સૂરજ વિનાનું સાવ ગામ - રમેશ પારેખ
સૂરની તારી ધાર - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. - પિનાકીન ત્રિવેદી)
સેલ્ફીના ચક્કરની લ્હાયમાં - કૃષ્ણ દવે
સૈયર મારો સાહ્યબો રીસાયો સારી સાંજ - મેઘલતા મહેતા
સૈયર, શું કરીએ ? - અનિલા જોષી.
સો સો રે સલામું મારાં ભાંડુડાંને (છેલ્લી સલામ) - ઝવેરચંદ મેઘાણી
સોના વાટકડી જેવું આ કાળજું - પન્ના નાયક
સોના વાટકડી રે
સોયમાં દોરો -ડૉ.નિલેશ રાણા
સોળમા વરસે — તુષાર શુક્લ
સ્નેહીનાં સોણલા આવે સાહેલડી ! - ન્હાનાલાલ કવિ
સ્પર્શોના ટોળામાં કોઇ ગુલાબ થઇને ખીલ્યું - અરુણા ચોક્સી
સ્વરકાર શ્રી ક્ષેમુદાદાને શ્રધ્ધાંજલી
સ્વર્ણ અક્ષરે લખશે કવિઓ યશગાથા ગુજરાતની... - રમેશ ગુપ્તા
હંકારી જા (મારી બંસીમાં બોલ બે વગાડી તું જા...) - સુન્દરમ
હજી આ કોકરવર્ણો તડકો છે .... - વેણીભાઇ પુરોહિત
હજુ રસભર રાત તો - અવિનાશ વ્યાસ
હતી રાત થોડી અને વેશ ઝાઝાં - રવિ ઉપાધ્યાય
હરિ જેમ રાખે તેમ (અનુકુળ) રહીએ - રાજેન્દ્ર શાહ અને પિનાકીન ઠાકોર
હરિ તો હાલે હારોહાર ! - કૃષ્ણ દવે
હરિ, કેટલી વાર ? – મુકેશ જોષી
હરિનાં લોચનિયાં - કરસનદાસ માણેક
હરી પર અમથું અમથું હેત - રમેશ પારેખ
હવે આ હાથ રહે ના હેમ ! - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
હવે તારામાં રહું? -મૂકેશ જોશી
હવે પ્રભુ અવતાર લ્યો તો પ્રભુ જાણું.... - અવિનાશ વ્યાસ
હસ્તાક્ષર - શ્યામલ મુન્શી
હાં રે અભિસારે નીસરી હું અનંતના - પ્રવીણ બક્ષી
હાજી કાસમ, તારી વીજળી રે મધદરિયે વેરણ થઈ !
હાય રે હાય કવિ ! - ઝવેરચંદ મેઘાણી
હાલ ને દેવરીયા સંગે રંગે રમીએ હોળી....
હાલાં રે હાલાં - મેઘલતા મહેતા (બાળદિનની શુભેચ્છાઓ)
હાલો ગલૂડાં રમાડવા જી રે ! – ઝવેરચંદ મેઘાણી
હિંદમાતાને સંબોધન – ‘કાન્ત’
હું અને તું -તુષાર શુક્લ
હું અમદાવાદનો રિક્ષાવાળો - અવિનાશ વ્યાસ
હું છું દીવો - રવીન્દ્ર પારેખ
હું જામનગરમાં જન્મેલો, ઉપલેટામાં ઉછરેલો...
હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં…. - વિનોદ જોષી
હું તો ગઇ'તી મેળે -
હું તો ફૂલડાં વીણવા ગઇ’તી...
હું શું જાણુ જે વ્હાલે મુજમા શું દિઠ્યુ - દયારામ
હે જી એવી ચોપાટ્યું મંડાણી ચંદન ચોકમાં - રાજેન્દ્ર શુક્લ
હે જી મારું બળદ વિનાનું દોડે જુનું ગાડું રે - દિનેશ ઓ.શાહ
હે વિહંગ .. - કૃષ્ણ દવે.
હે વીણાવાદિની - હીના મોદી
હે સર્જનહારા... - કેશવ રાઠોડ
હે, વ્યથા ! - શેખાદમ આબુવાલા
હે....રંગલો - અવિનાશ વ્યાસ
હૈયે કુંજગલી – રઘુવીર ચૌધરી
હો હિંમત તો ટહુકો તું દોર... - રવીન્દ્ર પારેખ
હોઠ મલકે તો મોટી મહેરબાની - હરીન્દ્ર દવે
હોઠ હસે તો - હરીન્દ્ર દવે
હોરી આઇ હોરી કાના... - પિનાકીન ઠાકોર
Ekla Chalo Re - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
Gurus of Peace - Nusrat Fateh Ali Khan, A. R. Rehman
H खामोशी में पुकार है.. (મૌન નો નાદ....)
H मधुबनमें राधिका नाचे रे... .. - शकील बदायुनी
H वो कागझकी कश्ती, वो बारिशका पानी
Happy Birthday to કવિ શ્રી તુષાર શુક્લ
Happy Birthday to શમ્મી કપૂર..!!
Loneliness ! - ચંદ્રકાન્ત શાહ
Rocking around the Christmas Tree ...
Say Sorry, My Son! Say Sorry... - રઈશ મનીઆર
Somebody's Darling - Marie Ravenal de la Coste
Still I Rise - Maya Angelou (અનુ. પન્ના નાયક)
Your love is like a star...



ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૦ : એક ગીત – ક્રિસ્ટિના રોઝેટી

A song

When I am dead, my dearest,
Sing no sad songs for me;
Plant thou no roses at my head,
Nor shady cypress tree:
Be the green grass above me
With showers and dewdrops wet;
And if thou wilt, remember,
And if thou wilt, forget.

I shall not see the shadows,
I shall not feel the rain;
I shall not hear the nightingale
Sing on, as if in pain:
And dreaming through the twilight
That doth not rise nor set,
Haply I may remember,
And haply may forget.

– Christina Rossetti

એક ગીત
મારા વહાલા, હું જ્યારે પણ મૃત્યુ પામું
તું ગાતો ના એકે મરશિયા;
રોપીશ નહીં એકે ગુલાબ મારા માથે,
ના સરુવરની લગરિક છાયા:
લીલેરું ઘાસ બની ઊગજે તું મારા પર
જેને વાછટ ને ઓસભીના થાવું;
ને રાખવું જો હો, યાદ રાખજે મને,
ને ન રાખવું ન હો, તો ભૂલી જાવું.

છાંયડાને જોઈ નથી શકવાની હું,
નથી અનુભવવાની વરસાદ;
સાંભળી ક્યાં શકવાની હું વળી બુલબુલના
ગીતોમાં ભર્યો અવસાદ:
સપનાં સેવીશ એવા ભળભાંખળાંમાં
જેને ઉદય કે અસ્ત નહીં થાવું,
બનવાજોગ છે કે હું યાદ પણ રાખી લઉં
ને બની શકે કે ભૂલી જાઉં.

– ક્રિસ્ટિના રોઝેટી
(અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)

आप मुआ, पीछे डूब गई दुनिया

‘કાકા તો ગયા’ એવો ફોન આવે એટલે સૌથી પહેલો વિચાર શું આવે? ‘હાશ! આપણે તો હજી છીએ’ એ? આ વાત બહારથી તો આપણે ન જ સ્વીકારીએ પણ વાસ્તવિક્તા એ છે કે કોઈ ઓળખીતું મરણ પામે તો આપણી અંદર ‘આપણે બચી ગયા’નો છૂપો હાશકારો તરત જ આળસ મરડે છે. જનારો તો ચાલ્યો ગયો. એના માટે તો आप मुआ, पीछे डूब गई दुनिया પણ એની પાછળ જેઓ શોક મનાવે છે એ બહુધા જનાર માટેના પોતાના પ્રેમના સર્ટિફિકેટ પર લોકોના હસ્તાક્ષર જ ઊઘરાવતા હોય છે અને પોતાના મૃત્યુ પછીના શોકાચારનું એડવાન્સ બુકિંગ જ કરાવતા હોય છે. પણ મરનાર માણસ જો એની પાછળ છાતી કૂટનારાઓ, આંસુ વહાવનારાઓ ને અધમૂઆ થઈ જનારાઓને જોઈ શકતો હોય તો? લાશ થઈ ગયેલો માણસ પાછળ છૂટી ગયેલી દુનિયાના ઢોંગ વિશે શું વિચારે? પ્રસ્તુત રચનામાં ક્રિસ્ટિના રોઝેટી મૃતકની આંખોથી દેખાતી દુનિયા આપણને બતાવે છે.

ક્રિસ્ટિના જ્યૉર્જિના રોઝેટી. ૦૫-૧૨-૧૮૩૦ના રોજ લંડનમાં ઇટાલિયન મા-બાપને ત્યાં જન્મ. એના પિતા ગેબ્રિઅલ રોઝેટી કવિ હતા જેમની રાજકીય કારણોસર ઇટલીમાંથી હકાલપટ્ટી કરાઈ હતી. ભાઈ દાન્તે ગેબ્રિઅલ રોઝેટી પણ કવિ-ચિત્રકાર હતો, જે પ્રિ-રાફેલાઇટ બ્રધરહૂડના ત્રણ સ્થાપકોમાંનો એક હતો. અભ્યાસ મા-બાપના નેજા હેઠળ ઘરે જ. સાહિત્યિક વાતાવરણ. ૧૨ વર્ષની ઊંમરે કવિતા લખવી શરૂ કરી. એલન આલિનના છદ્મનામે પણ કવિતાઓ લખી. બાળપણ ખૂબ ઉત્તમ પણ નાની વયે પિતા ગુમાવ્યા એ પછી દારૂણ ગરીબીનો સામનો કરવો પડ્યો. માતાનો પડછાયો થઈને ધર્મ–એંગ્લો-કેથલિક-ના ઓછાયામાં જ જીવ્યાં. બે પુરુષો સાથે નિકટનો સંબંધ થયો પણ ધર્મના જ કારણોસર બંનેને જતા કર્યા. મિત્રો અને સ્નેહીઓના વિશાળ વર્તુળમાં એ જીવ્યાં. એમના જીવનકથાકાર જેન માર્શ તરુણાવસ્થામાં ક્રિસ્ટિના પિતા તરફથી કદાચિત જાતીય હુમલાનો શિકાર બન્યાં હોય. કારણ તરીકે તેઓ ક્રિસ્ટિના પર થતા રહેલ ડિપ્રેશનના અવારનવાર હુમલાઓ, પાપીપણાની આજીવન લાગણી, બચ્ચાંઓને ખાઈ જતાં મગરમચ્છની દુઃસ્વપ્નસમ કવિતાઓ, અને વારંવાર કરાતા અનામી રહસ્યના ઉલ્લેખને સામે ધરે છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથિની બિમારી –ગ્રેવ્ઝ ડિસીઝ-ના કારણે એમની પાછલી જિંદગી ખાસ્સી ખરાબ ગઈ પણ સાહિત્યસર્જન, મુખ્યત્વે ધાર્મિક, ચાલુ રહ્યું. ટેનિસન પછી એમના રાજકવિ બનવાની શક્યતાઓ ખાસી ઊજળી હતી પણ જાનલેવા સ્તનકેન્સરની બિમારીએ આ માનપાન છિનવી લીધાં. ૨૯-૧૨-૧૮૯૪ના રોજ લંડનમાં જ દેહાવસાન.

વિક્ટોરિઅન યુગના પ્રમુખ કવિઓમાં એમનું સ્થાન કાયમ છે. નારીવાદીઓ એમને ઓગણીસમી સદીના કવિઓમાં મોખરે મૂકે છે. એ પોતે નારીવાદી તો નહોતાં પણ એમની કવિતાઓમાં થઈને સ્ત્રીનો બળવત્તર અવાજ ઊઠતો સતત સંભળાય છે. આ અવાજ પ્રવર્તમાન વિક્ટોરિઅન સ્ત્રીઓથી ઊફરો અને ઊંચો તરી આવે છે. ભાઈની પ્રિ-રાફેલાઇટ ચળવળથી એ દૂર જ રહ્યાં હોવાં છતાં એમની શરૂની રચનાઓ ‘પ્રિ-રાફેલાઇટ’ ગણાય છે. ક્રિસ્ટીના એના લોકગીતો અને રહસ્યવાદી ધાર્મિક ગીતો માટે જાણીતાં છે. જોકે એમની ધાર્મિકતાના ઓથા તળે અત્યંત ભાવુક અને કામુક સ્વભાવ તથા તીવ્ર આલોચનાત્મક દૃષ્ટિ અને જીવંત હાસ્યવૃત્તિ પણ નજરે ચડે છે. એમની કવિતાઓ લાગણીની તીવ્રતા અને પ્રતીકવાદથી રસાયેલી છે. બાળકો માટેની એમની રચનાઓ પણ ઉત્તમ છે. એમની રચનાઓના ભાવ-લય માધુર્યસભર અને પ્રવાહી છે. છંદ પરની પકડ અને પ્રચલિત ગીતસ્વરૂપમાં સફાઈપૂર્વકના કામથી એ અલગ તરી આવે છે. પ્રમાણમાં સરળ ભાસતી એમની કવિતાઓ જનમાનસને છેક ઊંડે જઈને જકડી લે છે ને કદાચ એટલે જ એ યુગના બીજા કવિઓની સરખામણીમાં કાળની થપાટો વચ્ચે પણ એમની પ્રસિદ્ધિની નૈયા સદનસીબે કાયમ તરતી જ રહી.

કવયિત્રીએ પ્રસ્તુત ગીતનું શીર્ષક ‘એક ગીત’ જ રાખ્યું છે, કદાચ આ ટૂંકા ગીતમાં પ્રવેશવા માટે શીર્ષકનો દરવાજો બિનજરૂરી છે એટલે. ગીતનો લય પ્રવાહી છે અને આઠ-આઠ પંક્તિના બે અંતરામાં બેકી સંખ્યાની પંક્તિઓ વચ્ચે કવયિત્રી પ્રાસ મેળવે છે. બંને અંતરામાં બીજા ચતુષ્કમાં સમાન પ્રાસ પ્રયોજીને કવયિત્રી ગીતની ગેયતા વધારવા સાથે પોતે જે કહેવું છે એ પ્રાસની દ્વિરુક્તિ વડે દૃઢીભૂત કરતા હોય એમ જણાય છે. મૃત્યુ વિશેનું આ પ્રકારનું ચિંતન સામાન્યરીતે જીવનસંધ્યાના આરે પહોંચેલી કલમ કે અકાળ પાનખરનો ભોગ બનવાનો અંદેશો આવી ગયો હોય એવી લેખિનીમાંથી પ્રકટતું જોવા મળે છે. રાવજી પટેલ, જગદીશ વ્યાસ જેવા કવિઓને જીવતેજીવ કાળનો સાક્ષાત્કાર થઈ ચૂક્યો હતો એટલે એમની કલમમાંથી મૃત્યુ ટપકે એ સાહજિક હતું પણ કોઈ ટીન-એજર કવિ મૃત્યુ વિશે આવું ચિંતન કરે ત્યારે સવિશેષ આશ્ચર્ય થાય. ક્રિસ્ટિનાએ આ ગીત લખ્યું ત્યારે એની ઊંમર માત્ર ૧૮ જ વર્ષની હતી. ૧૮ વર્ષની તરુણી પ્રેમના ટાયલા કૂટવાના બદલે પોતાના મૃત્યુ પછીની વાત ખૂબ સમજ અને ઊંડાણપૂર્વક કરે ત્યારે આપણી આંખ પહોળી ન થઈ જાય?

દોઢસો વર્ષ પહેલાં ઇંગ્લેન્ડમાં મૃત્યુદર ખાસ્સો ઊંચો હતો. ૧૮૩૦ના લંડનમાં પુરુષોનું અપેક્ષિત આયુષ્ય ૨૫થી ૪૫ વર્ષ જેટલું જ હતું. મજૂરવર્ગમાં તો ૧૦૦માંથી ૫૭ બાળકો પાંચ વર્ષના થાય એ પહેલાં જ મૃત્યુ પામતાં. આ કારણોસર વિક્ટોરિઅન યુગમાં મૃતક પાછળ શોક પાળવાની પ્રથા પૂરજોરમાં હતી. મૃતકના વરઘોડા પણ નીકળતા. શોક પાળવા માટે ખાસ કપડાં સીવડાવવામાં આવતા. સ્વયં વિક્ટોરિયાએ એના પતિ આલ્બર્ટના મૃત્યુ પછી ચાળીસ વર્ષ સુધી શોક પાળ્યો હતો, કાળાં કપડાં પહેર્યાં હતાં. આલ્બર્ટના રૂમમાં રોજ શેવિંગ માટે ગરમ પાણી મૂકાતું અને રોજ ચાદર પણ બદલાતી. બની શકે કે પોતાના પિતાના મૃત્યુના અનુભવ ઉપરાંત સમાજમાં છાશવારે થતા કમોતના કારણે જીવનની ક્ષણભંગુરતા અને મૃત્યુ તરફની એમની દૃષ્ટિ નાનપણથી આમ કેળવાયેલી હોય. ક્રિસ્ટિનાની ‘ગોબ્લિન માર્કેટ’ અને ‘રિમેમ્બર’ ખૂબ પ્રસિદ્ધ કવિતાઓ છે. ‘ગોબ્લિન માર્કેટ’ તો ૫૬૭ પંક્તિઓનું બહુચર્ચિત દીર્ઘ કાવ્ય છે, પણ ૧૯ વર્ષની ટીને-એજર છોકરી ‘રિમેમ્બર’ સૉનેટમાં કવિતામાં જે વાત કરી છે એ જ કરે છે. એ પહેલાં તો એના પ્રેમીને પોતે મરી જાય પછી યાદ રાખવા અનુગ્રહ કરે છે પણ કાવ્યાંતે કહે છે: ‘વધુ સારું તો એ છે કે તું મને ભૂલી જાય અને હસતો રહે, નહીં કે મને યાદ રાખે અને દુઃખી થાય.’

વિક્ટોરિઅન યુગના મોટાભાગના કવિઓએ મૃત્યુ, શોક અને પ્રિયજનને ગુમાવવાની વેદનાના નાનાવિધ આયામો કવિતામાં ઉજાગર કર્યા હતા. ટેનિસને એના મિત્ર હેલમ માટે લખેલી ‘ઇન મેમોરિઅમ’ સહિતની ઢગલાબંધ કવિતાઓ પણ આ જ શ્રેણીના સંતાન છે. થોમસ હાર્ડીની ‘આહ, આર યુ ડિગિંગ ઓન માય ગ્રેવ’ કવિતામાં દુનિયા મરનારના શરીરની સાથોસાથ જ મરનાર સાથેના સંબંધ પણ કેવી રીતે દફનાવી દેતી હોય છે એ વાત મૃતક અને એના કૂતરાના વાર્તાલાપ સ્વરૂપે રજૂ કરે છે. ક્રિસ્ટિના એમના શોકગીતોમાં જાતિ અને જાતીયતા કઈ રીતે શોક કરવાની રીતો પર અસર કરે છે એ નાણી જુએ છે. પ્રિયપાત્રની કાયમી વિદાય બાદના ઓસરી જતા પ્રેમને ધ્યાનમાં લઈને એ શોકાચાર અને લોકાચાર પર પ્રહાર કરે છે. ક્રિસ્ટિનાએ મૃતકના ચશ્માંમાંથી લોક અને શોકને જોયા છે, જેમાંથી આપણને મૃત્યુ ન પામનારી કવિતાઓ પ્રાપ્ત થાય છે. મૃત સ્ત્રીનો ‘પૉઇન્ટ ઑફ વ્યુ’ લઈને ક્ર્સ્ટિનાએ લખેલી ઘણી કવિતાઓ એને એક અલગ જ વર્ગમાં મૂકે છે.

નાયિકા એના પ્રિયતમને કહે છે કે એના મૃત્યુ બાદ એણે કોઈ શોકગીત ગાવાની જરૂર નથી. અંગ્રેજી પ્રથા મુજબ કબરના માથે ગુલાબનો છોડ રોપવાની કે કબરને તડકાથી બચાવવા સરુવૃક્ષ વાવવું પણ બિનજરૂરી છે. જૉન ડન ‘અ વેલિડિક્શન: ફોરબિડિંગ મૉર્નિંગ’માં છૂટા પડતી વખતે આવું જ કહે છે, ‘કોઈ અવાજ નહીં, કોઈ આંસુઓના પૂર નહીં, કોઈ નિઃસાસાઓના તોફાન નહીં’ નાયિકા ઇચ્છે છે કે શોકનો આવો દેખાડો કરવાના બદલે કબર પર લીલું ઘાસ થઈ ઊગજે. ઘાસ નમ્રતાનું પ્રતીક છે. એ નથી વધુ ઊંચે જતું કે નથી અક્કડ રહેતું. એ લવચિક છે અને એની લીલપ મૃતક સાથેના સંબંધની તાજપ ઈંગિત કરે છે. પોતાના મૃત્યુ પર રડવાની પણ એ આડકતરી રીતે ના કહે છે. કહે છે કે, કુદરત તરફથી સાંપડતાં વરસાદના આછાં ઝાપટાં કે પ્રભાતના ઝાકળબુંદો પૂરતાં છે. વિક્ટોરિઅન સ્ત્રીના પુરુષસમર્પિત નિઃસ્વાર્થતાના નિયમે એ પુરુષને આઝાદી આપે છે કે યાદ રાખવી હોય તો રાખજે ને ભૂલી જવી હોય તો ભૂલી જજે.

બીજા અંતરામાં એ કારણ આપે છે. નિધન બાદનો શોક નિરર્થક છે કેમકે મરનાર નથી છાંયડો જોઈ શકનાર કે નથી વરસાદ અનુભવનાર કે નથી બુલબુલ (નાઇટિંગલ)ના દર્દભર્યા ગીતો સાંભળી શકનાર. ખ્રિસ્તી વિચારધારાથી આ ઊલટી વાત છે. ખ્રિસ્તી વિચારધારા મુજબ મૃત્યુ પછીનું જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને મરનાર પોતાની પાછળ રહી ગયેલા સગંઓને જોઈ-સાંભળી પણ શકે છે. ‘ડ્રીમલેન્ડ’ કવિતામાં ક્રિસ્ટિના આવી જ વાત કરતાં કહે છે કે, ‘પાર્થિવ અને અપાર્થિવ દુનિયા વચ્ચે અવાજની આપ-લે શક્ય છે, માટે બુલબુલના ગીતો કે પ્રિયજનના શોકગીતો જાયઝ છે.’ ગ્રીક પુરાણકથામાં એથેન્સની રાજકુમારી ફિલોમેલા પર એનો બનેવી ટેરેઉસ બળાત્કાર કરે છે અને જીભ કાપી નાંખે છે. ફિલોમેલાની પ્રાર્થના સાંભળીને ઈશ્વર એને નાઇટિંગલ બનાવી દે છે, જે દર્દભર્યા ગીતોમાં પોતાની વાત રજૂ કરે છે. ક્રિસ્ટિના આ કથાથી સુપરિચિત હતાં એટલે એ આ ગીતો જાણે દુઃખથી ભરેલાં ન હોય એમ કહે છે. પણ કહે છે કે એની કોઈ જરૂર નથી. અંગ્રેજી જગતમાં ટ્વાઇલાઇટ (ભળભાંખળું)નો સંદર્ભ આફ્ટર-લાઇફ (મૃત્યુ પછીના જીવન) સાથે સંકળાયેલો છે. આપણે ત્યાં પણ આ સમય પ્રેતાત્માઓના વિચરણનો ગણાય છે. નાયિકા માટે ટ્વાઇલાઇટની આ અવસ્થા કાયમી છે એટલે એના માટે આનો ઉદય કે અસ્ત નથી. પહેલા અંતરાની આખરી બે પંક્તિમાં પુરુષસમર્પિત સ્ત્રીનો સૂર કાવ્યાંતે બદલાય છે અને એક આઝાદ સ્ત્રી નજરે ચડે છે. એ કહે છે કે કદાચ હું મૃત્યુપર્યંતના શાશ્વત સ્વપ્નમાં તને યાદ રાખુંય ખરી ને બનવાજોગ છે કે ભૂલી પણ જાઉં. પહેલા અંતરામાં એ પુરુષને સ્મૃતિ-વિસ્મૃતિની આઝાદી આપે છે પણ બીજા અંતરામાં એ આ આઝાદી પોતાના હાથમાં લઈ લે છે. આખરી બે પંક્તિમાં કવયિત્રી જે વળાંક લે છે એ પ્રુરુષપ્રધાન સમાજ માટે આંચકા સમાન છે. ‘આફ્ટર ડેથ’ સૉનેટમાં ક્રિસ્ટીના ફરી એકવાર મરનાર સ્ત્રીની નજરે પ્રેમ અને દયાનો ડોળ કરનાર પ્રિયજન અને એ રીતે સંબંધની નશ્વરતા તરફ તીખો ઈશારો કરે છે. કદાચ ‘આફ્ટર ડેથ’ કવિતા પૂરી થાય છે ત્યાંથી આ ગીત શરૂ થાય છે…

અંગ્રેજીમાં એ Haply શબ્દ વાપરે છે જેને વસ્તુતઃ ‘બનવાજોગ’ તરીકે પણ લઈ શકાય, પણ ક્રિસ્ટિનાને કદાચ બીજો અર્થ Happily –આનંદપૂર્વક પણ અભિપ્રેત છે. કદાચ એટલે જે એ Haply શબ્દ બે વાર પ્રયોજે છે. ‘બનવાજોગ’ શબ્દ સ્ત્રીનો પુરુષ તરફનો લાપરવાહ તટસ્થ અભિગમ નિર્દેશિત કરે છે તો ‘આનંદપૂર્વક’ શબ્દ પુરુષને ભૂલી જવામાં સ્ત્રીને થતા આનંદની વાત કરીને રુઢિગત સંસ્કારોને ધક્કો આપે છે. અનુવાદની મર્યાદા અહીં નજરે ચડે છે. એવો કોઈ ગુજરાતી શબ્દ ખરો જે આ બે અર્થ એકમાં સમાવી શકે?

લોકો જેનો સ્વીકાર કરતાં ડરે છે એ વાત રોઝેટી પૂરી ‘મર્દાનગી’થી કહે છે કે મરનાર પાછળ કરાતા શોકાચારનો કોઈ અર્થ નથી. એનાથી મૃતકને કોઈ ફાયદો નથી. એ માત્ર જીવીત રહી ગયેલાઓ માટેનો લોકાચાર માત્ર છે. માણસ હોય ત્યારે સંબંધની પૂરી ગરિમા જાળવતાં આવડવું જોઈએ અને કાયમી વિયોગ બાદ એને એ જ ગરિમાથી ‘ગુડ-બાય’ કહેતાં પણ આવડવું જોઈએ પણ મનુષ્યજાત આદિકાળથી કદી દંભનો અંચળો ઊતારી શકી જ નથી. જીવતાંને આપણે ચાહી શકતા નથી ને મરેલાંને આપણે ભૂલી શકતાં નથી. જમાનો એ લોકો જેઓ ‘आज हम दार पे खींचे गये जिन बातों पर, क्या अज़ब कल वो ज़माने को निसाबों में मिले’થી ભર્યો પડ્યો છે. (દાર-શૂળી, નિસાબ-પાઠ્યપુસ્તક, અહમદ ફરાઝ)

અમદાવાદની ઉત્તરાણ -શ્યામલ મુનશી

સંગીતઃ શ્યામલ સૌમિલ
કવિ: શ્યામલ મુનશી

.

અમદાવાદની ઉત્તરાણ..
આકાશી મેદાને પતંગદોરીનું રમખાણ..
હે… અમદાવાદની ઉત્તરાણ..

કોઈ અગરબત્તીથી કાણા પાડી કિન્યા બાંધે
કોઈ ફાટેલી ફૂત્તિઓને ગુંદરપટ્ટીથી સાંધે..
કોઈ લાવે કોઈ ચગાવે કોઈ છૂટ અપાવે..
કોઈ ખેચે કોઈ ઢીલ લગાવે કોઈ પતંગ લપટાવે..
સૌને જુદી મસ્તી, જુદી ફાવટ, જુદી જાણ…
હે.. અમદાવાદની ઉત્તરાણ

રંગ રંગના પતંગનું આકાશે જામે જંગ..
કોઈ તંગ કોઈ દંગ કોઈ ઉડાડે ઉમંગ..
પેચ લેવા માટે કરતુ કોઈ કાયમ પહેલ..
ખેલે રસાકસીનો ખેલ કોઈને લેવી ગમતી સેર..
ખુશી ને ખુમારી વચ્ચે રંગીલું ગમસાન..
હે.. અમદાવાદની ઉત્તરાણ..

સૂરજની ગરમીથી સૌના ચહેરા બનતા રાતા..
ઠમકે ઠમકે હાથ જલાતા સઘળા પરસેવાથી ન્હાતા..
કોઈ ટોપી, કોઈ ટોટી પહેરે કાળા ચશ્માં..
કોઈ ઢઢઢો મચડી નમન બાંધી પતંગ રાખે વશમાં..
ગીસરકાતી વેળા આંગળીઓના લોહી લુહાણ..
હે.. અમદાવાદની ઉત્તરાણ..

નથી ઘણાયે ઘેર સૌને વ્હાલું આજે શહેર..
ગમે છે પોળના ગીચોગીચ છાપરે કરવી ગમે છે લીલાલ્હેર ..
વર્ષો પહેલા ભારે હૈયે છોડ્યું અમદાવાદ એમને ઘર ની આવે યાદ ..
પોળનું જીવન પાડે સાદ ..
પરદેશી ધરતીને દેશી આભનું ખેચાણ ..
હે.. અમદાવાદની ઉત્તરાણ..
– શ્યામલ મુનશી

ઝાઝાં હાથ રળિયામણા (The cup song) -શ્યામલ મુનશી

સંગીતઃ શ્યામલ સૌમિલ
સ્વરાંકનઃ શ્યામલ મુનશી
કવિ: શ્યામલ મુનશી

.

એક થી બે ભલા, બાર ભલા ચારથી
સાથ ને સંગાથથી, સંપ ને સહકારથી
ઓછા અશક્ત પણ ,બનતા બળિયા ઘણા
ઝાઝા હાથ રળિયામણા ..

આપણો જ્યાં હાથ હોય, પ્રચંડ જ્યાં ઝંઝાવાત હોય,
સંગની શક્તિ જ ત્યાં, સંગની તાકાત હોય,
વિરાટની પણ જંગમાં હંફાવતા રળિયામણા..
ઝાઝા હાથ રળિયામણા ..
– શ્યામલ મુનશી

ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૯ : ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો – એન્ટૉનિયો મકાડો

Last night when I was sleeping

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that a fountain flowed
inside my heart.
I said: by which hidden ditch,
Oh water, you come to me,
with spring of new life
that I have never drunk?

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that I had a beehive
inside my heart;
and the golden bees
were manufacturing in it,
using old bitterness,
white wax and sweet honey.

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that a burning sun shone
inside my heart.
It was burning because it radiated
heat like a red hearth,
and it was sun because it illuminated
and also made me cry.

Last night when I was sleeping
I dreamt – blessed illusion!-
that it was God I had
inside my heart.

– Antonio Machado
(Trans: Vivek Manhar Tailor)

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો
ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો
મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એક ફુવારો ફૂટ્યો છે
મારા હૃદયમાં.
મેં કહ્યું: કઈ ખાનગી નીકમાં થઈને,
હે પાણી, તું મારા સુધી આવ્યું છે,
નવજીવનનું ઝરણું લઈને
જે મેં ક્યારેય પીધું નથી?

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો
મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એક મધપૂડો છે
મારા હૃદયમાં;
અને સોનેરી મધમાખીઓ
એમાં બનાવી રહી છે,
જૂની કડવાશ વાપરીને,
સફેદ મીણ અને મીઠું મધ.

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો
મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એક બળતો સૂર્ય પ્રકાશતો હતો
મારા હૃદયમાં.
એ બળતો હતો કેમકે એ ફેલાવતો હતો
ગરમી રાતા ચૂલાની જેમ,
અને એ સૂર્ય હતો કેમકે એ પ્રકાશતો હતો
અને મને રડાવ્યો પણ.

ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો
મેં સપનું જોયું – ધન્ય માયા!-
કે એ ઈશ્વર હતા
મારા હૃદયમાં.

– એન્ટૉનિયો મકાડો
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
સ્વપ્નમાં ઊઘડતો શાશ્વતીનો દરવાજો

સપનાં અતૃપ્ત ઇચ્છાઓના દસ્તાવેજ છે. દિવસના અજવાળામાં છાતીના પિંજરામાં સંતાઈ રહેલું કબૂતર રાતના અંધારામાં પાંપણના દરવાજે ટકોરા મારે એનું જ નામ સપનું. સપનું પ્રેયસી છે જે રાતના કાજળમાં આલિંગનનો અજવાસ પાથરે છે. યાદ રહી જતાં સપનાં જ જીવનનું ખરું ચાલકબળ છે. સ્વપ્ન જોઈને ભૂલી જનાર પથારીથી આગળ વધતા નથી પણ એને ફળીભૂત કરવા મથનાર જીવનના ઉન્નત શિખરો સર કરે છે. ‘ભવિષ્ય એમના માટે જ છે જેઓ પોતાના સ્વપ્નોના સૌંદર્યમાં વિશ્વાસ રાખે છે.’ (એલેનોર રુઝવેલ્ટ) ખલિલ જિબ્રાન કહે છે, ‘સપનાંઓમાં ભરોસો રાખો કેમકે એમાં જ શાશ્વતીનો દરવાજો છૂપાયેલો છે.’ પ્રસ્તુત રચનામાં એન્ટૉનિયો મકાડો સ્વપ્ન, વાસ્તવ અને બેની વચ્ચે રહેલા આત્મશ્રદ્ધાના પ્રદેશની મુસાફરીએ આપણને લઈ જાય છે.

એન્ટૉનિયો મકાડૉ. આખું નામ Antonio Cipriano José María y Francisco de Santa Ana Machado y Ruiz. ૨૬-૦૭-૧૮૭૫ના રોજ સેવિલે, સ્પેન ખાતે જન્મ. પિતા વકીલ, પત્રકાર અને લોકકથાકાર હતા. પાછળથી પ્રોફેસર બન્યા. નવાઈ લાગે પણ એમના પિતાનું જે નામ હતું એ જ નામ એનું પણ પાડવામાં આવ્યું. પિતાને ૧૮ની કુમળી વયે ગુમાવ્યા પછી આર્થિક સંકડામણનો શિકાર બન્યા. અભિનેતા, અનુવાદક જેવી જાતજાતની નોકરી કરી. શાળામાં શિક્ષકોના પ્રોત્સાહન અને ફાન્સમાં રહ્યા એ ગાળામાં સાહિત્યકારો સાથેના સંસર્ગના પરિણામે સાહિત્ય મનમાં ઘર કરી ગયું. સાહિત્યમાં ડૉક્ટરેટની પદવી મેળવી. ફ્રેન્ચશિક્ષક-પ્રોફેસર બન્યા. ૩૪ની વયે ૧૫ વર્ષની લિઓનોર ઇઝ્કિએર્ડો સાથે લગ્ન કર્યા. પણ એ ત્રણ જ વર્ષમાં મકાડોને ડિપ્રેશન ભેટમાં આપીને ટીબીના કારણે અવસાન પામી. સ્પેનમાં ગૃહયુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું ત્યારે મા-દીકરાએ નાદુરસ્ત તબિયત સાથે આમથી તેમ ભાગવું પડ્યું. કાર, ટ્રેન, પગપાળાં એમણે સરહદ પાર કરી ફ્રાન્સ પહોંચ્યાં પણ જે મદદની રાહમાં હતાં એના અભાવે અને ન્યુમોનિયાના કારણે એન્ટોનિયોનું ૨૨-૦૨-૧૯૩૯ના રોજ દેહાવસાન થયું. મૃત્યુસમયે એના જેકેટમાંથી એમની અંતિમ કવિતા ‘ધીસ બ્લ્યુ ડેઝ એન્ડ ધીસ સન ઑફ ચાઇલ્ડહુડ’ જડી આવી હતી. ‘દીકરો જીવશે એટલું જીવીશ’ કહેનાર માતા પણ ત્રણ જ દિવસમાં દુનિયા ત્યાગી ગઈ. કોઇલ્યુરના એક નાગરિકે જ બંનેને સાથે દફન કર્યાં. મૃત્યુના બે વર્ષ બાદ સ્પેનની ઉગ્રવાદી સરકારે એમનું નામ શિક્ષકોની યાદીમાંથી કમી કરી નાંખ્યું અને છે…ક બીજા ચાળીસ વર્ષ પછી ૧૯૮૧માં લોકશાહી સરકારે એમને એ ગૌરવ પરત કર્યું.

એન્ટૉનિયો વીસમી સદીના શ્રેષ્ઠ કવિઓમાં મોખરે બિરાજે છે. ૧૮૯૮ના સ્પેન-અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધ વખતે કવિ, નવલકથાકાર, નિબંધકાર અને ફિલસૂફો – જે સિત્તેરના દાયકામાં જન્મ્યા હતા અને ૯૮ પછીના બે દાયકા સુધી કાર્યરત્ હતા-નો એક સમૂહ હતો જે ‘જનરેશન ઑફ ૧૮૯૮’ (૯૮ની પેઢી) તરીકે ઓળખાયો. યુદ્ધમાં સ્પેનની હાર પછી આ ઘવાયેલ સ્વમાનીઓએ રાજાશાહીની પુનર્સ્થાપના (રિસ્ટોરેશન મૂવમેન્ટ) અને તત્કાલિન પ્રચલિત સાહિત્ય અને શૈક્ષણિક મૂલ્યોનો વિરોધ કરી સ્પેનિશ સાહિત્યને એક નવો જ ચહેરો આપ્યો. એન્ટોનિયો આ ચળવળના અગ્રણીઓમાંના એક હતા. મકાડૉની શૈલી સરળ ભાસે પણ એ આકરી તપશ્ચર્યા અને કૃતનિશ્ચયીપણાનો ગુણાકાર છે, જે પ્રવર્તમાન ફિલસૂફી અને કોમન સેન્સથી રસાયેલ છે. એની ઉક્તિઓ અને ગીતો સ્પેનના સાહિત્યકારો અને નાગરિકોના હોઠે વસે છે. કોબ અને સમય અને સ્મૃતિનો કવિ કહી ઓળખાવે છે. ગેરાર્ડો ડિએગોના શબ્દોમાં એન્ટૉનિયો ‘ગીતોમાં બોલતા અને કવિતામાં રહેતા’ હતા. એમના સમસામયિકોના આધુનિકતાવાદને ફગાવીને એમને ‘શાશ્વત કવિતા’ની આરાધના કરી, જેમાં બુદ્ધિમતા કરતાં સ્વયંસ્ફુરણ વધુ મહત્ત્વનું હતું. શરૂની કવિતાઓ પર રોમાન્ટિસિઝમનો પ્રભાવ દેખાય છે. પછીનો તબક્કામાં પ્રકૃતિ અને માનવસંવેદનને ઝીલતો કેમેરા નજરે ચડે છે. એ પછીના કાવ્યોમાં અસ્તિત્વવાદ અને એકાંત પડઘાય છે. એ પોતે કહેતા, ‘કવિતા લખવા માટે, પહેલાં તો તમારે એક કવિનો આવિષ્કાર કરવો પડે જે એ લખે.’

મૂળ આ કવિતા સ્પેનિશ ભાષામાં છે, જેનો રૉબર્ટ બ્લાયે કરેલો અનુવાદ સૌથી વધુ લોકપ્રિય થયો છે પણ અર્માન્ડ એફ. બેકરનો અનુવાદ મૂળ કવિતાની વધુ નજીક છે. ¡bendita ilusiónનો અનુવાદ બ્લાય marvelous error (અદભુત ભૂલ) કરે છે જ્યારે સાચો અનુવાદ Blessed illusion (ધન્ય માયા) થાય છે. સ્પેનિશ ‘ઇલ્યુઝન’ આ કાવ્યના સંદર્ભમાં ‘આભાસ’ કે ‘ભ્રાંતિ’ કરતાં સંસ્કૃત ‘માયા’ સાથે વધુ સુસંગત છે. આભાસનો સંબંધ પાર્થિવતા સાથે વધુ છે, માયાનો ઇંદ્રિયોના ખેલ, છેતરામણી સાથે વધુ છે. માયા આપણી સામાન્ય સમજથી એટલી પરે છે કે આપણે ધન્ય! ધન્ય! પોકારી ઊઠીએ છીએ. આગળ Fontana શબ્દ આવે છે જેનો સંબંધ સ્પેનિશ fontanería યાને પ્લમ્બિંગ અને fontanero યાને પ્લમ્બર સાથે વધુ છે એટલે ફૉન્ટાનાનો અનુવાદ ફુવારો થાય પણ બ્લાય એનો અનુવાદ ‘Spring- ઝરણું’ કરે છે. કવિતામાં આગળ જતાં પાણીની ‘નીક’નો ઉલ્લેખ છે જે પ્લમ્બિંગ સાથે વધુ તાલમેલ ધરાવે છે, ઝરણાં સાથે નહીં. અનુવાદ જોકે અનુસર્જન છે એટલે મૂળ કવિતાથી અલગ પડે એમાં કંઈ ખોટું નથી પણ મૂળ ભાવ બદલાઈ જાય એ તો ઇચ્છનીય નથી જ. ઇન્ટરનેટ પર આ કવિતાના ૪-૫ અંગ્રેજી અનુવાદો ઉપલબ્ધ છે, બધામાં કંઈને કંઈ વિસંગતિ જોવા મળે છે એટલે એ તમામ અનુવાદો અને ‘ગૂગલ ટ્રાન્સલેટ’ની મદદ લઈ નવો જ અંગ્રેજી અનુવાદ કરી એનો ગુજરાતી તરજૂમો અહીં રજૂ કર્યો છે.

મૂળ કવિતા લયબદ્ધ ગીતસ્વરૂપે છે અને ABAB CDCD પ્રકારની પ્રાસરચના ધરાવે છે. ચાર અંતરાની રચના ૮-૮-૮-૪ પંક્તિયોજનાથી થઈ છે. કવિતાનું શીર્ષક કવિતાના ચારેય અંતરાની પ્રથમ પંક્તિ પણ છે. એટલે ગઈ રાત અને સૂવાનો સંદર્ભ સતત પુનરાવર્તિત થઈ દૃઢીભૂત થાય છે. નિદ્રા અને મૃત્યુ વચ્ચે એકમાત્ર ફર્ક એ છે કે નિદ્રામાંથી જાગી શકાય છે. નિદ્રા એ રિવર્સિબલ ડેથ જ છે ને! એન્ટૉનિયો કહે છે: ‘મૃત્યુ એવી વસ્તુ છે જેનો આપણે ડર ન રાખવો જોઈએ, કેમકે જ્યારે આપણે છીએ, મૃત્યુ નથી, અને જ્યારે મૃત્યુ છે, આપણે નથી.’ અહીં વાત ગઈકાલની છે પણ એ આજના ખોળામાં છે, ગઈ કાલની નિદ્રાની છે પણ ઈશારો આજની જાગૃતિ તરફ છે.

દિવસ દરમિયાન માણસ જાતથી દૂર રહે છે એટલે આંખો વિસ્ફારિત રહે છે, રાત્રે માણસ એક પછી એક વિચારની ગાંસડી ઊતારતો જઈ જાત તરફ વળે છે. બધી જ ગાંસડી માથેથી ઊતરી જાય કે તરત સમાધિ લાગી જાય છે. જે લોકો ગાંસડીત્યાગ નથી કરી શકત, એ લોકો સ્લિપિંગ પિલ્સ કે દારૂનો સહારો લઈ આભાસી ઊંઘની કબરમાં રાતવાસો કરી આવે છે. અધૂરી મનોકામનાઓનો સૂર્ય ઊંઘના આકાશમાં સપનું થઈને ઊગે છે ને નસીબદાર લોકોની સ્મૃતિમાં દુનિયાનો સૂર્ય ઊગી ગયા પછી પણ સપનાના સૂર્યનો પ્રકાશ જળવાઈ રહે છે. નાયકને એના ગઈ રાતના સપનાંઓ યાદ છે એમાંથી આજની કવિતાનું ગૂંફણ થાય છે. ખલિલ જિબ્રાન કહે છે, ‘ગઈકાલ એ આજની યાદ છે, આવતીકાલ આજનું સ્વપ્ન.’ તો સપનાંઓનો સાચો સોદાગર વૉલ્ટ ડિઝની છાતી ઠોકીને કહી ગયો: ‘આપણાં દરેક સ્વપ્ન સાચાં પડી શકે છે, જો એને આંબવાની હિંમત હોય તો.’ સાચું છે. એન્ટૉનિયો જ કહે છે: ‘જીવવા અને સ્વપ્ન જોવા વચ્ચે એક ત્રીજી વસ્તુ છે. વિચારી જુઓ.’ આ કવિતા એ ત્રીજી વસ્તુની કવિતા છે…

ચારેય અંતરામાં નાયકના હૃદયની ભીતરની જ વાત છે. ચારેય સપનાં હૃદય સાથે સંકળાયેલાં છે. લગભગ પંદરસો વર્ષ પહેલાં ગૌડપાદે કહ્યું હતું એ યાદ આવે: ‘સ્વપ્નમાં જે કંઈ દેખાય છે, એ શરીરની અંદર જ સ્થિત હોય છે.’ સ્વપ્નમાં કવિ જુએ છે કે એમના હૃદયમાં એક ફુવારો ફૂટ્યો છે. કઈ ખાનગી નીકમાં થઈને પાણી હૃદયની ભીતર આવીને જીવનજળના ફુવારા તરીકે પ્રગટ્યું છે એ પ્રશ્ન છે. કવિને આ પહેલાં આ ફુવારાનો સાક્ષાત્કાર પણ થયો નથી એટલે આ નવજીવનનું અમૃત પીવાનું પણ આ પહેલાં કદી બન્યું નથી. કવિવર ટાગોરની ગીતાંજલિમાં ઠેરઠેર આ વાત જોવા મળે છે. એક ગીતમાં એ કહે છે: ‘મારા પ્રભુ, મારી જિંદગીના આ ઊભરાતા કપમાંથી કયું દિવ્ય પીણું આપ લેશો?’ મકાડો એક કવિતામાં કહે છે: ‘કશા માટે ઉતાવળા ન થાવ: કેમ કે કપના ઉભરાવા માટે, પહેલાં તો એ ભરવો જરૂરી છે.’ હૃદયનો આ કપ જીવનજળથી છલકાઈ રહ્યો છે. આ જીવનજળ એ આશા સિવાય બીજું કશું નથી. જે માણસ નવજીવનની આશા પી લે છે, એ ભવસાગર તરી જાય છે. મકાડો કહે છે: ‘માનવજાતના મારા બૌદ્ધિક વિશ્લેષણ કરતાં એમાંનો મારો ભરોસો વધુ બળવત્તર છે; અને ત્યાં જ યૌવનનો ફુવારો છે જેમાં મારું હૃદય અનવરત ન્હાય છે.’

આગળ એ કહે છે કે એના હૃદયમાં એક મધપૂડો છે, જેમાં સોનેરી મધમાખીઓ ગઈકાલની કડવાહટ, ગઈકાલના અપમાનો, ગઈકાલની તકલીફો, ગઈકાલની નિષ્ફળતાઓ, દુઃખો વાપરીને સફેદ મીણ અને મીઠું મધ બનાવી રહી છે. માનવજીવન આખાની કવિતા કદાચ આ એક અંતરામાં જ સમાયેલી છે. મધમાખીના પીળા રંગને કવિ સોનેરી રંગ તરીકે જુએ છે. સોનેરી રંગ આશાનો રંગ છે, ઊગતા સૂરજનો રંગ છે, મૂલ્યોનો રંગ છે. ભૂતકાળની વિડંબનાઓને સીડી બનાવીને આગળ વધવાની, ઊંચે જવાની આ વાત છે. મીણ સફેદ છે અને મધ મીઠું, મતલબ ગઈકાલની સમસ્યાઓનો સામનો કરવાથી આજ કાલિમા અને કડવાશરહિત બની છે. નિષ્કલંક શુભ્ર મીણમાં નવો પ્રકાશ આપવાની ગુંજાઈશ ભરી પડી છે. તકલીફોમાં રડતા રહીએ તો જીવન કદી મધમીઠું નહીં થાય. એક કવિતામાં એ આવું જ કહે છે: ‘મને લાગ્યું કે મારું ફાયરપ્લેસ મૃત છે/અને મેં રાખ ફંફોસી./મેં મારા આંગળાં દઝાડ્યાં.’ જે ચાલ્યું ગયું છે એ પણ કદી ચાલ્યું ગયેલું હોતું નથી કેમકે ગઈકાલના ગર્ભમાંથી જ આજનો જન્મ થાય છે.

ત્રીજો અંતરો સંકુલ છે. એ તરત ઊઘડતો નથી. ઈશ્વર પણ ક્યાં સીધો હાથ ચડે જ છે? કવિ જુએ છે કે એક બળતો સૂર્ય એના હૃદયમાં પ્રકાશી રહ્યો છે. અહીં કવિએ Hogar શબ્દ પ્રયોજ્યો છે, જેના બે અર્થ થાય છે – એક ફાયરપ્લેસ કે સગડી, ને બીજો ઘર. આપણી ભાષામાં એવો કોઈ શબ નથી જે ઘર અને સગડીનો સમન્વય કરી શકે. અનુવાદની આ મર્યાદા છે. સૂર્ય ક્યારેક ઘરની જેમ ઉષ્મા આપે છે તો ક્યારેક એની ગરમી સળગતા નરકની બળતરાનો અહેસાસ પણ કરાવે છે. એ પ્રકાશે છે અને અજવાળું પણ આપે છે ને એની સામે જોવા જઈએ તો આંખમાં આંસુ પણ આવે છે. ઈશ્વરની વાત છે- એ પ્રેમાળ પિતા પણ છે ને નજર મેળવી ન શકાય એવો ડર પણ. એન્ટૉનિયો એની આગવી શૈલીમાં પૃથ્વી અને સ્વર્ગ-નર્કને એક લસરકે ઊભા કરી આપે છે ને એ પણ એના દિવ્ય માયા જેવા સપનામાં.

અને જાગૃતિમાં પ્રતીતિ થાય છે કે સપનામાં જે કંઈ હૃદયમાં હતું એ ઈશ્વર જ હતો. નિષ્ફળતા અને પુરુષાર્થ –બંને જિંદગીના અનિવાર્ય પાસાં છે. મકાડોના જ શબ્દોમાં આપણે યાદ રખવાનું છે કે ‘વટેમાર્ગુ, તારા પદચિહ્નો જ માર્ગ છે, બીજું કશું જ નહીં.’ ગઈકાલ અને આવતીકાલ વચ્ચેના આ માર્ગ પર સપનાં, પરિશ્રમ અને શ્રદ્ધાના સથવારે આપણે મોક્ષ તરફ ગતિ કરવાની છે. તમે જ તમારા પોતાના સ્ત્રોત છો. તમારા જ હૃદયમાં જીવનજળ છે, તમારા જ ફુવારામાંથી પીઓ, તમારી જ ભૂલોમાંથી શીખો, તમારા જ શાશ્વત પ્રકાશથી જીવન અજવાળો, ઈશ્વર પણ તમારી ભીતર જ છે. એને ઓળખો. મળો, કહો, अहं ब्रह्मास्मि। ‘તું તારા દિલનો દીવો થા ને…’ એન્ટૉનિયો પહેલાં હૃદયની ભીતરના પાતાળઝરાની વાત કરે છે, પછી એ ધરતી અને આકાશ વચ્ચે લટકતા મધપૂડાની વાત કરે છે, એ પછી આકાશમાંના સૂર્યની અને અંતે સૌથી ઉપર બેઠેલા પરમપિતા પરમેશ્વરની. આમ, આખી કવિતા પાતાળથી સ્વર્ગ તરફના ઉર્ધ્વગમનની કવિતા પણ ગણી શકાય. અંતે તો ब्रह्म सत्यं, जगत मिथ्या।

ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૮ : ડેફોડિલ્સને – રૉબર્ટ હેરિક

To Daffodils

Fair Daffodils, we weep to see
You haste away so soon;
As yet the early-rising sun
Has not attain’d his noon.
Stay, stay,
Until the hasting day
Has run
But to the even-song;
And, having pray’d together, we
Will go with you along.

We have short time to stay, as you,
We have as short a spring;
As quick a growth to meet decay,
As you, or anything.
We die
As your hours do, and dry
Away,
Like to the summer’s rain;
Or as the pearls of morning’s dew,
Ne’er to be found again.

– Robert Herrick

ડેફોડિલ્સને
પ્રિય ડેફોડિલ્સ, અમે રડીએ એ જોઈ
ઝટ જવાની તમારી દોડ;
કેમકે આ ચડતા સૂર્યનું ભ્રમણ
હજીય પામ્યું ના એની બપોર.
થોભો, અટકો,
જ્યાં લગ આ દિવસ ઉતાવળો
દોડે પણ
આંબે ન કમ સે કમ સાંધ્ય-ગીત;
ને, સાથે જ પ્રાર્થનામાં જાતને પ્રોઈ,
આપણ સાથે જ જઈશું રે મીત.

તમારી પેઠે જ નથી ઝાઝો સમય
ને છે ટૂંકી અમારીયે વસંત;
તમારી જેમ જ ઝડપી છે વૃદ્ધિ
ને ઝડપી અમારોયે અંત.
અમેય મરીએ
સમય તમારો, કે કંઈ પણ મરે જે રીતે,
ઉનાળુ વૃષ્ટિ
પેઠે અમે પણ સૂકાઈ જઈએ ત્વરિત;
કે પછી પ્રભાતી ઝાકળના મોતીની જેમ જ
જડીએ ન ક્યારેય ખચીત.

– રૉબર્ટ હેરિક
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

कल हो न हो…

સુખી થવાની સૌથી અગત્યની રીત કઈ? તો કે આજમાં જીવો. ભૂતકાળના પડછાયા અને ભવિષ્યકાળના અંદેશા માણસના તકિયા પરથી ઊંઘ ચોરી લે છે. જે માણસ થઈ ગયેલા સૂર્યોદય અને આવનારા સૂર્યાસ્તની વચ્ચેની ધૂપછાંવનો જીવ છે એ જ સુખી છે. ‘આજની વાતો આજ કરે ને કાલની વાતો કાલ’ (મકરંદ દવે) કરનારને ઊંઘવા માટે કદી ગોળી લેવી પડતી નથી. ઇસુ પહેલાં એટલે આજથી લગભગ એકવીસસો વર્ષ પહેલાં થઈ ગયેલ લેટિન કવિ હોરસ એના સંગ્રહ ‘ઑડ્સ’ની એક કવિતામાં Carpe Diem (કાર્પે ડિએમ), અર્થાત્ ‘આજમાં જીવી લો’, ‘આજને ચૂંટી લો’ કહે છે. એ કહે છે: ‘જિંદગી ટૂંકી છે; શું આશા વધારે હોવી જોઈએ? આપણે વાત કરીએ છીએ એ ક્ષણે, ઈર્ષ્યાળુ સમય ઓસરી રહ્યો છે. આજને ચૂંટી લો; આવતીકાલનો કરી શકાય એટલો ઓછો ભરોસો કરો.’ પ્રસ્તુત રચનામાં રૉબર્ટ હેરિક આજ વાત કરે છે.

રૉબર્ટ હેરિક. એક એવો કવિ જેને ત્રણસો વર્ષ સુધી દુનિયા લગભગ ભૂલી જ ગઈ, નગણ્ય જ ગણતી રહી પણ વીસમી સદીમાં ઘડિયાળનું લોલક ગયું હો એટલા જ વેગથી પાછું આવે એમ જ દુનિયાએ એને લોકપ્રિયતાના ચરમ શિખરે આરુઢ કર્યો. જન્મ લંડનમાં. જન્મતારીખ તો કોઈ જાણતું નથી પણ ૨૪-૦૮-૧૫૯૧ના રોજ એને બાપ્ટાઇઝ્ડ કરાયા હતા. દોઢ વર્ષની પણ વય નહોતી ને એમના સોની પિતાએ બારીમાંથી કૂદીને આપઘાત કરી લીધો. થોડા વર્ષ રાજસોની કાકાને હવાલે રહ્યા. પણ સાચું સોનું એમને ત્યાં ન દેખાયું એટલે કેમ્બ્રિજ ગયા. નાણાંકીય ભીડના કારણે કેમ્બ્રિજ છોડીને ટ્રિનિટિ હૉલમાંથી કાયદામાં માસ્ટર્સની ડિગ્રી મેળવી. કાયદા અને સાહિત્યસ્વામીઓની સાથે રહીને એ અસ્તિત્ત્વ ટકાવવા મથ્યા. સત્તરમી સદીમાં મોટું માથું ગણાતા બેન જોન્સનના શિષ્યો- બેન્સ સન્સ-માંના એક પણ સૌથી વધુ મૌલિક અને પ્રભાવક. બેનને એ પિતા માનતા અને પૂજતા પણ. માણસ ભગવાનને પ્રાર્થે એમ એ કવિતામાં એમના ‘માનસપિતા’ બેન જોન્સનને પ્રાર્થતા. બકિંગહામના ડ્યુકના પાદરી બન્યા. ચેપ્લેઇનમાંથી વિકાર (વડા પાદરી) બન્યા. ધર્મોપદેશકની નોકરી લેખક માટે કપરી હતી પણ આર્થિક સવલત વધી એટલે વચ્ચેના એકાદ દાયકાને બાદ કરતાં અંત સુધી તેઓ દેવળ સાથે જ સંકળાયેલા રહ્યા. પાદરી હોવા છતાં એ જીવનના સુખાનંદથી વંચિત રહેવામાં માનતા નહોતા. કદી પરણ્યા નહીં અને એમની કવિતાઓ કોઈ એક સ્ત્રી સાથે અનુબંધ ધરાવતી દેખાતી પણ નથી. ૧૫-૧૦-૧૬૭૪ના રોજ નિધન.

સત્તરમી સદીની બીજી પચીસીમાં ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન જે કવિઓ ચાર્લ્સ પહેલાને વફાદાર હતા એ કેવેલિઅર્સ કહેવાયા ને સંસદને વફાદાર હતા એ રાઉન્ડહેડ્સ કહેવાયા. એ યુગ મિલ્ટન અને મેટાઝિકલ પોએટ્રીનો પણ યુગ હતો. પાદરી હોવા છતાં હેરિક કવિતામાં લાઘવ, અસ્ખલિત લય, પ્રેમ અને કામકેલિપ્રચુર આકર્ષક ગીતો, તથા ‘કાર્પે ડિએમ’ શૈલીના કારણે કેવેલિઅર પોએટ કહેવાયા. બેન જોન્સનને અનુસરીને પ્રાચીન ક્લાસિકલ રોમન ગીતશૈલીને એમણે પુનર્જીવન આપ્યું. અલ્જેર્નન ચાર્લ્સ સ્વીન્બર્ન તો હેરિકને ‘અંગ્રેજી જાતિમાં જન્મેલ સર્વકાલીન સર્વશ્રેષ્ઠ ગીતકાર’ તરીકે ઓળખાવે છે. એમના ગીતોમાં પ્રેમાવેશને અડોઅડ ચિંતન રહેલું છે. હેરિકની કવિતાઓ જીવનને અને આજને ઉજવતી કવિતાઓ છે. એમાં ગ્રામ્યજીવન, ઉત્સવો, મિત્રો, મહેબૂબાઓ, રીતરિવાજો અને પ્રકૃતિ છલકે છે. એમના ગીતો તકનીકની દૃષ્ટિએ પણ સર્વાંગ સંપૂર્ણ છે. એ કદાચ પ્રથમ એવા કવિ હતા જેમણે સ્વરચિત તમામ રચનાઓ (૧૨૦૦થી વધુ) પદ્ધતિસર ગોઠવીને એક જ પુસ્તક હેસ્પેરિડ્સ (Hesperides)માં છપાવી. એની અનુક્રમણિકા –ધ આર્ગ્યુમેન્ટ ઑફ હિઝ બુક- પણ કાવ્યાત્મક છે અને કવિ અને કવિતા બંનેનો પરિચય આપે છે.

‘ડેફોડિલ્સને’ પણ એક કેવેલિઅર પોએમ છે, જે સલાહ આપે છે કે છે ત્યારે સમયનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી લો કેમકે એ ત્વરિત ગતિએ ઊડી જાય છે. દસ દસ પંક્તિના બે અંતરા એની અનૂઠી પ્રાસરચના (ABCB DDC EAE)ના કારણે ધ્યાનાર્હ બને છે. વારાફરતી આવતા ગુરુ-લઘુ શબ્દાંશ, અનિયમિત લંબાઈની પંક્તિઓ, ‘હટ કે’ કહી શકાય એવી અંત્યાનુપ્રાસ-ગોઠવણી અને વર્ણસગાઈના કારણે કવિતાનો લય સતત વધઘટ થતો રહે છે અને કવિતાનો બાહ્યાકાર જીવનની અનિયમિતતા સાથે તાલમેલ પુરાવતો હોય એમ લાગે છે. બંને અંતરામાં પાંચમી અને સાતમી પંક્તિ બે જ શબ્દાંશની બની હોવાથી સમયની ઝડપનો અહેસાસ થાય છે. ગુજરાતી અનુવાદમાં પણ પ્રાસરચના અને પંક્તિ લંબાઈ મૂળ રચના મુજબ જાળવવાની કોશિશ કરવામાં આવી છે.

ઈસ્વીસનના બસો-ત્રણ વર્ષ પૂર્વે ડેફોડિલ્સની માહિતી મળે છે. છઠ્ઠી સદીમાં મુહંમદના લખાણમાં પણ ડેફોડિલ્સનો ઉલ્લેખ મળી આવે છે. વૈજ્ઞાનિક તથ્ય એવું છે કે ડેફોડિલના ફૂલ પાંચથી વીસ દિવસ ખીલેલાં રહે છે પણ આ કવિતા છે અને કવિનું સત્ય વિજ્ઞાનના સત્ય કરતાં અલગ હોઈ શકે એ સર્વસ્વીકૃત છે. અહીં એ ડેફોડિલના ફૂલને અલ્પજીવી કહીને પોતાની વાત ભારપૂર્વક કહે છે. કવિતાની શરૂઆત ડેફોડિલને સંબોધીને જ થાય છે. કવિ કહે છે, વહાલાં ડેફોડિલના ફૂલો, તમે જે ઝડપે મૃત્યુ તરફ દોડી રહ્યાં છો એ જોઈને અમને રડવું આવે છે. હજી તો પ્રભાતનો સૂર્ય મધ્યાહ્ન સુધી પણ પહોંચ્યો નથી ત્યાં જ તમે કરમાવું શરૂ કરી દીધું? કમ સે કમ સાંજ પડે ત્યાં સુધી તો રોકાવું હતું તો સાંધ્યગીતના સમયે સાથે પ્રાર્થના કરીને અમે પણ તમારી સાથે જ આવત… સમજી શકાય છે કે અહીં સવાર, બપોર અને સાંજ બાળપણ, યૌવન અને પ્રૌઢાવસ્થા ઈંગિત કરે છે.

‘ટુ બ્લૉસમ્સ’ કવિતામાં ઝડપભેર ખરી જતાં પાંદડાં વિશે અફસોસ કર્યા બાદ હેરિક કહે છે, ‘પણ તમે પ્યારા પાંદડાંઓ છો, જ્યાં અમે વાંચી શકીએ છીએ કે વસ્તુઓનો અંત કેટલો જલ્દી આવે છે!’ અહીં પણ હેરિક આજ વાત અલગ રીતે કરે છે. કહે છે, તમારી જેમ અમારી પાસે પણ ઝાઝો સમય નથી, અમારી જીવનવસંત પણ ક્ષણભંગુર જ છે. અમે પણ તમારી જેમ જ ઝડપભેર વધીએ છીએ અને ત્વરિતગતિએ અમારોય અંત આવી જાય છે. જે રીતે તમારો સમય મૃત્યુ પામે છે અથવા જે રીતે ઉનાળામાં વરસાદ પડે અને જે રીતે ધરતી તરત જ સૂકી થઈ જાય અને પ્રભાતે ઘાસ-પુષ્પ પર પથરાયેલ મોતી જેવું જાજવલ્યમાન ઝાકળ સૂર્યના આવતાં જ ઊડી જાય એ જ રીતે અમે પણ અલ્પજીવી છીએ. ‘કોરિનાઝ ગોઇંગ અ મેયિંગ’ કવિતામાં હેરિક આજ વાત કરે છે, ‘આપણું જીવન ટૂકું છે; અને આપણા દિવસો સૂર્યની જેમ જ જલ્દી પૂરા થાય છે; અને વરાળ, કે વરસાદના ટીપાની જેમ એક વાર જાય, પછી ફરી કદી જડતા નથી.’

ટૂંકમાં આ કવિતા વહી જતી ક્ષણમાં સ્નાન કરી લેવાની કવિતા છે. સમયનો સ્વ-ભાવ છે કે એ રહે નહીં, વહે. આપણું જીવન સમયના આ ‘રહે’ અને ‘વહે’ની વચ્ચેના કૌંસમાં છે. કૌંસમાંનું લખાણ કેટલું લાંબુ છે એ દેખાતું નથી પણ અનંત તો નથી જ એ સમજી શકાય છે. સમયના હાથ તો સોનાની ક્ષણોથી ભરેલા છે પણ હથેળી કાણી છે. સોનેરી ક્ષણની રજ કણ–કણ કરીને સતત આ કાણાંમાંથી સરતી જાય છે. જેટલી ક્ષણ તમે ગજવે ભરી શકો એટલી જ તમારી. સવારે ઊઠીને બ્રશ કરવાથી લઈને રાત્રે સૂઈ જવાની વચ્ચે કશું જ ઉપયોગી કામ ન કરનારના ખમીસમાં ખિસ્સાં જ નથી હોતાં જેમાં આ સોનું ભરી શકાય. જેમ વિદ્યા વાપરવાથી વધે છે એમ સમયના સોનાની કિંમત પણ વાપરો એમ વધે છે. ‘ટુ ધ વર્જિન્સ, ટુ મેક મચ ઑફ ટાઇમ’માં હેરિક આજે કહેવત બની ગયેલી પંક્તિ આપણને આપે છે: ‘Gather ye rosebuds while ye may’ (કરી શકો ત્યાં સુધી તમારા ગુલાબ એકઠાં કરી લો) જોકે ચોથી સદીમાં ઑસોનિયસ આજ વત કરી ગયો હતો: ‘collige, virgo, rosas’, અર્થાત્ ‘ગુલાબ એકઠાં કર, છોકરી’. હેરિકનો જ સમકાલીન કવિ એન્ડ્રુ માર્વેલ એની બહુખ્યાત ‘કાર્પે ડિએમ’ કવિતા ‘ટુ હિસ કોય મિસ્ટ્રેસ’માં નાયિકાને કહે છે કે તારા એક-એક અંગોપાંગની યોગ્ય પ્રસંશા કરવા માટે તો યુગોના યુગો જોઈશે પણ સમયનો સૂર્ય યૌવનના ઝાકળને ઝડપભેર શોષી રહ્યો છે એટલે સમય હાથ પર હોય ત્યારે જ જીવનનો યથાર્થ ઉપભોગ કરી લઈએ. આજ વાત આપણે ત્યાં કબીર કહી ગયા:

काल करे सो आज कर, आज करै सो अब|
पल में परलय होयगी, बहुरी करेगा कब॥

સમયની શીશીમાંથી જીવનની રેતી સતત સરી રહી છે. જામ ગળતું છે ને મદીરા ઓછી છે એટલે જ ‘મરીઝ’ જિંદગીના રસને પીવામાં જલ્દી કરવાનું કહે છે ને?! હેરિક ડેફોડિલના અલ્પાયુને જોઈને રડે છે પણ હકીકતમાં એ રૂદન ડેફોડિલ કરતાં વધારે જાત માટે જ છે. આયખાની ધૂપસળી સતત બળી રહી છે એનો કવિને અંદેશો છે જ. જવાનું નક્કી જ છે પણ થોડું રોકાઈને જઈ શકાય તો સારું. બીજું કશું ન થઈ શકે પણ ઢળતા સૂરજની સાખે દિલથી પ્રાર્થના કરી શકાય તોય જીવન ધન્ય છે. જતાં જતાં ઈશ્વરને યાદ કરી લેવાય એ જ સાફલ્ય. શી ખબર, આપણી ભીતર રહેલા અજામિલે અંતઘડીએ પાડેલો ‘નારાયણ’નો પોકાર મોક્ષના દ્વાર પણ ખોલી દે! સુરેશ દલાલ એક મજાના ગીતમાં ગાય છે:

ગઈકાલ પર મૂકો ચોકડી, આવતીકાલ પર છેકો,
આ ક્ષણમાં તો ફૂલ થઈને વૃક્ષ જેટલું મ્હેકો.

કેવી મજાની વાત! આમેય કહ્યું છે ને, आप मूआ, पीछे डूब गई दुनिया; તો છીએ ત્યાં સુધી આજની જ ફિકર કાં ન કરીએ? કાલ કોણે દીઠી છે એમ કહેનારા કહી ગયા ને સાંભળનારા સાંભળતા આવ્યા છે પણ જિંદગીની પોણાભાગની સફર તો કાલ તરફ ઉદગ્રીવ નજરે તાકવામાં જ પતી જાય છે. વરસાદનું જે ટીપું હજી પડ્યું જ નથી એની સામે તાકવામાં ચાતક બાજુમાં પડેલા પાણીમાં ચાંચ નાખવાનું વિસરી જાય છે. આપણા સૌના જીવનની આ જ કમનસીબ વાસ્તવિક્તા છે. ‘કાર્પે ડિઅમ’ શીર્ષકવાળી કવિતામાં રૉબર્ટ ફ્રોસ્ટ આ વાસ્તવિક્તાની વાત કરે છે: ‘એ (જિંદગી) આજમાં ઓછી ને હંમેશા ભવિષ્યમાં વધુ જીવે છે; અને ભૂતકાળમાં આ બંને કરતાં પણ ઓછી જીવે છે.’ બૌદ્ધ ધર્મમાં પણ અસ્તિત્વના ત્રણ મૂળ સિદ્ધાંતોમાં પહેલો સિદ્ધાંત છે, ‘અનિત્ય જ નિત્ય છે’. નશ્વરતા વિશેની સમજમાંથી જ શાશ્વતી જન્મી શકે છે.

હેરિક કહે છે કે ‘કવિતા જેવી બીજી કોઈ વાસના નથી’ પણ ‘કવિતાની સનાતન શક્તિ’માં પોતાની શ્રદ્ધા દોહરાવતા એ કહે છે કે ‘કવિતા કવિને શાશ્વત બનાવે છે’, ને એટલે જ એ અન્યત્ર કહે છે, ‘તો પછી સારી કવિતાઓ પર ભરોસો કરો; એ જ માત્ર ઊંચે જશે; જ્યારે પિરામિડો, માણસની જેમ, લુપ્ત થઈ જશે, અંતિમસંસ્કારની આગમાં.’ રૉબર્ટ હેરિકને પણ જમાનો ઉનાળાના વરસાદ કે પ્રભાતના ઝાકળબુંદની જેમ જ બબ્બે ત્રણ-ત્રણ સદીઓ સુધી ભૂલી ગયો હતો પણ એની કવિતાઓમાં દમ હતો એટલે ખરી ગયેલો આ તારો પુનઃ પ્રકાશ્યો… નશ્વરતાને સ્પર્શ્યો તો એ શાશ્વતીને પામ્યો. ગઈ કાલ અને આવતીકાલની ચિંતામાં સૂકાવાના બદલે આજમાં કંઈક એવું કામ કરીએ, કંઈક એવું સર્જન કરીએ જેથી આપણું હોવાપણું સમયના હાંસિયાની બહાર વિસ્તરે અને જીવન લેખે લાગેલું ગણાય… ખરું ને?