મનોજ પર્વ ૦૪ : પીછું

જુલાઇ ૨૦૦૯ માં આપણે કવિ શ્રી મનોજ ખંડેરિયાની કલમને માણવા – ઉજવવા, એક અઠવાડિયા સુધી મનોજ પર્વ મનાવેલો, એ યાદ છે ને?

ત્યારે પસ્તુત મનોજ ખંડેરિયાની આ પીછું ગઝલ – આજે સ્વરકાર અનંત વ્યાસના સ્વર-સંગીત સાથે ફરીથી એકવાર… અને મને ખાત્રી છે કે નવા સ્વર-સંગીતની સાથે સાથે તમને પહેલા પ્રસ્તુત કવિ શ્રી રમેશ પારેખના સ્વરમાં આ ગઝલ વિષેની વાતો – તેમ જ ચીનુ મોદીના સ્વરમાં આ ગઝલનું પઠન – ફરીથી સાંભળવું પણ એટલું જ ગમશે..!!

( પીછું…. Photo : Flickr.com)

* * * * * * *

This text will be replaced

Posted on July 9, 2009

ગઇકાલે જે ‘વરસોના વરસ લાગે‘ ગઝલની વાત કરી, એ મનોજ ખંડેરિયાની એક ગઝલકાર તરીકેની સિધ્ધીની વાત હતી..! આજે પ્રસ્તુત ગઝલ એટલે મનોજ ખંડેરિયાનું એ સિધ્ધી તરફ ગયેલું પહેલું પગલું.

સૌપ્રથમ સાંભળીયે કે કવિ રમેશ પારેખ આ ગઝલ વિષે શું કહે છે..!

This text will be replaced

અને હવે સાંભળીયે આ ગઝલનું પઠન કવિ શ્રી ચિનુ મોદીના સ્વરમાં.. અને સાથે એમણે કવિ શ્રી મનોજ ખંડેરિયા વિષે, એમની ગઝલ વિષે કરેલી થોડી વાતો..!

This text will be replaced

ગગન સાથ લઇ ઊતરે એ ફરકતું
વિહગ-પાંખથી જે ખરી જાય પીછું

ફરકતું પડે ત્યારે ભૂરી હવામાં
ઝીણાં શિલ્પ કૈં કોતરી જાય પીછું

હજી એમાં કલશોર ગૂંજે વિહગનો
સૂનું આંગણું આ ભરી જાય પીછું

હ્રદયમાં વસ્યાં પંખીઓ બ્હાર આવે
કદી આંખમાં જો તરી જાય પીછું

ગગનના અકળ શૂન્યમાં જઇ ડૂબે, જે
વિહગને ખર્યું સાંભરી જાય પીછું.

- મનોજ ખંડેરિયા

સાથે માણીએ કવિ શ્રી સુરેશ દલાલે કરેલો આ ગઝલનો આસ્વાદ…

મનોજની આ નજમ ઊંડાણનો અને અભિવ્યક્તિની છટાનો અને એને આધુનિકતાનો પણ, આધુનિકતાના કોલાહલ વિના પરિચય આપે છે. પંખીની પાંખમાંથી પીછું ખરે છે ત્યારે એ પીછાંના અવતરણમાં આખું આકાશ ઊતરી આવે છે. પંખી ઊડે છે ત્યારે એનો નાતો આકાશ સાથે છે અને આકાશમાં ઊડતા પંખીનું પીછું ખરે ત્યારે એની સાથે આખું ગગન સરતું એવું લાગે. અંશની સાથે અખિલ હંમેશા સંકળાયેલું હોય છે.

શાયરે અહીં હવાને રંગ આપ્યો છે. ‘ભૂરી હવા’ કહી છે. પીછું ઊતરે છે ત્યારે આ પીંછુ હવામાં ઝીંણા શિલ્પો કોતરે છે. હવા પણ દેખાતી નથી શિલ્પો પણ દેખાતાં નથી. શિલ્પ મૂર્ત હોય છે, હવા અદ્રશ્ય હોય છે. અદ્રશ્યનું આ દ્રશ્ય છે, કવિની કલ્પનાની આંખે જોયેલું.

સૂના આંગણામાં પીછું છે; પણ આંગણાને સભર કરવાની એની શક્તિ છે. એક પીછામાં જો શિલ્પ દેખાય છે, તો એમાં પંખીનો કલશોર પણ સંભળાય છે. એટલું જ નહીં, પણ પીછું કે પીછાની સ્મૃતિ જો આંખમાં તરે તો હ્રદયમાં વસેલાં કેટલાય પંખીઓ બહાર ધસી આવે છે.

પીંછુ તો ખરી જાય છે પણ પંખીને જો ખરી ગયેલા પીછાની સ્મૃતિ થાય તો? એ પંખી જઇ જઇને ક્યાં ડૂબે? એક જ સ્થાન છે; ગગનના અકળ શૂન્યમાં..!

- સુરેશ દલાલ

21 thoughts on “મનોજ પર્વ ૦૪ : પીછું

  1. sudhir patel

    અદભૂત ગઝલ અને એવો જ સુંદર આસ્વાદ!
    સુધીર પટેલ.

    Reply
  2. Prakash Vora

    જયશ્રીબેન

    છેલ્લા કેટલાક દિવસ થી ટહુકો માં જે મનોજ ખંડેરીયા ની રચનાઓ નો આસ્વાદ માણવા મળે છે એનો આનંદ અવર્ણનીય છે. મોસમ ના મિજાજને અનુરુપ.

    આભાર

    Reply
  3. વિવેક ટેલર

    શાળાના આખરી વરસોમાં આ ગઝલ એટલી ગમી ગઈ હતી કે આજ શૈલીમાં દરિયો, તિમિર જેવી રદીફ રાખીને ઘણી બધી અછાંદસ ગઝલો લખી હતી…

    આ ગઝલ આજે પણ એટલી જ મધુર લાગે છે… કદાચ વધુ ગળચટ્ટી કેમકે જૂની સ્મૃતિઓ એ તાજી કરાવી આપે છે…

    Reply
  4. Maheshchandra Naik

    સુરેશ્ભાઈનો આસ્વાદ ગઝલના ભાવ સુધી લઈ જવામા આનન્દ આપે છે….

    Reply
  5. Rajan Vyas

    hi jayshree didi,
    aa Ghazal Rajkot Na Shree AnantBhai vyas e Khubj saras Compose kari che…Recording maltaj tamne Mail karish… Ane ha aaje atleke 15/07/2009 na roj AnantBhai no Birthday pan che…

    Reply
  6. sapana

    મનોજભાઈની સુંદર ગઝલ.

    હ્રદયમાં વસ્યાં પંખીઓ બ્હાર આવે
    કદી આંખમાં જો તરી જાય પીછું
    સપના

    Reply
  7. raj sangoi

    Namaste’ Jayshreeben,
    I have a decent collection of gujarati ghazals, geet, nazm, kavita, live mushaayro, etc in audio and converted to .wav and .mp3 presently. The collection ranges form last 30 years.
    Please let me know if you need any of the creations that you may not have and are looking for… I may have it.
    Great job on pushing Gujarati to its outer limits of happiness and “aapulki panu”.
    Aabhaar sah,
    raj sangoi
    NJ – USA
    845 398 5416 -w

    Reply
  8. PRAFUL DESAI.

    What a lovely,tender and emotional guzzle.In few minutes and few words it brings your heart and emotions out and exposes it to fresh air .This is done so swiftly and presisely .Thank you for a lovely posting.

    Reply
  9. indravadan g vyas

    નઝાકત અને મધુરતા સભર અફલાતુન ગઝલ્.
    મનોજની આ ગઝલ નો મીઠો રસાસ્વાદ કરાવવા બદલ સુરેશભાઈનો આભાર.

    Reply
  10. jabeen Jambughodawala

    મનોજભાઈ ની પૂછ એને કે જે શતાયુ છે સાંભળેલી…ને ત્યારથી મનોજભાઈ ગમતા.અનંતભાઈ વ્યાસ દાહોદ આવ્યા ને ગગન સાથ લઇ ઉતારે એ ફરકતું શીખવાડ્યું…..ને એમનાજ અવાજ માં ફરી એક વાર આજે સમ્ભાલીયું…મઝા પડી ગઈ…જબીન, દાહોદ

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>