Category Archives: કવિઓ

કવિઓ શ્રેણીમાંના બધા પોસ્ટ (કક્કાવાર). સંપૂર્ણ પોસ્ટ માટે ક્લીક કરો.

હતો હું સૂતો પારણે પુત્ર નાનો - દલપતરામ
जन गण मन अधिनायक - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
मोको कहाँ ढूंढे रे बन्दे - संत कबीर
અમોને નજરું લાગી ! - હરીન્દ્ર દવે
આવી આવી નોરતાની રાત - અવિનાશ વ્યાસ
કચક્કડાની ચૂડી - વિનોદ જોષી
કાવ્ય - સુરેશ દલાલ
કોણ છે ? - હનીફ સાહિલ
ગઝલ - બકુલેશ દેસાઇ
ટહુકે છે લીલીછમ ડાળ - અનિલ જોશી
તકદીર ખુદ ખુદાએ લખી - જલન માતરી
તને ચાહવી છે મારે તો - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
ત્યારે હું ગઝલ જેવું લખું - ભરત વિંઝુડા
નાપાસ વિધાર્થીઓને ! - નિર્મિશ ઠાકર
નાળવિચ્છેદ - વિવેક મનહર ટેલર
નીકળ્યા ! - અમૃત ઘાયલ
પર્વતને નામે પથ્થર - ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’
પાગલપન - પન્ના નાયક
પિયુ આવો.. ઉરમાં સમાવો - નીનુ મઝુમદાર
મનામણાં - મણિલાલ દેસાઇ
મોરપિચ્છ મોકલજો - હરીન્દ્ર દવે
લાગી રે લગન - રાજેન્દ્ર શાહ
સમય પણ કેટલું વાગી શકે ! - ગુંજન ગાંધી
સૂરજ ! ધીમા તપો ! - ઝવેરચંદ મેઘાણી
હજુ તાજું સ્મૃતિમાં છે - ઉર્વીશ વસાવડા
હવે સખી નહિ બોલું - ભક્તકવિ દયારામ
હું તો લજામણીની ડાળી - તુષાર શુક્લ
હું મળીશ જ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 1 : ગોરમાને પાંચે આંગળીએ પૂજ્યાં - રમેશ પારેખ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 2 : સભર સુરાહી લલિત લચક.. - રાજેન્દ્ર શુક્લ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 4 : એવા રે મલક હજો આપણા - રવીન્દ્ર ઠાકોર
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 5 : માધવે રાધા જ્યાં અધરે ધરી... - ઉશનસ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 6: મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા - રાવજી પટેલ
'ક્ષેમુ દિવેટીઆ' સ્પેશિયલ 7: એક પ્રશ્નગીત - રમેશ પારેખ
'મરીઝ'ની મહેફિલ...
'હું જીવી રહ્યો છું' ના જાહેર ચોકમાં.... - જવાહર બક્ષી
- એમાં મારો શું વાંક? - સુરેશ દલાલ
... કે તું આવી હશે - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
.... તો કવિ રમેશ પારેખ દસ વર્ષ વધુ જીવ્યા હોત !
.... તો બેધડક તું મારી પાસે આવજે - ઊર્મિ
...કે વરસાદ પડે છે - મુકેશ જોષી
...કે હદપાર પંખીઓના ટહુકા થઇ ગયા - ભગવતીકુમાર શર્મા
...પતંગ થઇને આખો દિવસ ઊડે સૌ ગુજરાતી! - જય વસાવડા
...શબ્દો કબીર-વડની માફક - મનોજ ખંડેરિયા
​ઉનાળો કાળઝાળ થાય છે – અનિલ ચાવડા
‘શબ્દો છે શ્વાસ મારા’ને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી 2011નું ‘પ્રથમ સર્જનાત્મક પુસ્તક’નું પારિતોષિક
…કે બેઠો મૂંછોના ખેતરમાં બગલો - ડૉ. વિવેક મનહર ટેલર
अँखियाँ हरि दर्शन की प्यासी - सूरदास
आग्रहाचे आमंत्रण - June 15 - Mumbai (Publication of Panna Naik's poems translated in Marathi)
इश्वर अल्लाह तेरे जहांमें ... - जावेद अख्तर
एक लडके को देखा तो ऐसा लगा..
कुछ लम्हे ऐसे होते है - વિરલ રાચ્છ
केनू संग खेलू होली - મીરાંબાઈ
जसोदा हरी पालने झुलावे - संत कवि श्री सूरदास
ठुमक चलत रामचंद्र – તુલસીદાસ
तेरे आने के बाद- ઊર્મિ
तेरे जाने के बाद - ઊર્મિ
पायोजी मैंने राम-रतन धन पायो - मीरांबाई
बाज़ीचा-ए-अत्फ़ाल है - मिर्झा गालिब
मधुराष्ट्कम ॥ - વલ્લભાચાર્ય
मन लागो मेरो यार फ़कीरी में ॥ - संत कबीर
मैं अपने आप से घबरा गया हूँ… (ત્રિપદી ગઝલ) - વિવેક મનહર ટેલર
ये कौन चित्रकार है....
रंजिश ही सही, दिल ही दुखाने के लिये आ… - एहमद फराज़
श्री नन्दकुमाराष्टकं - શ્રી વલ્લભાચાર્ય
सांवरे रंग राची - मीरांबाई
साहिब मेरा एक है – संत कबीर
ॐ તત સત શ્રી નારાયણ તું - આચાર્ય વિનોબા ભાવે
અ-બોધકથા – ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા
અંજામ લઈને આવ મા - પ્રા. હિમલ પંડ્યા "પાર્થ"
અંતર મમ વિકસિત કરો - કવિવર શ્રી રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. પિનાકીન ત્રિવેદી)
અંતરંગ સખાને… - ઊર્મિ
અંતરપટ - જુગતરામ દવે
અંદર તો એવું અજવાળું - માધવ રામાનુજ
અંદરથી અજવાળો ~ ડૉ. મનોજ જોશી 'મન'
અંધાર શબ્દનો - મનોજ ખંડેરિયા
અંધેરી નગરી ને ગંડુ રાજા - દલપતરામ
અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ - નરસિંહ મહેતા
અજંપાનું ફૂલ – ગની દહીંવાળા
અટકળ - ઊર્મિ
અડધી રમતથી... (એક ઝલક)
અડોઅડ - સોનલ પરીખ
અઢી અક્ષરનું ચોમાસુ - ભગવતીકુમાર શર્મા
અણગમતું આયખું (ની ઉક્તિ) - જગદીશ જોષી
અત્તર રહી જાય નહીં ફૂલમાં !!! – કૃષ્ણ દવે
અત્તર-અક્ષર (હાઈકુ) -પન્ના નાયક
અત્તરિયાને – બાલમુકુન્દ દવે
અધરાતે મધરાતે - હરીન્દ્ર દવે
અનહદનો સૂર - હરીન્દ્ર દવે
અનિલને - રમેશ પારેખ
અનુભવ ગહરા ગહરા – જયન્ત પાઠક
અબોલડા - પ્રહલાદ પારેખ
અબોલા - પ્રહલાદ પારેખ
અભણ અમરેલવીએ કહ્યું - રમેશ પારેખ
અભાનોર્મિ - મણિલાલ દ્વિવેદી
અમ વચ્ચે બાપુ અમર રહો ! - જુગતરામ દવે
અમથા અમથા - ‘સરોદ’
અમથું જરાક અમે પૂછ્યું કે કેમ છો? - અનિલ જોશી
અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું – મનોજ ખંડેરિયા
અમને ખબર નઇ - ડૉ. ગોપાલ શાસ્ત્રી
અમને પાગલને પાગલ કહી વારો નહીં - જગદીશ જોષી
અમર આશા – મણિલાલ ન. દ્વિવેદી
અમર જ્યોતિ - દારા એમ્ પ્રીન્ટર
અમર સદા અવિનાશ ! - તુષાર શુકલ
અમારા બધાં સુખ તમોને મુબારક - કમલેશ સોનાવાલા
અમારા વૉર્ડન – આલ્બ્રેશ્ટ હૌસહૉફર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
અમારી પાસે - મરીઝ
અમારો ગુણિયલ ગુર્જર-દેશ – ન્હાનાલાલ કવિ
અમૃતા - જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ પુરસ્કૃત શ્રી રઘુવીર ચૌધરીની ખૂબ જ જાણીતી નવલકથા
અમે - ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
અમે - જાવેદ અખ્તર, અનુ. રઇશ મનીઆર
અમે અમદાવાદી - અવિનાશ વ્યાસ
અમે એવા છઇએ - સુરેશ દલાલ.
અમે કાગળ લખ્યોતો પહેલ વહેલો - મુકેશ જોષી
અમે કોમળ કોમળ…- માધવ રામાનુજ
અમે ગીત ગગનનાં ગાશું - ઉમાશંકર જોષી
અમે ગીતોના માણસ રે લોલ - હિતેન આનંદપરા
અમે ગુજરાતી - રઇશ મનીઆર
અમે ગુલમોર પીધો - દીપક બારડોલીકર
અમે તારા પ્રણયનાં ફૂલ ખરવા પણ નથી દેતાં - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
અમે તો ગીત ગુલાબી ગાશું! - સુરેશ દલાલ
અમે દરિયો જોયો ને તમે યાદ આવ્યાં - ભાગ્યેશ જહા
અમે નિસરણી બનીને દુનિયામાં - દુલા ભાયા 'કાગ'
અમે નીકળી નથી શકતા - મનોજ ખંડેરિયા
અમે નીલ ફુવારે રમતાં રે મનગમતાં રે.. - પ્રવીણ બક્ષી
અમે બેસૂરા ક્યાં સુધી વાગીએ ? - રાહી ઓધારિયા
અમે મુંબઈના રહેવાસી - અવિનાશ વ્યાસ
અમે યુ.એસ.એ. ના રહેવાસી.... - ચન્દુ મટ્ટાણી
અમે યુ.કે.ના રહેવાસી - ચન્દુ મટ્ટાણી
અમે રે સૂકું રૂનું પૂમડું - મકરંદ દવે
અમે હોળીનો ગુલાલ છીએ ઘેરૈયા - સુરેશ દલાલ
અમો પ્રેમીઓના જીવનમાં વસી છે.. - શૂન્ય પાલનપુરી
અરુણોદય - ન્હાનાલાલ કવિ
અરે, મારા આ હાથ છે જડભરત - રમેશ પારેખ
અર્ઝ કિયા હૈ : પાન લીલું જોયું ને તમે યાદ આવ્યા... - હિતેન આનંદપરા
અલક ચલાણું ઓલે ઘેર ભાણું - સુરેશ દલાલ
અલબેલો અંધાર હતો - વેણીભાઇ પુરોહિત
અલવિદા હિમાંશુભાઈ! We will miss you...
અલ્યા ધીંગા વરસાદ તારા નામ પર.....
અલ્લક મલ્લક લાગણીઓની ઝાલર વાગે - લાલજી કાનપરિયા
અલ્લા બેલી - શૂન્ય પાલનપુરી
અલ્લાબેલી - સુંદરજી બેટાઈ
અવસાન સંદેશ - કવિ નર્મદ
અવાજ જુદો - રાજેન્દ્ર શુક્લ
અવાજથી ધ્વનિ સુધીની યાત્રા - લાભશંકર ઠાકર
અશ્રુ - ભગવતીકુમાર શર્મા
અશ્રુ ચાલ્યા જાય છે ... - શયદા
અશ્રુ પછીનું સ્મિત - બરકત વીરાણી 'બેફામ'
અષાઢ આયો - નિરંજન ભગત
અસત્ય કેવું અધિકૃત કરીને સ્થાપે છે – વિવેક કાણે ‘સહજ’
અસત્યો માંહેથી - ન્હાનાલાલ કવિ
અસ્તિત્વ ? - નીલેશ રાણા
અહીં સંત જનમ્યા હતા પારણે પારણે - અશરફ ડબાવાલા
અહો શ્વાસ મધ્યે વસંતો મહોરી - રાજેન્દ્ર શુક્લ
અહો! મોરપીંછ-મંજીરા વાગે છે - પન્ના નાયક
આ અંધકાર શો મ્હેકે છે ! - પ્રજારામ રાવળ
આ આદિ-અંતની સંતાકુકડી.. - અવિનાશ વ્યાસ
આ કલમ બસ તરવરી છે ત્યારથી… - અંકિત ત્રિવેદી
આ કાળું પાટિયું ને ચોક, લ્યો જવાબ, લખો ! - રમેશ પારેખ
આ કોની મનોરમ દ્ધષ્ટિથી...... -ગની દહીંવાલા
આ ગીત તમને ગમી જાય તો કહેવાય નહી - મકરન્દ દવે
આ જીંદગી જ છે કે છે ડાયરીના પાના! - ડૉ. મનોજ જોષી 'મન'
આ ધોધમાર વરસે - નયના જાની
આ નભ ઝૂક્યું તે કાનજી - પ્રિયકાંત મણિયાર
આ પા મેવાડ, અને ઓલી પા દ્વારિકા - ભગવતીકુમાર શર્મા
આ ફૂલ ખીલ્યાં કે ચહેરા - ભાસ્કર ભટ્ટ
આ મનપાંચમના મેળામાં - રમેશ પારેખ
આ મોજ ચલી - મકરંદ દવે
આ રંગભીના ભમરાને - ભાસ્કર વોરા
આ લાલ-પીળો દોરો - અવિનાશ વ્યાસ
આ વાયરાના તોફાને આવેલા વરસાદે - ભાગ્યેશ જહા
આ શ્હેર તમારા મનસૂબા ઉથલાવી દે... - રમેશ પારેખ
આ સઘળાં ફૂલોને કહી દો યુનિફોર્મમાં આવે - કૃષ્ણ દવે
આંખ સામે હમસફર વરસાદ હોવો જોઇએ - દિલીપ જોશી
આંખો અટવાણી જ્યારે વનની વનરાઇમાં - મનસુખલાલ ઝવેરી
આંખોમાં આખો અષાઢ લઈ છોકરી... – તુષાર શુક્લ
આંખોમાં આવી રીતે તું દૃશ્યો ન મોકલાવ - રમેશ પારેખ
આંખોમાં છલકતો કૈફ હશે - અમર પાલનપુરી
આંખોમાં દરિયો થઇ - રવીન્દ્ર પારેખ
આંખ્યુંના આંજણમાં - સુરેશ દલાલ
આંગણે ફૂલની બિછાત ન કર - ડો. મુકુલ ચોક્સી
આંગળીમાંથી - મનોજ ખંડેરિયા
આંધળી માનો કાગળ - ઇન્દુલાલ ગાંધી
આંબે આવ્યા મ્હોર ! - ડો. દિનેશ ઓ. શાહ
આકાશનું ગીત - અનિલ જોશી
આકાશમાંથી એક સિતારો ખર્યાની વાત - રાહી ઓધારિયા
આકાશી અસવાર - બાલમુકુન્દ દવે
આખા નગરની જલતી દીવાલોને... - મુકુલ ચોક્સી
આખીએ રાત તને કહેવાની વાત... - હર્ષદ ચંદારણા
આખું ચોમાસું તેં મોકલ્યું ટપાલમાં - સંદીપ ભાટિયા
આછી આછી રે મધરાતે - રમેશ પારેખ
આછી જાગી સવાર - પ્રિયકાંત મણિયાર
આજ એક ચકલી ફરી ચોખાનો દાણો લાવશે - ઉર્વીશ વસાવડા
આજ તો એવું થાય ! - દેવજી રા. મોઢા
આજ મને મોરપીંછનાં શુકન થયાં, સખી - રમેશ પારેખ
આજ મારા નુપૂરઝંકારને જગાડી કોણ જાય - પ્રવિણ બક્ષી
આજ મારા હૈયામાં ફાગણનો ફોરમતો ફાલ.. - સુરેશ દલાલ
આજ મેં તો મધરાતે સાંભળ્યો મોર... - ઇન્દુલાલ ગાંધી
આજ રીસાઇ અકારણ રાધા... - સુરેશ દલાલ
આજના માણસની ગઝલ - જવાહર બક્ષી
આજની ઘડી રે રળિયામણી - નરસિંહ મહેતા
આજની રાત હું ઉદાસ છું - હરીન્દ્ર દવે
આજે ફરીથી સાંજ પડે દિલ ઉદાસ છે - મનોજ મુની
આઝાદ પણ કરું - સુધીર પટેલ.
આટલું તે વ્હાલ નહીં વેરીએ... - સુરેશ દલાલ
આટલું બધું વ્હાલ તે કદી હોતું હશે ? - સુરેશ દલાલ
આટાપાટા અમદાવાદ... - ચીનુ મોદી
આત્મહત્યા કરવા જઇ રહેલ વ્યક્તિને !!! - કૃષ્ણ દવે
આદમથી શેખાદમ સુધી - શેખાદમ આબુવાલા
આદિલ સાહેબને હ્રદયપૂર્વક શ્રધ્ધાંજલી..
આપણ સૌ એ હરતાં ફરતાં પિંજરા....
આપણને જોઈ - રાવજી પટેલ
આપણામાંથી કોક તો જાગે ! - વેણીભાઈ પુરોહિત
આપણી આ વાર્તા - સંજુ વાળા
આપણી જ વાર્તા - ગૌરવ ધ્રુ
આપણી જુદાઈ - મનોજ ખંડેરિયા
આપણી તો આટલી છે વારતા - હિમલ પંડ્યા "પાર્થ"
આપણી વચ્ચે - સુરેશ દલાલ
આપણું મળવાનું ક્યાં સંભવ હવે – હિતેન આનંદપરા
આપણું હોવું હેંગઓવર જેવું - અદમ ટંકારવી
આપણે - 'જટિલ'
આપણે આપણી રીતે રહેવું - સુરેશ દલાલ
આપણે તો આવળ ને બાવળની જાત - કૃષ્ણ દવે
આપણે ભરોસે આપણે હાલીએ - પ્રહલાદ પારેખ
આપણે મળ્યા છીએ જ ક્યાં ! - ધીરુ પરીખ
આપણે માનવી, મનના રે મેલા
આપણે હવે મળવું નથી -જગદીશ જોષી
આપણો ઘડીક સંગ - નિરંજન ભગત
આપણો સંબંધ જાણે... - અંકિત ત્રિવેદી
આપશ્રી ક્યાં.... - કૃષ્ણ દવે
આપી આપીને તમે પીંછું આપો સજન - વિનોદ જોષી
આપી દઉં - ઉદયન ઠક્કર
આપો વીઝા રે - રઇશ મણિયાર
આભ - મણિલાલ દેસાઇ
આભનો એક જ મલક - સુરેશ દલાલ
આભમાં – મણિલાલ દેસાઈ
આભમાં ભિનાશ જેવું છે કશુંક - ડૉ. જગદીપ નાણાવટી
આભલામાં ઘૂમે આખું આભ રે... - મહેશ સોલંકી
આમ અચાનક જાવું નો'તું - દેવજીભાઈ મોઢા
આમ અધવચ્ચે હું થાકી ના શકું - વિવેક મનહર ટેલર
આર્શિવાદ - હિમાંશુ ભટ્ટ
આવ રે વરસાદ… - સંજય વિ. શાહ
આવ શબ્દની પાસે - કૃષ્ણ દવે
આવ સજનવા – દિલીપ રાવળ
આવકારો મીઠો આપજે રે - દુલા ભાયા 'કાગ'
આવન જાવન - પન્ના નાયક
આવવાનું કહી ગયા છે એ બધું મેલી, છતાં - મકરંદ દવે
આવશે - આદિલ મન્સૂરી
આવશે - કૃષ્ણ દવે
આવાં જીન્સ - ચંદ્રકાન્ત શાહ
આવી રસિલી ચાંદની - ભાસ્કર વ્હોરા
આવી વસંત મત્ત ફૂલોની રાણી - જયંત પલાણ
આવું તો કે’જે - અશરફ ડબાવાલા
આવે આવે ને જાય રે મેહુલિયો... – પ્રહલાદ પારેખ
આવે મેહુલિયો! - અવિનાશ વ્યાસ
આવો - ગૌરાંગ દિવેટિયા
આવો વરસાદ નહીં ચાલે... - મુકેશ જોષી
આવ્યાં હવાની જેમ અને ઓસરી ગયાં - રાજેન્દ્ર શુક્લ
આવ્યું છે કોઇ એની ખુશાલીની લા'ણ છે - શૂન્ય પાલનપુરી
આવ્યું ટહુકે ટહુકવાનું ટાણું ! - તુષાર શુક્લ
આવ્યો માસ વસંત વધામણાં - નરસિંહ મહેતા
આશા… ઉત્સાહ… ખુમારી… પુરુષાર્થ….
આષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે - ઝવેરચંદ મેઘાણી
આસપાસ - મનોજ ખંડેરિયા
આહા એટલે આહા એટલે આહા.... - મુકુલ ચોક્સી
ઇંધણા વીણવા ગઇ'તી મોરી સૈયર ... - રાજેન્દ્ર શાહ
ઇટ્ટા કિટ્ટા -સુરેશ દલાલ
ઇટ્ટા કિટ્ટા... - સુરેશ દલાલ
ઇશ્કનો બંદો - કલાપી
ઈચ્છાઓ ઘર ઘર રાખી છે - મકરંદ મુસળે
ઈશ્વર પડ્યો નથી રસ્તામાં - અવિનાશ વ્યાસ
ઈશ્વર સાથે નાતો - અમિત ત્રિવેદી
ઈસુ તથા શ્રી મોહનદાસ ગાંધીને – વિપિન પરીખ
ઉંચકી સુગંધ એક ઊભું ગુલાબ - ભાગ્યેશ જહા
ઉંબરે ઊભી સાંભળું રે બોલ વ્હાલમના.. - મણિલાલ દેસાઇ
ઉખાણું - હરીન્દ્ર દવે
ઉગતા પરોઢનો ટાઢો ટાઢો વાયરો - અવિનાશ વ્યાસ
ઉતાવળ સવાલમાં - મરીઝ
ઉદાસી વેડફી જો નાખવાની હોય તો - ગુંજન ગાંધી
ઉનાળાના કભાવનું ગીત - રમેશ પારેખ
ઉનાળો - જયંત પાઠક
ઉન્માદનો મહિમા - મુકુલ ચોક્સી
ઉપેક્ષામાં નહિ તો બીજું તથ્ય શું છે - જવાહર બક્ષી
ઉમળકો ! - ઊર્મિ
ઉરે ઉભરાતાં પ્રેમનાં તરંગો - રમણભાઇ પટેલ
ઉલ્લાસ કરીએ - નટવર ગાંધી
ઊંચી તલાવડીની કોર - અવિનાશ વ્યાસ
ઊંચી મેડી તે મારા સંતની રે - નરસિંહ મહેતા
ઊંટ - દલપતરામ
ઊંટ ભરીને આવ્યું રે - રાજેન્દ્ર શુકલ
ઊંડા અંધારેથી, પ્રભુ ! પરમ તેજે તું લઈ જા! (દિવાળીની શુભકામનાઓ)
ઊંડે ગયા વિના કદી મોતી પમાય છે ? - જલન માતરી
ઊગી જવાના -હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ
ઊગી જાય જંગલો - મણિલાલ દેસાઇ
ઊગે છે - કૃષ્ણ દવે
ઊડે ઊડે રે પતંગ ગુજરાતનો - રઇશ મનીઆર
ઊમટી આવ્યાં વાદળ - પન્ના નાયક
ઋણાનુબંધ પાછો નીકળ્યો - ધૂની માંડલિયા
ઋતુઓનું વર્ણન – દલપતરામ
એ આવતો રહે - પંચમ શુક્લ
એ ગીત મારા કહેવાય કઇ રીતે? - ધ્રુવ ભટ્ટ
એ જ લખવાનું તને... - સુરેન ઠક્કર 'મેહુલ'
એ જ લખવાનું સખા ! - ઊર્મિ
એ જિંદગી – ઉશનસ્
એ દેશની ખાજો દયા (Pity The Nation) – ખલિલ જીબ્રાન (અનુ. મકરંદ દવે)
એ રાત નથી, એ ચાંદ નથી - હરીન્દ્ર દવે
એ રી મૈં તો પ્રેમદિવાની - મીરાંબાઇ
એ સોળ વરસની છોરી - પ્રિયકાંત મણિયાર
એ… હેહેય…. હેહેય… ઝાડ - રમેશ પારેખ
એક - વિપિન પરીખ
એક અચંબો - સુંદરમ્
એક અણસારનો પડદો છે - રૂપજીવિનીની ગઝલ - જવાહર બક્ષી
એક અધૂરું ગીત - રમેશ પારેખ
એક ઉઝરડે - અમર પાલનપુરી
એક એવી તે પ્રીત અમે કીધી - જયંત પાઠક
એક એવું ઘર મળે આ વિશ્વમાં - માધવ રામાનુજ
એક કાગળ જૂનો…. – વિવેક મનહર ટેલર
એક કાગળ, એક કલમ - કમલેશ સોનાવાલા
એક કાવ્ય - પુરુરાજ જોષી
એક કાવ્ય - સુરેશ દલાલ
એક કોયલ આંગણામાં રોજ ટહુકી જાય છે - કિરણ ચૌહાણ
એક ખોબો ઝાકળ
એક ઘા -કલાપી
એક ઘેરો રંગ છે મારી ભીતર - વિવેક મનહર ટેલર
એક ચા મંગાવ - નયન દેસાઈ
એક ચોમાસે - રાજેન્દ્ર શુક્લ
એક છોકકરાએ સીટીનો હિંચકો બનાવીને... - રમેશ પારેખ
એક છોકરી સાવ અચાનક આંખો ઢાળે - અરવિંદ ગડા
એક છોકરીના હાથથી રૂમાલ પડે -રમેશ પારેખ
એક છોકરીના હોય ત્યારે કેટલા અરીસાઓ - રમેશ પારેખ
એક છોકરો + એક છોકરી + કંઇક બીજું ? - રમેશ પારેખ
એક જ ટીપામાં હો જાણે સાત સમંદર - પ્રા. હિમલ પંડ્યા "પાર્થ"
એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ ! - હરિહર ભટ્ટ
એક જ રવિવાર કેમ ? - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
એક ટહુકો છે, બધે સંભળાય છે. - અંજુમ ઉઝયાનવી
એક ટહુકો પામવા - પૂર્ણિમા દેસાઇ
એક તત્વ દિવ્ય છે... - જિગર જોષી ‘પ્રેમ’
એક તમારા મતને ખાતર - કૃષ્ણ દવે
એક દિવસ - લાલજી કાનપરિયા
એક નિસાસો - મનોજ ખંડેરિયા
એક પળ એ એવી દેશે વિતાવી નહીં શકે - મરીઝ
એક પળમાં... - નંદિતા ઠાકોર
એક પાટણ શહેરની નાર પદમણી - અવિનાશ વ્યાસ
એક પ્રશ્નપત્ર -ઉદયન ઠક્કર
એક બચેલો નાતો - ચંદ્રકાંત શેઠ
એક બસ સમજણ જો આવી જાય તો ? - -હિમાંશુ ભટ્ટ
એક બેવફા મારા મનદર્પણમાં દર્શન દઇને ચાલી ગઇ - અવિનાશ વ્યાસ
એક ભવ ઓછો પડે ... - મુસાફિર પાલનપુરી
એક મનગમતો તૂટ્યો સંબંધ - મુકેશ જોષી
એક રાજા હતો એક રાણી હતી - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
એક રાતે કૃષ્ણમાંથી બાદ રાધા - મુકેશ જોશી
એક લાલ દરવાજે તંબુ તાણીયા રે લોલ... - અવિનાશ વ્યાસ
એક લોકકથા - સૈફ પાલનપૂરી
એક વણજારે ગાળેલી વાવ - ધ્રુવ ભટ્ટ
એક વળગણ જોઈએ - ઊર્મિ
એક વિના મ્હને એકલું લાગે - અવિનાશ વ્યાસ
એક સંદેશ શ્યામ ને - ભાગ્યેશ જહા
એક સત્તર વરસની છોકરી - વિવેક મનહર ટેલર
એક સથવારો સગપણનો - વેણીભાઇ પુરોહિત
એક સપનાને ફરી વાવી તમે - મિલિન્દ ગઢવી 'ગ.મિ.
એક સવારે - સુન્દરમ્
એક સાંજ - ઉર્વશી પારેખ
એક સુખ નીક્ળ્યું કવિતાનું - ભરત વિંઝુડા
એક સુસ્ત શરદની રાતે - નીનુ મઝુમદાર
એક હતી સર્વકાલીન વાર્તા -જગદીશ જોષી
એક હતો ભોપો, તેણે પહેર્યો ટોપો - રમેશ પારેખ
એક હુંફાળો માળો ! - તુષાર શુક્લ
એકડો સાવ સળેખડો, બગડો ડિલે તગડો.. - રમેશ પારેખ
એકબીજા પાસે જઇને બેસવું - ભરત વિંઝુડા
એકલ દોકલ વરસાદે કેવી ભીંજાતી હું - મુકેશ માવલણકર
એકલતા...... ? - માલા કાપડિયા
એકલા વાગ્યા નથી પથ્થર મને - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
એકલું તમને લાગે ત્યારે - પ્રકાશ નાગર
એકલો જાને રે! - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ.-મહાદેવભાઇ દેસાઇ)
એકલો દરિયો - સુરેશ દલાલ
એકવાર યમુનામાં આવ્યું’તુ પૂર - માધવ રામાનુજ
એકવાર શ્યામ તમે રાધાને કહી દો કે – મહેશ શાહ
એકવાર શ્યામ તારી મોરલી વગાડી દે - મહેશ દવે
એકાંતે તરસું છું હું - તુષાર શુક્લ
એટલા દૂર ન જાઓ - ઉશનસ
એટલામાં તો - જગદીશ વ્યાસ
એણે કાંટો કાઢીને - વિનોદ જોષી
એના ટહુકા સંભળાય તને સહિયર ? - હિતેન આનંદપરા
એનું નામ જ અખ્ખર ઢાઈ - રવીન્દ્ર પારેખ
એને નવું વર્ષ કહેવાય... - અંકિત ત્રિવેદી
એને સમજુની સાન ઘડી આલો - જગદીશ જોશી
એને સ્પર્શી અજવાળા કરું - અદમ ટંકારવી
એમ આવે છે યાદ કોઇ અરે ! - નયન દેસાઈ
એમ થોડો લગાવ રાખે છે - હેમંત પુણેકર
એમ પૂછીને થાય નહીં પ્રેમ -તુષાર શુક્લ
એમ મળવાનું હવે ક્યાં થાય છે? - દિનેશ દેસાઇ
એમ સ્પર્શે પવન તારી યાદનો - મેઘબિંદુ
એમજ મળે છે જીંદગી - હિમાંશુ ભટ્ટ
એલી વાદળી - પ્રહલાદ પારેખ
એવા પહાડ કંઠમાં સંઘરી રખાય નહિ - વિવેક મનહર ટેલર
એવા રે મારગ – તનસુખ ભટ્ટ ‘યાત્રી’
એવા સમે ખુદા તને પડકારવો હતો - અશોકપુરી ગોસ્વામી
એવું કાંઇ નહીં ! - ભગવતીકુમાર શર્મા
એવું કૈં કરીએ - રમેશ પારેખ
એવું બધું - અલ્પેશ પાઠક 'પાગલ'
એવું બને કંઇ? - કૃષ્ણ દવે
એવું લખ હવે - હિમલ પંડ્યા "પાર્થ"
એવો આ પ્રેમનો સંબંધ છે... - હિતેન આનંદપરા
એવો કોઇ દિલદાર જગતમાં નજર આવે - મરીઝ
ઓ નીલ ગગનનાં પંખેરું - રમેશ ગુપ્તા
ઓ ભાભી! તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી - અવિનાશ વ્યાસ
ઓ રેતી બેઠી કેમ અબોલ ? - દિનેશ ઓ. શાહ
ઓ હૃદય, તેં પણ ભલા! કેવો ફસાવ્યો છે મને - બરકત વીરાણી ‘બેફામ’
ઓગળે છે - રઇશ મનીઆર
ઓચિંતુ કોઇ મને રસ્તે મળે ને - ધ્રુવ ભટ્ટ્
ઓઢણી ઓઢું ઓઢું ને ઉડી જાય - પ્રશાંત કેદાર જાદવ
ઓઢણી લહેરલ લહેરલ જાય - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
ઓધાજી, મારા વ્હાલાને વઢીને કે'જો જી... - ભગા ચારણ
ઓરડાની માલીપા બેસીને નીરખું - તુષાર શુક્લ
કંઇ ક્યારનો આમ - અમૃત ઘાયલ
કંઇક ઉપરવાસમાં વરસાદ જેવું જોઇએ - મુકુલ ચોક્સી
કંઇક એ રીતે ગઝલની બાંધણી કરશું અમે - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
કંઈક તો થાતું હશે… - રમેશ પારેખ
કંકોતરી -આસીમ રાંદેરી
કંચન કાયા ઘડેલા ડોલે રે દીવડા - જયંતી જોષી
કંઠી બાંધી છે તારા નામની - અશરફ ડબાવાલા
કંઠી બાંધી છે તારા નામની - અશરફ ડબાવાલા
કઈ અણજાણી લ્હેર મને વ્હાલ કરી ગઈ! - હરીન્દ્ર દવે
કઈ તરકીબથી પથ્થરની કેદ તોડી છે ? - ઉદ્દયન ઠક્કર
કચ્છનું પાણી ! - અમૃત ઘાયલ
કઝા યાદ આવી - ’મરીઝ’
કટ્ટ્મ કટ્ટી કટોકટી... - અવિનાશ વ્યાસ
કથા-વ્યથા વૃધ્ધાવસ્થાની - વિપિન પરીખ
કદાચ - વિપિન પરીખ
કમ સે કમ આટલું તો થાય... - અનિલ ચાવડા
કમાલ કરે છે, એક ડોસી ડોસાને હજી વ્હાલ કરે છે..! - સુરેશ દલાલ
કમાલ નોખા છે - વિવેક મનહર ટેલર (Happy 7th Birthday to vmtailor.com)
કરતા જાળ કરોળિયો... - દલપતરામ
કરવું શું ભલા? - ચિંતન નાયક
કરે લાચાર જે મનને - હિમાંશુ ભટ્ટ
કર્મનો સંગાથી રાણા મારું કોઈ નથી - મીરાંબાઈ
કલરવ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
કલરવની દુનિયા - ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
કલેજા અમારા એણે વીંધી નાખ્યાં - ગંગા સતી
કવિ - ગઝલકાર રઇશ મનીઆર અમેરિકાની મુલાકાતે...
કવિ શ્રી સુરેશ દલાલ ને અલવિદા....
કવિ શ્રી સુરેશ દલાલને સ્વરાંજલિ : આટલું બધું વ્હાલ તે કદી હોતું હશે
કવિ, તારે કેટલાં હૈયાં? - હરિશ્રંદ્ર ભટ્ટ
કવિતા ! - કલાપી
કવિતા - જયન્ત પાઠક
કવિતા - સુરેશ દલાલ
કવિતા - પન્ના નાયક
કવિતા - મીનાક્ષી પંડિત
કવિતા - મીનાક્ષી પંડિત
કવિતા - વિવેક મનહર ટેલર
કવિતા - સુરેશ દલાલ
કવિતા - સુરેશ દલાલ
કવિતા ન કરવા વિશે કવિતા - જયંત પાઠક
કવિતાએ કાનમાં કહ્યું - શિવ પંડ્યા
કવિતાથી વધુ કંઈ નહીં - પ્રણવ પંડ્યા
કવિતામાં - હિમલ પંડ્યા 'પાર્થ'
કવિની આત્મકથા - વિવેક મનહર ટેલર
કવિનો શબ્દ - ચિનુ મોદી
કવિશ્રી અનિલ જોશીનો કાવ્યપાઠ (27 ઑગસ્ટ 2011)
કશુંક પૂંછું તને - નયન દેસાઇ
કશુંક સામ્ય તો છે સાચેસાચ કઠપૂતળી - વિવેક કાણે 'સહજ'
કસમ દીધા છે મને જ્યારથી - મેઘબિંદુ
કસુંબીનો રંગ - ઝવેરચંદ મેઘાણી
કહી ન શકાય એટલો તને પ્રેમ કરું છું - જગદીશ જોશી
કહું - હરીન્દ્ર દવે
કહું છું જવાનીને, પાછી વળી જા ....... - અવિનાશ વ્યાસ
કહે એવું તે તારામાં શું છે ! - રવિ ઉપાધ્યાય
કહે કોણે વીંધ્યું એ કુરંગને - મણિલાલ દેસાઈ
કહેતી ગઇ - પન્ના નાયક
કહેવાય નહી – મકરન્દ દવે
કા'નને સંદેશ - ભાગ્યેશ જહા
કાંડું મરડ્યું એણે..... - મનોહર ત્રિવેદી
કાગડાઓએ વાત માંડી - નિનુ મઝુમદાર
કાગળ પર ચિતરેલી નદીને હોય - અમિત ત્રિવેદી
કાગળની હોડીમાં તરતું મારું બચપણ શોધું છું - રમણીક સોમેશ્વર
કાચમાં રહે છે પારદર્શકતા એમ તમે મારામાં આરપાર રહેતાં.. - રમેશ પારેખ
કાચી સોપારીનો કટ્ટકો - વિનોદ જોશી
કાચો કુંવારો એક છોકરો - અનિલ જોશી
કાજળભર્યા નયનનાં - અમૃત ‘ઘાયલ’
કાન ઓળખાતા નથી - હરીન્દ્ર દવે
કાન તને રાધા ગમે કે મીરાં - ઈશુદાન ગઢવી
કાનજી તારી મા કહેશે - નરસિંહ મહેતા
કાનજીના મોબાઈલમાં રાધાનો રીંગટોન - અંકિત ત્રિવેદી
કાનુડાને બાંધ્યો છે હીરના દોરે - હરીન્દ્ર દવે
કાનુડો માંગ્યો દેને રે યશોદા મૈયા - મીરાંબાઈ
કાનુડો શું જાણે મારી પીડ - મીરાંબાઈ
કામ સોપ્યું - અનિલ ચાવડા
કારણ - ચિનુ મોદી
કારેલું…… કારેલું – વિનોદ જોશી
કાળજ કોર્યું તે કોને કહીએ - દયારામ
કાળજા કેરો કટકો મારો, ગાંઠથી છૂટી ગ્યો .... - કવિ દાદ
કાળજી..!! - એષા દાદાવાળા
કાળું ગુલાબ - હર્ષદ ત્રિવેદી
કાવ્ય - કરસનદાસ માણેક
કાવ્યયાત્રા - અશરફ ડબાવાલા અને મધુમતી મહેતા
કાવ્યાસ્વાદ ૧ : પ્રસ્તાવના અને પ્રહલાદ પારેખના બે કાવ્યોનો આસ્વાદ
કાવ્યાસ્વાદ ૧૦ : સ્તુતિનું અષ્ટક - ન્હાનાલાલ કવિ
કાવ્યાસ્વાદ ૧૧ : રઘુવીર ચૌધરી (પ્રાસ્તાવિક)
કાવ્યાસ્વાદ ૧૨ : મને કેમ ના વાર્યો - રઘુવીર ચૌધરી
કાવ્યાસ્વાદ ૧૩ : વહેંતા વૃક્ષ પવનમાં - રઘુવીર ચૌધરી
કાવ્યાસ્વાદ ૧૪ : ફૂટપાથ અને શેઢો - રઘુવીર ચૌધરી
કાવ્યાસ્વાદ ૨ :આજ અંધાર ખુશબો ભર્યો લાગતો - પ્રહલાદ પારેખ
કાવ્યાસ્વાદ ૩ :ઘાસ અને હું – પ્રહલાદ પારેખ
કાવ્યાસ્વાદ ૪ : અમે અંધારું શણગાર્યું – પ્રહલાદ પારેખ
કાવ્યાસ્વાદ ૫ : વાતો – પ્રહલાદ પારેખ
કાવ્યાસ્વાદ ૬ : ભણકારા – બલવંતરાય ઠાકોર
કાવ્યાસ્વાદ ૭ : એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ ! – હરિહર ભટ્ટ
કાવ્યાસ્વાદ ૮ : વૈષ્ણવજન તો તેને કહીએ - નરસિંહ મહેતા
કાવ્યાસ્વાદ ૯ : મંગલ મન્દિર ખોલો - નરસિંહરાવ દિવેટિયા
કિંતુ મારી લીલા ક્યાં છે - આસિમ રાંદેરી
કિનારાઓ અલગ રહીને ઝરણને જીવતું રાખે - રઈશ મનીઆર
કીડી સમી ક્ષણો…. - રાજેન્દ્ર શુકલ
કીને કાંકરી મોહે મારી રે - મીરાબાઇ
કુંચી આપો બાઇજી! - વિનોદ જોશી
કુંજ કુંજ તું ગુંજે ભમરા - ઉમાશંકર જોષી
કૃષ્ણ - સુદામાનો મેળાપ : પ્રેમાનંદ
કૃષ્ણ સુદામાની જોડી ... - કાંતિ અશોક
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૧ : કૂકડો
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૨ : ભથવારીનું ગીત
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૩ : સ્વમાન (માન તમારે હાથ ન સોંપ્યું)
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૪ : સલામ, સખી ! આજથી નવ વદું તને હું કદી
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૫ : ગહન ઘનશ્યામ
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૬ : ઝંડાનું ગીત
કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી પર્વ ૭ : ત્રણ ગીતો (અભિલાષ, વસંતના અવતાર, શબ્દબ્રહ્મ)
કે કાગળ હરિ લખે તો બને - રમેશ પારેખ
કે ગીત અમે ગોત્યું ને ક્યાંય ના જડ્યું - ઉમાશંકર જોશી
કે ફાગણ આયો - મેઘબિંદુ
કે લાવ્યા સાગર જેવો ગરબો.... - નીનુ મઝુમદાર
કે હું પ્રેમમાં પડ્યો કે તું પ્રેમમાં પડી.. - તુષાર શુક્લ
કેટલા હતા - અશરફ ડબાવાલા
કેટલાં વર્ષે હું આવ્યો છું ગામ - મુકેશ જોષી
કેટલાક તડકા કેટલા આકરા હોય છે - સૌમ્ય જોશી
કેડેથી નમેલી ડોશી - દલપતરામ કવિ
કેમ છો ? – ચિનુ મોદી
કેમ રે વિસારી - અવિનાશ વ્યાસ
કેમ વરસાદમાં સમજાવે છે? - ગૌરાંગ ઠાકર
કેવડિયાનો કાંટો - રાજેન્દ્ર શાહ
કેવા રે મળેલા મનના મેળ - બાલમુકુન્દ દવે
કેવી સિફતથી મ્હેંકમાં ફેલાય જાય તું ! - અંકિત ત્રિવેદી
કેસર કેરી વાવી - નયન દેસાઈ
કેસૂડાના રંગ ભરી... - અમિત ત્રિવેદી
કૈંક જાદુ હશે રબારણમાં! - શોભિત દેસાઈ
કોઇ અડધી લખેલી ગઝલમાં હતું - ડો.મહેશ રાવલ
કોઇ આવીને ઊભું છે આંગણામાં - નીતિન વડગામા
કોઇ ગઝલના ગિરનારી ગઢ - અનિલ જોશી
કોઇ ટહુકે છે ખૂબ આઘેથી - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
કોઇ નક્કર જાણકારી... - ડૉ. મહેશ રાવલ
કોઇ પણ છેડેથી કાપી જો મને - ત્રિલોક મહેતા
કોઇ પ્રીત કરી તો જાણે ! - મહેન્દ્ર વ્યાસ ‘અચલ’
કોઇ શબ્દોની સમજ… - રવિ ઉપાધ્યાય
કોઇક તો અમને યાદ કરે છે - પન્ના નાયક
કોઇનો લાડકવાયો - ઝવેરચંદ મેઘાણી
કોઈ અડક્યું તો કમાલ થઈ ગઈ - અનિલ ચાવડા
કોઈ જોડે કોઈ તોડે -ઉમાશંકર જોશી
કોઈ ન જાણે! - રમેશ પારેખ
કોઈ હમણાં આવશે - જવાહર બક્ષી
કોણ જાણે ? - ઉશનસ્
કોણ માનશે? - ‘મરીઝ’
કોણ લઇ ગયું? - મરીઝ
કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ ઝુલાવે પીપળી.. - અવિનાશ વ્યાસ
કોની વાટ ? - પ્રહલાદ પારેખ
કોને ખબર ? – રમેશ પારેખ
કોયલ ઉડી રે ગઈ ને પગલાં પડી રે રહ્યાં - અવિનાશ વ્યાસ
કોરા કાગળ પર લીટી દોરે સખી - ભરત વિંઝુડા
કોરી નજરું લઇ એમ વળી જાશું - જગદીશ જોશી
કોરી, કુંવારી સોગાદ - હેમંત પુણેકર
કોરી-કોરી પાટી જેવો ભીનો ભીનો એક છોકરો - વંચિત કુકમાવાલા
ક્યાં એ હૃદયના આભમાં બીજું સમાય છે ! - સુનીલ શાહ
ક્યાં જશે ? - દિલીપ મોદી
ક્યાંક ચોમાસું ગાજે છે રાનમાં - ધ્રુવ ભટ્ટ
ક્યાંક તું છે ક્યાંક હું છું - ચિનુ મોદી
ક્યાંથી તરાવવા ? - વિવેક મનહર ટેલર
ક્યાંસુધી લખવા ! - ડૉ. મહેશ રાવલ
ક્યારેક કલ્પનામાં તને એ રીતે મળું - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
ક્યારેક મત્સ્ય, કર્ણથી વીંધાય પણ ખરું - વિવેક કાણે 'સહજ'
ક્ષમા - ફિલ બોસ્મન્સ
ક્ષમા કરી દે ! - શૂન્ય પાલનપુરી
ક્ષેમુદાદાને શ્રધ્ધાંજલી : આ શ્રાવણ નીતર્યો સરવડે કોઇ ઝીલો જી - બાલમુકુન્દ દવે
ખંખેરી નાખ – સુધીર પટેલ
ખંડેર સમા આ જીવતરમાં બચપણની પળને શોધું છું - ડૉ. જગદીપ નાણાવટી
ખડકી ઉઘાડી હું તો અમથી ઉભી'તી - વિનોદ જોષી
ખદુક, ઘોડા, ખદુક ! - રમણલાલ સોની
ખબર પડશે તને - ખલીલ ધનતેજવી
ખરા છો તમે - કૈલાસ પંડિત
ખાલી ગજવામાં - મનોજ ખંડેરિયા
ખાલી શકુંતલાની આંગળી - અનિલ જોશી
ખાલીપણામાં ! - હરદ્વાર ગોસ્વામી
ખાલીપાથી ભરેલું ઘર - અરવિંદ ભટ્ટ
ખાવ ખોંખારો - અશરફ ડબાવાલા
ખીંટીં ઉપર ખુદની ઇચ્છા -શોભિત દેસાઇ
ખુદા તારી કસોટીની પ્રથા - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
ખુશી - ડૉ.વિવેક મનહર ટેલર
ખુશ્બૂમાં ખીલેલા ફૂલ હતાં - -'સૈફ' પાલનપુરી
ખોટ વર્તાયા કરે - ગની દહીંવાલા
ખોબો ભરીને અમે -જગદીશ જોષી
ખોવાયા ગીતના ટહુકા - દેવેન શાહ
ખ્વાબ આપીને - મરીઝ
ગંભીર છો કે game કરો છો? - ડૉ.મનોજ જોશી 'મન'
ગગનવાસી ધરા પર.... - નાઝીર દેખૈયા
ગઝલ - રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’
ગઝલ - હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ.
ગઝલ - કિરણ ચૌહાણ
ગઝલ - શયદા
ગઝલ - કિરીટ ગોસ્વામી
ગઝલ - ગૌરાંગ ઠાકર
ગઝલ - અશરફ ડબાવાલા
ગઝલ - અશરફ ડબાવાલા
ગઝલ - અશરફ ડબાવાલા
ગઝલ - આદિલ મન્સૂરી
ગઝલ - ઉદયન ઠક્કર
ગઝલ - ઉર્વીશ વસાવડા
ગઝલ - ઉર્વીશ વસાવડા
ગઝલ - ઉર્વીશ વસાવડા
ગઝલ - ખલિલ ધનતેજવી
ગઝલ - ચિનુ મોદી
ગઝલ - જવાહર બક્ષી
ગઝલ - ડો. રશીદ મીર
ગઝલ - ફિલિપ ક્લાર્ક
ગઝલ - બેદાર લાજપુરી
ગઝલ - ભારતી રાણે
ગઝલ - મઘુમતી મહેતા
ગઝલ - મરીઝ
ગઝલ - મરીઝ
ગઝલ - રુસ્વા મઝલુમી
ગઝલ - શયદા
ગઝલ - હનીફ સાહિલ
ગઝલ - હરકિશન જોશી
ગઝલ - હરિશ્વંદ્ર જોશી
ગઝલ - હરીન્દ્ર દવે
ગઝલ – ગુંજન ગાંધી
ગઝલ – ડૉ. હરીશ ઠક્કર
ગઝલ – મિલિન્દ ગઢવી
ગઝલ – મુકુલ ચોક્સી
ગઝલ ગઇકાલની અને આજની - રઇશ મનીઆર
ગઝલ પાસે - ઉર્વીશ વસાવડા
ગઝલ લખવી હતી મારે બધાયે શબ્દ છોડીને... - કવિ રાવલ
ગઝલના ઘરમાં - આદિલ મન્સૂરી
ગઝલો વાંચજો - વિવેક મનહર ટેલર
ગઢને હોંકારો તો કાંગરાય દેશે - રમેશ પારેખ
ગમતાંનો કરીએ ગુલાલ - મકરન્દ દવે
ગમે છે ! - કરસનદાસ માણેક
ગમે ત્યારે – મકરંદ મુસળે
ગરજ ગરજ વરસો - કાંતિ અશોક
ગરબડ ન કર - રઈશ મનીઆર
ગરબે આવો મા - હસિત બુચ
ગરબે રમવાના થયા ઓરતા રે.. - દિલીપ જોશી
ગરવો ગુજરાતી - આયના તરફથી... (by AIANA)
ગળતું જામ છે - મરીઝ
ગાંધીજયંતિ તે દિને - ઉમાશંકર જોશી
ગાંધીડો મારો - દુલા ભાયા ‘કાગ’
ગાંધીને પગલે પગલે – ઉમાશંકર જોશી
ગાગરમાં પાણી છલકવાનું છે - કમલેશ સોનાવાલા
ગાણું અધૂરું મેલ મા - ઉમાશંકર જોશી
ગાતાં ખોવાઇ ગયું ગીત - રમેશ પારેખ
ગાલિબને મારા શેર નથી વાંચવા મળ્યા ! - ભરત વિંઝુડા
ગિરનારમાં - નીતિન વડગામા
ગીત - અનિલ જોશી
ગીત - ગૌરાંગ ઠાકર
ગીત - જંગલનું.... - નીતિન વડગામા
ગીત - મનોજ્ઞા દેસાઇ
ગીત મને કોઈ ગોતી આપો - યશવંત ત્રિવેદી
ગીત લખું કે ગઝલ - મુકેશ જોષી
ગીતના ઘેઘૂર ગરમાળામાં ચૂમી છે તને - મુકુલ ચોકસી
ગુજરાત તને અભિનંદન -ભાગ્‍યેશ જહા
ગુજરાત મોરી મોરી રે – ઉમાશંકર જોશી
ગુજરાતી થઇ... ગુજરાતી કોઇ... - અવિનાશ વ્યાસ (ટહુકો પર ૧૦૦૦મી પોસ્ટ)
ગુજરાતી સાહિત્યકાર ચિનુ મોદી 'ઈર્શાદ'નું નિધન
ગુજરાતીમાં - નયના જાની
ગુજરાતીમાં પ્રેમ થાય નહીં - તુષાર શુક્લ
ગુણવંતી ગુજરાત .... - અરદેશર ખબરદાર ‘અદલ’
ગુરુ ચરણોની હું રજકણ છું - કાંતિ અશોક
ગુરુજીના નામની માળા - હરિહરાનંદ
ગુર્જરી વ્યવહાર શોધું છું - અદમ ટંકારવી
ગુર્જરી સોળે સજી શણગાર વચ્ચે આવશે - આદિલ મંસૂરી
ગુલમ્હોર
ગુલમ્હોર મ્હોર્યા એટલે - રમેશ પારેખ
ગુલમ્હોરને ગામ આપણ મળવાનાં... - તુષાર શુક્લ
ગુલાબ મારાં કોણ લેશે ? - મહેશ દવે
ગેબ નગારાં નોબત વાગે - રાજેન્દ્ર શુક્લ
ગોઠવણ એટલે શું ? - કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય
ગોરી મોરી - ઉમાશંકર જોષી
ગોવિંદો પ્રાણ અમારો - મીરાંબાઈ
ગૌરવ-કથા ગુજરાતની - શૂન્ય પાલનપુરી
ગ્રામમાતા - કલાપી
ગ્લૉબલ કવિતા - અજાણ્યો નાગરિક - ડબ્લ્યુ. એચ. ઑડેન
ગ્લૉબલ કવિતા : 27 : દિલ, ભલા - એમિલિ ડિકિન્સન
ગ્લૉબલ કવિતા : 28 : યુવા ગૃહિણી - વિલિયમ કાર્લોસ વિલિયમ્સ
ગ્લૉબલ કવિતા : 29 : મને યાદ છે જ્યારે - માઇકલ હેટિચ
ગ્લૉબલ કવિતા : तेरा जिस्म ओढ लूं |
ગ્લૉબલ કવિતા : એક ગીત - હેલન મારિયા વિલિયમ્સ
ગ્લૉબલ કવિતા : ખાતરી : એડવિન મૂર
ગ્લૉબલ કવિતા : તારા પગ - પાબ્લો નેરુદા
ગ્લૉબલ કવિતા : તે રહેતી હતી - વિલિયમ વર્ડ્સવર્થ
ગ્લૉબલ કવિતા : મર્યાદાઓ – હોર્હે લૂઈસ બોર્હેસ (સ્પેનિશ)
ગ્લૉબલ કવિતા : રાતરાણી - જૉન ક્લેર
ગ્લૉબલ કવિતા : ૩૦ : મકાનમાલિકનું ગીત - લેન્ગ્સ્ટન હ્યુસ
ગ્લૉબલ કવિતા : ૩૧ : પ્રેમ પછી પ્રેમ (ડેરેક વૉલ્કોટ)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૩૨ : મને લાગે છે - સેફો (ગ્રીક)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૩૩ : પ્રવાસ - મેરી ઓલિવર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૩૫ : એક ગીત - ટી.એસ.એલિયટ (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર) A Song
ગ્લૉબલ કવિતા : ૩૬ : હું - ચૈરિલ અનવર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૨ : વિલાપ - (અજ્ઞાત) (ચાઇનીઝ)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૩ : ચેપ્મેનનું હોમર પહેલવહેલીવાર વાંચતાં - કિટ્સ
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૪ : - હેમચંદ્રના દુહા (રૂપાંતર: વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૫ - (નાનકડું ચિનાર) - અજ્ઞાત (ઇજિપ્ત)
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૬ - ઓઝિમન્ડિસ - શેલી
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૭ : હાઇકુ - કોબાયાશી ઇસા
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૮ : ગેરહાજરી - અબુ અલ બક્ર તુર્તુશી
ગ્લૉબલ કવિતા : ૪૯ : ગુડ બાય, દોસ્ત - સર્ગે યેઝેનિન
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૧ : કવિ, પ્રેમી, બર્ડવૉચર - નિસીમ ઇઝેકિલ
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૨ : તૂટ, તૂટ, તૂટ - આલ્ફ્રેડ, લૉર્ડ ટેનિસન
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૩ : ઊંઘમાં બબડાટ - એડિથ મટિલ્ડા થોમસ
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૫ : પાણીની કૂંચી -ઓક્ટાવિયો પાઝ
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૮ : ડેફોડિલ્સને - રૉબર્ટ હેરિક
ગ્લૉબલ કવિતા : ૫૯ : ગઈ રાત્રે જ્યારે હું સૂતો હતો - એન્ટૉનિયો મકાડો
ગ્લૉબલ કવિતા : ૬૨ : નવી મહાપ્રતિમા - એમા લેઝારસ
ગ્લૉબલ કવિતા : ૬૩ : નેક્સ્ટ, પ્લીઝ - ફિલિપ લાર્કિન
ગ્લૉબલ કવિતા: केनू संग खेलू होली - મીરાંબાઈ
ગ્લૉબલ કવિતા: અતિથિગૃહ - રૂમી (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: આંગળાં દરવાજામાં – ડેવિડ હૉલબ્રુક
ગ્લૉબલ કવિતા: એક મજાનું ગીત - સ્ટિફન ક્રેન
ગ્લૉબલ કવિતા: દ્રાક્ષ: – અનામી (ગ્રીક) અનુ. વિવેક મનહર ટેલર
ગ્લૉબલ કવિતા: પૈસો – હેનરી મિલર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: મમ્મી. રસ્તો કર. જવા દે. - ઉષા એસ.
ગ્લૉબલ કવિતા: માન - મેલિસા સ્ટડાર્ડ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: મારી કબર પાસે – મેરી એલિઝાબેથ ફ્રે (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: મારો તમામ સંકોચ – વિદ્યાપતિ ઠાકુર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: સ્કૉટલેન્ડના રાષ્ટ્રીય કવિનું લાલચટ્ટાક પ્રેમગીત
ગ્લૉબલ કવિતા: ૩૪ : वाक्यानी - લાલ દીદ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: ૩૭ : પિતાજી ઘરે પાછા ફરતા (દિલીપ ચિત્રે) (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: ૩૮: આખરી દેવતાઓ - ગાલવે કિન્નલ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: ૪૦ : તિરુક્કુરલ - તિરુવલ્લુવર (તમિલ) ( અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: ૪૧: બર્ફિલી સાંજે જંગલ પાસે થોભતાં - રૉબર્ટ ફ્રોસ્ટ (અનુ વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લૉબલ કવિતા: ૫૦ : સૉનેટ ૧૮-વિલિયમ શેક્સપિઅર
ગ્લૉબલ કવિતા: ૫૪ : પ્યાદું - કોન્સ્ટન્ટિન કવાફી
ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૦ : એક ગીત - ક્રિસ્ટિના રોઝેટી
ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૧: એક ઘરડી સ્ત્રી - અરુણ કોલાટકર
ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૪ : પુરાતન ખલાસીની કવિતા- સેમ્યુઅલ ટેઇલર કોલરિજ
ગ્લૉબલ કવિતા:૩૯: ઘર વિશે, વિદેશથી - રોબર્ટ બ્રાઉનિંગ (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ગ્લોબલ કવિતા: કોઈ અટકા હુઆ હૈ પલ : ગુલઝાર (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
ઘટમાં - મકરન્દ દવે
ઘડપણ કેણે મોકલ્યું - નરસિંહ મહેતા
ઘડવૈયા મારે ઠાકોરજી - કવિ 'દાદ'
ઘડિયાળ : કેટલાંક મોનો-ઇમેજ - મિલિન્દ ગઢવી 'ગ.મિ.'
ઘણાં ચહેરા, ઘણી વાતો.. - જિગર જોષી "પ્રેમ"
ઘનશ્યામ નયનમાં - વેણીભાઈ પુરોહિત
ઘર જલાવીને કરીએ તાપણું - સુરેન ઠક્કર ‘મેહુલ’
ઘર પછી કેવી રીતે હોવાપણું નીભાવશે ? - ગુંજન ગાંધી
ઘરઘત્તા - ઊર્મિ
ઘાવ કોના? પૂછ ના - ઉર્વીશ વસાવડા
ઘેરો થયો ગુલાલ - જવાહર બક્ષી
ઘેલી વસંત આવી રે... - નીનુ મઝુમદાર
ચંદ્ર, રાત્રીએ કરેલો સૂર્યનો અનુવાદ છે - ભારતી રાણે
ચકરાવો લેતા કોઇ પંખીની જેમ મને - સુરેશ દલાલ
ચકલામાં ચેતીને ચાલો, નવાઈલાલ ! -વેણીભાઈ પુરોહિત
ચઢો રે શિખર રાજા રામનાં - ચંદ્રવદન મહેતા
ચમન તુજને સુમન - કૈલાસ પંડિત
ચરર ચરર મારું ચકડોળ ચાલે - અવિનાશ વ્યાસ
ચલ રાધીકે રાસે રમવા - રમેશ પટેલ ‘પ્રેમોર્મિ’
ચલો આંગણામાં મનાવીએ - ગૌરાંગ ઠાકર
ચાંદ થોડો ચાંદ જેવો લાગશે ! - અદી મિર્ઝા
ચાતક પીએ એંઠું પાણી - સરોદ ( મનુભાઇ ત્રિવેદી )
ચાર લીટીનો કાગળ થઈને – ધ્રુવ ભટ્ટ
ચાલ ઝાડની ખબર કાઢવા - મુકેશ જોષી
ચાલ ઠરીને એકબીજાના ધબકારા સાંભળીએ - સુરેન ઠક્કર 'મેહુલ'
ચાલ પર્વત પર ચડીને - ખલીલ ધનતેજવી
ચાલ મન ! - વિપિન પરીખ
ચાલ વસંતમાં ગુલમહોર થઈએ - અમિત ત્રિવેદી
ચાલ સખી, પાંદડીમાં... - ધ્રુવ ભટ્ટ
ચાલ, થોડો યત્ન કર - ચિનુ મોદી ‘ઇર્શાદ’
ચાલ, ફરીએ ! - નિરંજન ભગત
ચાલને રમીએ પળ બે પળ - કૃષ્ણ દવે
ચાલી નીકળો - છાયા ત્રિવેદી
ચાલો આંગણામાં ઝાડ કોઇ વાવીએ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
ચાલો ચાલેને રમીએ હોડી હોડી - પિનાકીન ત્રિવેદી
ચાલો તમારા પ્રેમની એક લહેર બનાવી દઉં - કમલેશ સોનાવાલા
ચાલો પછી તો આપણે મળશું ફરી કદી - હિમાંશુ ભટ્ટ
ચાલો ફરી પાછા હસતાં થઇ જઇએ - મુકુલ ચોકસી
ચાલ્યા જ કરું છું - અવિનાશ વ્યાસ
ચાલ્યો જવાનો સાવ - મનોજ ખંડેરિયા
ચીસને પણ દોસ્ત! તું ગાતો રહે - કિરીટ ગોસ્વામી
ચૂંટણી - કૃષ્ણ દવે
ચોટ ગોઝારી - અમૃત ‘ઘાયલ’
ચોમાસુ બેઠું - કૃષ્ણ દવે
ચોમાસું ક્યાંક આસપાસ છે - તુષાર શુક્લ
ચોર્યાંસી ભાતનો સાથિયો - નીનુ મઝુમદાર
ચૌદ વરસની ચારણ કન્યા - ઝવેરચંદ મેઘાણી
છ ઋતુઓ - ઉમાશંકર જોશી
છલકતું તળાવ એમ છલકાય ટહુકો - મનોજ ખંડેરિયા
છલોછલ છલકતી શ્રધ્ધા - મકરંદ મુસળે
છાની વાતને ફડક - ધૂની માંડલિયા
છાનું રે છપનું કંઇ થાય નઇ - અવિનાશ વ્યાસ
છીપલું મોતી ધરી - અમિત ત્રિવેદી
છુંદણા છૂંદીને હું તો મૂઈ મૂઈ વાલમાં - ચિંતન નાયક
છૂટ છે તને - વિવેક મનહર ટેલર
છૂટી શકું તો બસ - વિવેક મનહર ટેલર
છે ઘણાં એવા કે જેઓ ... - સૈફ પાલનપૂરી
છે હાથમાં કલમ - હીના મોદી
છેલછબીલે છાંટી મુજને - પ્રિયકાંત મણીયાર
છેલાજી રે….. - - અવિનાશ વ્યાસ
છેલ્લું દર્શન - રામનારાયણ પાઠક
છેલ્લો કટોરો ઝેરનો - ઝવેરચંદ મેઘાણી
છોકરાને સપનું આવ્યું'તું ગઇ રાતે - તુષાર શુક્લ
છોકરીના હૈયામાં ચોમાસું બેઠુ - મુકેશ જોષી
છોડી દે - નીતિન વડગામા
જંગલને યાદ નથી કરવું વાલમજી ! – મનોજ ખંડેરિયા
જગતમાં કોણ ભલા ખુશનસીબ આપ કહો - સુરેન ઠક્કર ‘મેહુલ’
જટાયુ - સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર
જત જણાવાનું તમને - કમલ શાહ
જનનીની જોડ સખી! નહી જડે રે લોલ. - દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકર
જનમ ને ગઝલ દઈને નરસિંહ-ભોમે.. - મનોજ ખંડેરિયા
જન્મદિન મુબારક હો, જયશ્રી...!
જન્મદિવસ મુબારક હો, પ્યારી જયશ્રી....
જન્મોજનમની આપણી સગાઇ - મેઘબિંદુ
જય જય ગરવી ગુજરાત - કવિ નર્મદ
જયતુ જયતુ ગુજરાત - ભાગ્યેશ જહા
જયારે અણધાર્યું કોઈ ગમી જાય - તુષાર શુકલ
જરા તો નજીક આવ ! - અમર પાલનપુરી
જરા થોડી જગા તારા જીગરમાં દે... - અવિનાશ વ્યાસ
જરા નીકળો - મનોજ ખંડેરિયા
જરાય દોસ્તો ખબર નથી કે - મનોજ ખંડેરીયા
જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર - ભાગ્યેશ જહા
જળ વ્હેર્યું - વ્રજલાલ દવે
જળકમળ છાંડી જાને બાળા - નરસિંહ મહેતા
જળને કરું જો સ્પર્શ તો ... - રમેશ પારેખ
જવા દે - વિવેક કાણે 'સહજ'
જશોદા ! તારા કાનુડાને – નરસિંહ મહેતા
જા જા નિંદરા હું તુંને વારું - નરસિંહ મહેતા
જા રે ઝંડા જા .... - અવિનાશ વ્યાસ
જાગને જાદવા... - નરસિંહ મહેતા
જાગે જ્યારે મધુર-મધુરાં સોણલાં આંખ વચ્ચે - દિલીપ જોશી
જાગેલું ઝરણું - ઝવેરચંદ મેઘાણી
જાણીબૂઝીને - હરીન્દ્ર દવે
જાદુ - ધ્રુવ ભટ્ટ
જાય છે - રમેશ પારેખ
જાવ ! હજી ફાસ્ટફૂડ ખાવ... - કૃષ્ણ દવે
જિંદગી - ખલિલ ધનતેજવી
જિંદગી - વેણીભાઇ પુરોહિત
જિંદગીનો આ ટુંકસાર... - મુકુલ ચોક્સી
જિન્દગી નામે ગઝલ - મુકુલ ચોક્સી
જી સર, એ લોકો વિખાઇ ગયા છે... - કૃષ્ણ દવે
જીવન જો કરશે કોઇ સવાલો... - હિમાંશુ ભટ્ટ
જીવન સ્વપ્ન છે એ જ જૂનાં પરંતુ - અમૃત ‘ઘાયલ’
જીવન-મરણ છે એક..... - મરીઝ
જીવનનું વિવેચન કોણ કરે ? - સૈફ પાલનપૂરી
જીવનનો જુગાર - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
જીવનનો માર્ગ - ‘બેફામ’
જીવનનો સાર - હિમાંશુ ભટ્ટ
જીવનભરનાં તોફાન ખાળી રહ્યો છું - મરીઝ
જુઇ - પ્રહલાદ પારેખ
જુઑ ફરી પાછા હસતાં થઇ ગયા..... - મુકુલ ચોક્સી
જુઓ મા ગુજરાતીનો દબદબો! (ભાષા મારી ગુજરાતી છે & કોણ હલાવે લીમડી)
જુઓ લીલા કોલેજમાં જઇ રહી છે - આસિમ રાંદેરી
જુઓ શહેરો થઇ ઉગ્યા મકાન - હિમાંશુ ભટ્ટ
જુદી જિંદગી છે - મનુભાઇ ત્રિવેદી ‘ગાફિલ’
જૂઠી ઝાકળની પિછોડી - બાલમુકુન્દ દવે
જૂનું તો થયું રે દેવળ - મીરાંબાઈ
જે ગમે જગત ગુરુ દેવ જગદીશને - નરસિંહ મહેતા
જે ઘર તડકો ના'વે - ઉશનસ્
જે દિલમાં છે હું એને હોઠ પર લાવી નથી શક્તો - વિવેક મનહર ટેલર
જે રીતે વરસાદ આવી જાય છે ! - ભરત વિંઝુડા
જેનાં મન નવ ડગે - ગંગા સતી
જેમ જેમ સાંજ સરે રાતમાં ધીરે ધીરે - વિવેક કાણે 'સહજ'
જેવી તેવી વાત નથી - સંદીપ ભાટિયા
જેવું લાગે છે - મનોજ ખંડેરિયા
જેસલ કરી લે વિચાર...
જો પ્રત કદી ખૂટી પડે પ્રેમની - હિતેન આનંદપરા
જો મઠારો જિંદગીને તો જ કંઇ નક્કર મળે - હિતેન આનંદપરા
જો હોય – ઉશનસ્
જોઇ લે, આ હાથમાં ગાંડીવ છે, ગોફણ નથી ! - દેવદાસ 'અમીર'
જોગી ચલો ગેબને ગામ - વેણીભાઇ પુરોહિત
જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ વિજેતા કવિ રાજેન્દ્ર શાહનું નિધન
જ્યાં ચરણ રુકે ત્યાં કાશી - હરીન્દ્ર દવે
જ્યાં જ્યાં નજર મ્હારી ઠરે યાદી ભરી ત્યાં આપની - કલાપી
જ્યારે ગોકુળિયું ગામ યાદ આવશે - મહેશ શાહ
જ્યારે પ્રણયની જગમાં શરૂઆત થઈ હશે - આદિલ મન્સૂરી
જ્યોતિની ગોદમાં છે તિમિરનો ઉછેર પણ - શૂન્ય પાલનપુરી
ઝંખના - જયંત પાઠક
ઝંખનાઓનું હરણ... - રાકેશ હાંસલિયા
ઝટ જાઓ, ચંદનહાર લાવો... - ચીમનલાલ ભીખાભાઈ જોશી
ઝનનન ઝાંઝર બોલે રે - લાલજી કાનપરિયા (ક્ષેમુદાદાનું છેલ્લું સ્વરાંકન)
ઝરણાં બનીને પહાડ ઓગળતા રહ્યા... - ભાગ્યેશ જહા
ઝરણું રમતું રમતું આવે - ઉમાશંકર જોષી
ઝરમર ઝરમર ક્યાંથી વરસ્યાં શ્રાવણના આ પાણી - ડો. દિનેશ શાહ
ઝરમર વરસે ઝીણી - યોગેશ જોષી
ઝાંખીપાંખી નજરું પાછાં મંદિરમાં અંધારાંજી - સંદીપ ભાટિયા
ઝાંઝર અલકમલકથી આવ્યું રે - સુંદરમ્
ઝાકળ - કિર્તીકાંત પુરોહિત
ઝાકળ થયા પછી - રઇશ મનીઆર
ઝાકળબિંદુ ! - ઝવેરચંદ મેઘાણી
ઝાકળબિંદુ - પન્ના નાયક
ઝાઝું વિચારવું જ નહી - કૃષ્ણ દવે
ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે - રમેશ પારેખ
ઝાડ મને લાગે નહીં પરાયાં… – સુરેશ દલાલ
ઝીણા ઝરમર વરસે મેહ - ન્હાનાલાલ કવિ
ઝીણાં ઝીણાં રે આંકેથી અમને ચાળિયા - અનિલ જોશી
ઝીણી ઝરમર વરસી ! - ઉપેન્દ્ર પંડ્યા
ઝીલો - ધ્રુવ ભટ્ટ
ઝીલો – ધ્રુવ ભટ્ટ
ઝૂકી પડ્યો ઊંચો હિમાલય... - અવિનાશ વ્યાસ
ઝૂમી ગઝલ - ઊર્મિ
ઝેર તો પીધાં જાણી જાણી - મીરાંબાઇ
ટચલી આંગલડીનો નખ – વિનોદ જોશી
ટચલી આંગલડીનો નખ – વિનોદ જોશી
ટપકી ટપકી ને છાજે ! - પંચમ શુક્લ
ટહુકા - સાહિલ
ટહુકાની જેમ ત્યારે તું પોકારજે મને - ભગવતીકુમાર શર્મા
ટહુકાનું ભાષાંતર હોય? - મકરંદ મુસળે
ટહુકી રહ્યું ગગન ! - ફિલિપ ક્લાર્ક
ટહુકો - મકરન્દ દવે
ટહુકો - મધુ શાહ
ટહુકો ત્રણ વર્ષનો થયો -મુકુલ ચોક્સી
ટહૂકે ટહૂકે ઓગળવું એ પ્રેમ, સખી દે તાલી ..!! - તુષાર શુક્લ
ટેવ છે - મુકેશ જોષી
ઠહર આંસું! બહારા'વી છે મુદ્ત બાદ ગુલશનમાં - નીનુ મઝુમદાર
ઠાલાં દીધાં છે મારા બારણાં - રમેશ પારેખ અને અનિલ જોશી
ઠેસ (અમથો બાંધ્યો હીંચકો ને અમથી હૈયે ફાળ) - પ્રફુલ્લા વોરા
ઠોકરની સાથે નામ તુજ લેવાય છે ઈશ્વર - સૌમ્ય જોશી
ડર ન હેમંત - હેમંત પુણેકર
ડૂબ્યાં - ભગવતીકુમાર શર્મા
ડેલીએ આવે તો -પ્રજ્ઞા વશી
ડોસા અને ડોસી - સુરેશ દલાલ
ડોસા ડોસીના જીવતરની વાત - ચંદ્રકાન્ત સાધુ
ડોસાએ ડોસીને જીદ કરી કહ્યું...- સુરેશ દલાલ
તકિયાકલામ - અંકિત ત્રિવેદી
તઝમીન - કાબિલ ડેડાણવી
તડકાના ટુકડા સંઘરવાનું છોડ - કાજલ ઓઝા
તડકાની અડકી ... – નંદિતા ઠાકોર
તડકાનો માણસ... ધ્રુવના પ્રદેશે કેદ ! - ભગવતીકુમાર શર્મા
તથ્ય હોવું જોઇએ - કવિ રાવલ
તનાવ રાખું છું - મહેશ દાવડકર
તને જોઇ જોઇ તો ય તું અજાણી - રાજેન્દ્ર શાહ
તને ખોટું જો લાગે તો હું શું કરું? - હિતેન આનંદપરા
તને ગમે તે મને ગમે - વિનોદ જોષી
તને ગીત દઉં કે ગુલાબ - રઈશ મનીયાર
તને જાતા જોઈ - અવિનાશ વ્યાસ
તને ટહુકાઓ આપું તો લઈશ કે? - નંદિતા ઠાકોર
તને નજરું લાગી છે મારા નામની ! - વંચિત કુકમાવાલા
તને મોડેથી સમજાશે - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
તને વહાલો વરસાદ કે હું ? - મુકેશ જોષી
તને શ્રદ્ધા છે માણસ પર ? - રઈશ મનીઆર
તને સમજાવું બોલ હવે કેમ! - જિગર જોષી ‘પ્રેમ’
તબીબો પાસેથી હું નિકળ્યો દિલની દવા લઈને - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
તમન્ના (બનાવટની મધુરતામાં કટુતા પારખી જાશું...) - ગની દહીંવાલા
તમારા અહીં આજ પગલાં થવાના - ગની દહીંવાલા
તમારા વિના સાંજ - ભગવતીકુમાર શર્મા
તમારા શહેરમાં - કરસનદાસ લુહાર
તમારા સમ.... - મુકુલ ચોક્સી
તમારી આંખડી કાજલ તણો શણગાર માંગે છે
તમારી એ આંખોની હરકત નથી ને ? -યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ
તમારી દૂરતા પણ છે.. - જવાહર બક્ષી
તમારું જ નામ - અઝીઝ ટંકારવી
તમારું સ્મરણ, સાંજ, ડૂમો અગાસી.... - જયેશ ભટ્ટ
તમે મારાં દેવનાં દીધેલ છો
તમે અણધાર્યા વાદળની જેમ ચડી આવ્યા... - અનિલ જોશી
તમે અહીંયા રહો તો ... - ભાગ્યેશ જહા
તમે એ ડાળ છો - ગની દહીંવાલા
તમે કહો તે સાચું - સુરેશ દલાલ
તમે કાલે નૈં તો પરમદિવસે - હરીન્દ્ર દવે
તમે કિયા તે ગામનાં ગોરી રાજ, અચકો મચકો કાં રે લી....
તમે કોઇ દિવસ પ્રેમમાં પડ્યા છો ? - મુકેશ જોષી
તમે ક્યાંના ક્યાં જઈને બેઠા છો આજે ? - વિવેક મનહર ટેલર
તમે ગમગીન થઇ જાશો - નાઝીર દેખૈયા
તમે ગયા ને.... - ભીખુ કપોડિયા
તમે જિંદગી વાંચી છે ? – મુકેશ જોષી
તમે ટ્હૂક્યાં ને... - ભીખુ કપોડિયા
તમે તો પાસે તોયે દૂર દૂર ને દૂર - સુરેશ દલાલ
તમે થોડું ઘણું સમજો તો સારું... - હરીન્દ્ર દવે
તમે પાંપણને પલકારે વાત કહી કઇ - હરીન્દ્ર દવે
તમે રે તિલક રાજા રામના - રાવજી પટેલ
તમે વાતો કરો તો….- સુરેશ દલાલ
તમોને પ્રેમ કરું છું હું... - કમલેશ સોનાવાલા
તરફડાટ એટલે ? - પન્ના નાયક
તલવારનો વારસદાર - ઝવેરચંદ મેઘાણી
તળાવમાં - વંચિત ફુકમાવાલા
તસવીર જેમ ટાંગશું તારા અભાવને - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
તારા અક્ષરના સમ – મૂકેશ જોશી
તારા ગયા પછી - અશ્વિની બાપટ
તારા નામનો દીવો ધરું - ગુંજન ગાંધી
તારા નામમાં, ઓ સ્વતંત્રતા, મીઠી આ શી વત્સલતાભરી ! - ઝવેરચંદ મેઘાણી
તારા ને મારા આ વ્હાલપમાં શ્યામ - ઊર્મિ
તારા વિના કશે મન લાગતું નથી - મુકુલ ચોકસી
તારા વિના નર્મદામાતા.... - મુકુલ ચોક્સી
તારા વિનાનું મારું પહેલું ચોમાસું - એષા દાદાવાળા
તારા વિરહના શહેરનો - જવાહર બક્ષી
તારા સ્મરણને મારામાંથી બાદ કરી જોઉં - રમેશ પારેખ
તારા સ્મરણોને કેમ કરી ખાળું ? - વિવેક મનહર ટેલર
તારી બાંકી રે પાઘલડી નું ફૂમતુ રે.. - અવિનાશ વ્યાસ
તારી આંખનો અફીણી – વેણીભાઇ પુરોહિત
તારી આંખનો અફીણી – વેણીભાઈ પુરોહિત
તારી ઉદાસ આંખમાં સ્વપ્નાં ભરી શકું - કૈલાસ પંડિત
તારી ચૂંટી ખણીને જગાડવાની ટેવ - રમેશ પારેખ
તારી ને મારી વાત - રમેશ પારેખ
તારી પાછળ વહેતુ મારા સપનાઓનું આખું ગામ - કાજલ ઓઝા વૈદ્ય
તારી યાદની મોસમ - શ્યામ સાધુ
તારી સુવાસ - હરીન્દ્ર દવે
તારી હથેળીને દરિયો માનીને - તુષાર શુક્લ
તારે નહીં - હર્ષદ ત્રિવેદી
તારે રે દરબાર! - ભાસ્કર વોરા
તારો કાગળ - મુકેશ જોશી
તારો છેડલો તું માથે તું માથે રાખને જરા - નંદકુમાર પાઠક
તારો મધમીઠો મહિમા - તુષાર શુક્લ
તાલીઓના તાલે - અવિનાશ વ્યાસ
તાવડી - જયન્ત પાઠક
તું નયન સામે નથી તોપણ મને દેખાય છે - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
તું અને હું જાણે સામા કિનારા - શુકદેવ પંડ્યા
તું આવ અષાઢી સાંજે કે વરસાદ બનીને મળવું છે - મિલિન્દ ગઢવી 'ગ.મિ.'
તું આવીને અડ! - રાજેન્દ્ર શુક્લ
તું ઇટ્ટાકિટ્ટા છોડ - રમેશ પારેખ
તું ગઝલ તારી રીતે લખ... - મનોજ ખંડેરિયા
તું ચમચી લઈને ઊભો છે.... – અનિલ ચાવડા
તું ચૂંટી લે - મુકેશ માવલણકર
તું પૂછે પ્રેમનું કારણ - તુષાર શુક્લ
તું મને ના ચહે – હરીન્દ્ર દવે
તું મળે ના જ્યાં સુધી -રિષભ મહેતા
તું મારો વર ને હું તારી વહુ - અવિનાશ વ્યાસ
તું મીંઢળ જેવો કઠ્ઠણ... - વિનોદ જોશી
તું મૌનની સ્વરાવલિ હું વૃંદગાન છું - વિવેક કાણે ‘સહજ’
તું સપનામાં પણ late કરે છે - અંકિત ત્રિવેદી
તુલસીનું પાંદડું – અનિલ જોશી
તે ગૌણ બાબત છે - ભરત વિંઝુડા
તેં કહ્યું - રાજેન્દ્ર શુક્લ
તેં તો રાત આખી વાંસળી વગાડ્યા કરી.... - સુરેશ દલાલ
તેં પૂછ્યો તો પ્રેમનો મર્મ - હરીન્દ્ર દવે
તેજની સવારી - મકરન્દ દવે
તો એમને તકલીફ થઇ ! - ડૉ.મહેશ રાવલ
તો કેવું ? - ભાગ્યેશ જહા
તો ચાલશે - હેમાંગ જોશી
તો તુ શું કરીશ ? - મુકેશ જોષી
તો શું જોઈતું’તું ? – અનિલ ચાવડા
તો સાંભળું... - સુરેન ઠક્કર 'મેહુલ'
તો સાચો કહું -અશરફ ડબાવાલા
તો'ય શ્વાસોચ્છવાસ સમ તું કડકડાટ છે - કવિ રાવલ
તો, પપ્પા! હવે ફોન મૂકું? - મનહર ત્રિવેદી
તોફાન થાય ક્યાં જો એ દરિયામાં થાય ના - મરીઝ
તોરણ જે ઉતારો છો એ લીલું તો નથી ને? - વિવેક કાણે 'સહજ'
ત્યાં ત્યાં વધેરી નાખ તું શ્રીફળ પછી - અલ્પેશ 'પાગલ'
ત્યાં સુધી - ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી
ત્યારે અનાયાસ તું યાદ આવે - કિરીટ ગોસ્વામી
ત્યારે ખબર પડી કે છે દરિયા રમેશમાં - રમેશ પારેખ
ત્રણ અક્ષરમાં માપી લીઘું વિશ્વને ‘રમેશ’ પૂછો કે એનું નામ હતું : ‘વેદના’, તો હા! - Jay Vasavada
ત્રણ ગઝલકાર… એક ગઝલ
ત્રેવીસમી ફેબ્રુઆરી…
થાંભલીનો ટેકો ને ઓસરીની કોર - વિનોદ જોષી
થાક લાગ્યા છે! - ઉશનસ્
થાય સરખામણી તો - બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
થોડુ મારા વિશે...- કવિ રાવલ
થોડું અંગત અંગત… - કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય
થોડુંક હરખી જોઈએ - યામિની વ્યાસ
થોડોએક તડકો - ઉમાશંકર જોષી
દર શનિવારનું ritual - પન્ના નાયક
દરબાર 'શૂન્ય'નો
દરિયા જેવા દરિયાને પણ તરસ લાગે - બાલુભાઇ પટેલ
દરિયા સાથે દોસ્તી મારી - સુરેશ દલાલ
દરિયાનો ઓટોગ્રાફ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
દરિયો - 2
દરિયો ડોલે રે માઝમ રાતનો... - ઝવેરચંદ મેઘાણી
દરિયો…
દરેક મુકામ બીજું કંઇ નથી વિસામા સિવાય - રઇશ મનીઆર
દર્દને ગાયા વિના રોયા કરો - કૈલાસ પંડિત
દશા અને દિશા – વેણીભાઈ પુરોહિત
દશે દિશાઓ સ્વયં આસપાસ ચાલે છે - જવાહર બક્ષી
દાંડી પડે ને ઢોલ બોલે સે… - અવિનાશ વ્યાસ
દાન દે... વરદાન દે... - જયંત પલાણ
દિલ મા કોઇની યાદ ના પગલાં રહી ગયા - આદિલ મંસૂરી
દિવડીએ દીપમાળ સજાવો - મેઘલતા મહેતા
દિવસો જુદાઈના જાય છે - ગની દહીંવાલા
દિવાળી – ચંદ્રવદન મહેતા
દિવાળી ગઝલ - રવીન્દ્ર પારેખ
દિવાસળી શોધ્યા કરે - મેઘબિંદુ
દીકરી એટલે દીકરી - સંદીપ ભાટિયા
દીકરીતો પારકી થાપણ કહેવાય - અવિનાશ વ્યાસ
દીકરીના લગ્ન પછી, ઘરમાં - જયંત પાઠક
દીકરીને - યોસેફ મેકવાન
દીકરો મારો લાડકવાયો - કૈલાસ પંડિત
દીપક નથી અમે કે ઠાર્યા ઠરી જવાના - અમૃત ઘાયલ
દીવાનખાનામાં - પન્ના નાયક
દીવાનગી જ સત્યનો - મરીઝ
દુઃખના પગમાં - પન્ના નાયક
દૂધને માટે રોતા બાળક - શૂન્ય પાલનપુરી
દૂરતા કોઈ વખત મોંઘી પડી -જવાહર બક્ષી
દે તાલી... દે તાલી... દે તાલી.... - અનિલ જોશી
દેખતા દીકરાનો જવાબ -ઇંદુલાલ ગાંધી
દોડો, દોડો સુરતીલાલા… - વિવેક મનહર ટેલર
દોસ્ત તારામાં ગોલમાલ ન કર - અદમ ટંકારવી
ધન્ય ભાગ્ય - ‘ઉશનસ’
ધબકારાનો વારસ - અશરફ ડબાવાલા
ધરતીની એક ત્રાડ - કૃષ્ણ દવે
ધરા જરી ધીમી થા! - અવિનાશ વ્યાસ
ધીમે ધીમે ઢાળ ઊતરતી ટેકરીઓની સાખે - રમેશ પારેખ
ધીરે ધીરે લખ્યું - રઇશ મનીઆર
ધુમ્મસ કેરી ધરતી - મકરંદ દવે
ધુમ્ર વિખરાયો ન તો ધૂણી કરી વરસો સુધી - કિસન સોસા
ધૂણી રે ધખાવી બેલી અમે તારા નામની - અવિનાશ વ્યાસ
ધૂળિયે મારગ - મકરંદ દવે
ધોવા નાખેલ જીન્સનું ગીત - ચંદ્રકાન્ત શાહ
ધ્રુસકે ચડશે - કૃષ્ણ દવે
ન જાણું કે - રમેશ પારેખ
ન થયા - રમેશ પારેખ
ન પૂછો શું હાલત થઈ કાળજાની… - ઊર્મિ
ન પેપ્સી ન થમ્સઅપ ન તો કોક ભાવે - રઇશ મનીઆર
ન લેજે વિસામો…. - વેણીભાઇ પુરોહિત
ન સવાર થઈ કે ન સાંજ થઈ - કવિ રાવલ
ન સાંભળે - ભગવતીકુમાર શર્મા
ન હો તમે જો કને સખી તો - હિમાંશુ ભટ્ટ્
નક્કી આ ચોમાસુ બેઠું - કૃષ્ણ દવે
નક્કી દુખે છે તને પેટમાં ! - કૃષ્ણ દવે
નગરના માનવી છીએ, અમે આ ગામના નથી - મુકુલ ચોક્સી
નજરના જામ છલકાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે.... - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
નજરને કહી દો કે નીરખે ને એવૂં ...
નજરુંના કાંટાની ભૂલ - સુરેશ દલાલ
નથી ગમતું - રુસ્વા મઝલૂમી
નથી મળતા - નાશાદ
નથી રે રમવું - પ્રિયકાંત મણીઆર
નદીની રેતમાં રમતું નગર મળે ન મળે - આદિલ મન્સૂરી
નમતું દીઠું નેણતરાજૂ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
નયણાં - વેણીભાઈ પુરોહિત
નયનને બંધ રાખીને ..... - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
નવમી વર્ષગાંઠ Special: બાળગીત ૧: મા મને ઢીંગલી બહુ વા'લી રે... - વિમલ મહેતા
નવરાત્રી Special: ગરબે ઘૂમે સૂરજ ને ચાંદ - મિલિન્દ ગઢવી
નવરાત્રી Special: રમવાને આવો મારી માત - રિષભ મહેતા
નવા નગરની વહુઆરું – ઇંદુલાલ ગાંધી
નવી તે વહુ ના હાથમાં રૂમાલ - અવિનાશ વ્યાસ
નવું નવું ગુજરાત - કૃષ્ણ દવે
નશાના ધામ તરફ - અમૃત 'ઘાયલ'
નહિતર આ મારી વાતને ખોટી પડાવ તું - અંકિત ત્રિવેદી
નહીં આવું - હરીન્દ્ર દવે
નહીં…. – અંકિત ત્રિવેદી
ના મળ્યાં ! - હરીન્દ્ર દવે
ના રસ્તા કે ના ઝરણાં - જયન્ત પાઠક
ના, ના, નહીં આવું, મેળે નહીં આવું... - હરીન્દ્ર દવે
નાગર નંદજીના લાલ... - નરસિંહ મહેતા
નાજુક ક્ષણોની ગઝલ - અમિત વ્યાસ
નાદાન મનને એ બધું ક્યાં ભાન હોય છે - કિરણ ચૌહાણ
નાનકડી નારનો મેળો - વેણીભાઇ પુરોહિત
નાનકડું ગીત - મકરંદ દવે
નાનું સરખું ગોકુળિયું - નરસિંહ મહેતા
નામ - અંકિત ત્રિવેદી
નામ એનો નાશ, આ એવો આભાસ છે.. - બાલુભાઇ પટેલ
નામ મારું છે ખુશી, ખુશી ખુશી હું બોલું - રમેશ પટેલ 'આકાશદીપ'
નામ લખી દઉં - સુરેશ દલાલ
નારાયણનું નામ જ લેતાં - નરસિંહ મહેતા
નારી તું નારાયણી - અમિત ત્રિવેદી
નિરંજન ભગત પર્વ - ૧
નિરંજન ભગત પર્વ - ૩ : હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું
નિરંજન ભગત પર્વ – ૫ : પથ્થર થરથર ધ્રુજે !
નિરંજન ભગત પર્વ – ૨ : તડકો
નિરંજન ભગત પર્વ – ૪ : પૂનમ ને કહેજો કે પાછી ન જાય
નિરંજન ભગત પર્વ – ૭ : ૯૦મે (કવિ શ્રી નું કાવ્યપઠન)
નિરખને ગગનમાં... - નરસિંહ મહેતા
નિરાંતે સૂઈ જાજો શ્યામળા – ધ્રુવ ભટ્ટ
નિરુદ્દેશે – રાજેન્દ્ર શાહ
નૂરે ગઝલ - શૂન્ય પાલનપૂરી
ને નવ્વાણું ટકા બાકીના ખર્ચી નાખ હિંમતમાં - મરીઝ
ને ભરાણી છે સભાઓ ઢાંકણાંની - અનિલ ચાવડા
ને મોરલો અધૂરો રહ્યો.. - અનિલ જોશી
ને સાહ્યબો આવ્યો નંઇ ! - વિનોદ જોશી
નેજવાંની છાંય તળે... – હરિકૃષ્ણ પાઠક
નેણ ના ઉલાળો તમે ઊભી બજાર - હરીન્દ્ર દવે
નેવાં - મનોજ ખંડેરિયા
નૈનન મેં હો નૈનન મેં રહો - પ્રેમાનંદ સ્વામી
નૈને નૈન મળે જ્યાં છાના.... - બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
પંખી ક્યાં ગાય છે ? - રમેશ પારેખ
પંખીઓએ કલશોર કર્યો - નીનુ મઝુમદાર
પંખીડાને આ પીંજરુ - અવિનાશ વ્યાસ
પંચમી આવી વસંતની – ઉમાશંકર જોશી
પક્ડીને બેઠા છો - અશરફ ડબાવાલા
પગ ઘુંઘરું બાંધી મીરાં નાચી રે - મીરાંબાઇ
પગ મને ધોવા દ્યો રઘુરાય – દુલા ભાયા 'કાગ'
પગફેરો – એષા દાદાવાળા
પગલાં (દરિયાને તીર એક રેતીની ઓટલી) - સુંદરમ
પગલું - ગીતા પરીખ
પડછાયો હતો - શૂન્ય પાલનપુરી
પઢો રે પોપટ રાજા રામના - નરસિંહ મહેતા
પણ હું - આદિલ મન્સૂરી
પતંગ-ગીત – ભગવતીકુમાર શર્મા
પતંગનો ઓચ્છવ – રમેશ પારેખ
પતંગિયાએ ઘર કર્યું હતું - મનોજ ખંડેરિયા
પતંગિયું - કૃષ્ણ દવે
પતવારને સલામ - શૂન્ય પાલનપુરી
પત્ર - રમેશ પારેખ
પત્ર લખું કે લખું કવિતા... - માધવ રામાનુજ
પથ્થર સરેઆમ અવતાર થઈ જાય ! - સુનીલ શાહ
પધારો વસંતો... આ આંગણ સજાવો..!! - કમલેશ સોનાવાલા
પન્નીને પહતાય તો કે’ટો ની.... - ડો. રઇશ મનીયાર
પપ્પા વિશેનું ગીત - ભરત ભટ્ટ 'પવન'
પરપોટો પાણીમાં મુંઝાય - રમેશ પારેખ
પરવરદિગાર દે - મરીઝ
પરાજિત રાજ્ય - હર્ષદેવ માધવ
પરિચય છે મંદિરમાં દેવોને મારો - શૂન્ય પાલનપૂરી
પરીક્ષા - કૃષ્ણ દવે
પરોઢનાં ચિત્રો - ઉદયન ઠક્કર
પરોઢિયે પંખી જાગીને - ઝીણાભાઈ દેસાઈ ‘સ્નેહરશ્મિ’
પલ - મણિલાલ દેસાઈ
પલળીએ ચાલ ! - વિજય રાજ્યગુરુ
પહાડ અને નદી - જયંત પાઠક
પહેલા વરસાદનો છાંટો – અનિલ જોષી
પહેલી હેલી પછી - ઉશનસ્
પહેલે વરસાદે, રાજ... - નીતા રામૈયા
પાંખો કાપવી ‘તી તો… - કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (કાવ્યસંગીત) પરથમ પરણામ મારા - રામનારાયણ પાઠક 'શેષ'
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (ગઝલ) હોઇએ જ્યાં ત્યાં જ ઝળહળીએ અમે - રાજેન્દ્ર શુક્લ
પાંચમી વર્ષગાંઠ સ્પેશિયલ: (પ્રભાતિયા) જાગીને જોઉં તો જગત દીસે નહિ - નરસિંહ મહેતા
પાંદડી તે પી પીને કેટલું રે પીશે - જગદીશ જોષી
પાંદડુ લીલું ને રંગ રાતો - અવિનાશ વ્યાસ
પાગલ થઈ ગઈ -પન્ના નાયક
પાછા વળો ! - ડો. મહેશ રાવલ
પાછું અમે માંગ્યું - ગોપાલ શાસ્ત્રી
પાટીમાં ઘૂંટેલા દિવસો - અંકિત ત્રિવેદી
પાણીના વેશમાં મને ઘેર્યો છે કોઇએ - મુકુલ ચોક્સી
પાન લીલું જોયું ને તમે યાદ આવ્યાં - હરીન્દ્ર દવે
પાનખરની પ્રીતડી અમારી - દલપત ચૌહાણ
પાનખરોમાં પાન ખરે - મુકેશ જોશી
પાસપાસે તોયે - માધવ રામાનુજ
પિંડને પાંખ દઈ દીધી અને - રાજેન્દ્ર શુક્લ
પિયર ગયેલી ભરવાડણની ગઝલ - નયન દેસાઇ
પિયુ મારો લીલો લજામણીનો છોડ - ભાસ્કર વ્હોરા
પીઠી ચોળી લાડકડી ! - બાલમુકુંદ દવે
પીધાં અક્ષર ઢાઈ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
પીયરને પીપળેથી આવ્યું પારેવડું… - અવિનાશ વ્યાસ
પુંકેસરની છાતી ફાટી છે - વિવેક મનહર ટેલર
પુત્રવધૂનો સત્કાર - મેઘબિંદુ
પુરુષોત્તમ પર્વ ૨ :કન્યા વિદાય (સમી સાંજનો ઢોલ ઢબૂકતો) - અનિલ જોશી
પુરુષોત્તમ પર્વ ૪ : શબરીએ બોર કદી ચાખ્યા’તા ક્યાં? – વિશનજી નાગડા
પુરુષોત્તમ પર્વ 3 : વા વાયા ને વાદળ ઊમટ્યાં - નરસિંહ મહેતા
પુરુષોત્તમ પર્વ 5 : તેં પથ્થર પસંદ કેમ કર્યો ? - અવિનાશ વ્યાસ
પુરુષોત્તમ પર્વ 6 : મના (રે નયણાં ! મત વરસો..) - વેણીભાઇ પુરોહિત
પુરુષોત્તમ પર્વ ૧ : હૈયાને દરબાર વણથંભી વાગે કોઇ સિતાર… - ભાસ્કર વોરા
પૂછતી નહીં કેટલો પાગલ... - સુરેશ દલાલ
પૂછો તો ખરા.... - અવિનાશ વ્યાસ
પૂજારી પાછો જા - કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી
પૂનમ તારા અજવાળા ઓછા રે પડ્યા - અવિનાશ વ્યાસ
પેલા ખેતર કેરે શેઢે (પાવા) - પ્રહલાદ પારેખ
પોત અલગ છે! - રાજેન્દ્ર શુક્લ
પોયણીએ ઊંચું જોયું રે આકાશમાં - રાજેન્દ્ર શાહ
પ્યારનો પારો - વેણીભાઇ પુરોહિત
પ્રકાશનો રવ - રતિલાલ જોગી
પ્રણયનો વિવેક - શૂન્ય પાલનપુરી
પ્રણયભીની યાદો - હેમંત પુણેકર
પ્રતિક્ષા - પ્રીતિ સેનગુપ્તા
પ્રથમ સૂર્ય પાસે... - હેમંત પુણેકર
પ્રભાતિયું… – રમેશ પારેખ
પ્રભુ, દેજો - સુન્દરમ
પ્રભુએ બંધાવ્યું મારુ પારણું - મકરંદ દવે
પ્રયોજન સાવ જુદાં છે - નીતિન વડગામા
પ્રશ્ન - ઉમાશંકર જોષી
પ્રસન્નના ઈસુને જોતાં - મકરંદ દવે
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૧ : હે મંગલ ! હે મંગલ !
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ 5 : મોરલા રે! જરી કરજે ને તારા ટહુકાર
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ 6 : એવું રે તપી ધરતી
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૨ : આજ અંધાર ખુશબો ભર્યો લાગતો
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૩ : હાલો મારા શામળા ને હાલો મારા ધોળીયા !
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૪ : જાગો જાગો જન જુવો ગઈ રાત વહી
પ્રહલાદ પારેખ પર્વ ૭ : હાલો મારા ગાનને મારગ
પ્રાણ પણ નથી - વિવેક મનહર ટેલર
પ્રાર્થનામાં એક સાથે કેટલું માંગી શકો ? - જિગર જોષી "પ્રેમ"
પ્રિય પપ્પા હવે તો તમારા વગર.... - મુકુલ ચોક્સી
પ્રિયજનની પગલીઓ - જયંત પાઠક
પ્રિયતમ... મારા પ્રિયતમ... - મુકુલ ચોક્સી
પ્રિયતમની પ્રીત્યું પિછાણી - મેઘબિંદુ
પ્રિયતમાનું વર્ણન - સૈફ પાલનપુરી
પ્રિયે મને ના છેડ... - ભુપેન્દ્ર વકિલ
પ્રીત પુરાણી ! - રતિલાલ છાયા
પ્રીત્યું તો શ્રાવણની સાંજ - વજુભાઈ ટાંક
પ્રેમ ( એક પ્રસ્તાવના ) – સુન્દરમ્
પ્રેમ અને કવિતા – અખિલ શાહ
પ્રેમ એટલે કે... - મુકુલ ચોક્સી
પ્રેમ કરું છું - તુષાર શુક્લ
પ્રેમ કેદખાનું નથી - પન્ના નાયક
પ્રેમ છે - વિવેક મનહર ટેલર
પ્રેમના ટહુકાઓ - દિલીપ પરીખ
પ્રેમના પુષ્પો ભરીને રાખજો - અદી મિર્ઝા
પ્રેમને કારણો સાથે (મને મારી ભાષા ગમે છે) - વિપિન પરીખ
પ્રેમનો સાગર કદી ખારો નથી હોતો - શેખાદમ આબુવાલા
પ્રેમપત્ર - ઊર્મિ
પ્રેમમાં કોઇએ પછાડ્યો છે - હરદ્વાર ગોસ્વામી
પ્રેમમાં ક્યાં જાણકારી જોઇએ - મુકેશ જોષી
પ્રેમમાં ચાલને ચકચૂર થૈ ચાલ્યા કરીએ - હરીન્દ્ર દવે
પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી - નરસિંહરાવ દિવેટિયા
પ્હાડથી તો ક્યાં ઝુકાતું હોય છે? - નીતિન વડગામા
પ્હેલો વરસાદ - પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
ફકત દિલની સફાઈ માંગે છે - કિરીટ ગોસ્વામી
ફફડતું રહે છે… -વિવેક મનહર ટેલર
ફફડાટ - ઇન્દુકુમાર ત્રિવેદી
ફરક તો પડે - ભરત દેસાઇ 'સ્પંદન'
ફરી ઘર સજાવ તું - રમેશ પારેખ
ફરી ન છૂટવાનું બળ જમા કરે કોઇ - જવાહર બક્ષી
ફાગણ આયો ફાંકડો કોઇ ફાગણ લ્યો - રાજેન્દ્ર શાહ
ફાગણ ફટાયો આયો - બાલમુકુંદ દવે
ફાગણ ફેન્ટેસી - જય વસાવડા
ફાગણની કાળઝાળ સુક્કી વેળામાં - રમેશ પારેખ
ફાગણનો ફાગ અને ટહુકાનો સાદ... - મેઘબિંદુ
ફુલ ખીલ્યું ને -પન્ના નાયક
ફૂલ કેરા સ્પર્શથી- સૈફ’ પાલનપુરી
ફૂલ તો એની ફોરમ ઢાળી રાજી - મકરન્દ દવે
ફૂલ ફૂટ્યાં છે - હરિકૃષ્ણ પાઠક
ફૂલડાંની ફોરમને કેમ રે… ? - પ્રેમશંકર ભટ્ટ.
ફૂલદાની - ગની દહીંવાલા
ફેર ! - હસિત બૂચ
ફોટા સાથે અરજી ! - મુકેશ જોષી
બંધ કર – કિરણ ચૌહાણ
બંધ પરબીડિયામાંથી મરણ મળે તમને - રમેશ પારેખ
બંધ સૌ થયા છે બજારો પણ - આદિલ મન્સૂરી
બંસીના સૂર તમે - દિલીપ રાવળ
બચપણ .... - કૈલાસ પંડિત
બચપણ મળી આવે - હિતેન આનંદપરા
બજે તાલ મંજીરા ઢોલ રે ભવાની માં - અવિનાશ વ્યાસ
બદલાવ દોસ્ત - અલ્પેશ 'પાગલ'
બની જશે - મરીઝ
બન્ને કરતાં એકમેકને વારાફરતી રાજી – સુરેશ દલાલ
બબ્બે કાફિયાની ગઝલ - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
બરફનાં પંખી - અનિલ જોશી
બસ એટલું નક્કી કરો - વિવેક કાણે 'સહજ'
બસ ઓ નિરાશ દિલ... - મરીઝ
બસ તું જ છે - હિતેન આનંદપરા
બહાર આવ્યો છું - મનોજ ખંડેરિયા
બહાર આવ્યો છું... - મનોજ ખંડેરિયા
બહુ એ ના કહી દિલને છતાં મહોબ્બત કરી બેઠું - અવિનાશ વ્યાસ
બહુ એકલવાયું લાગે છે – હેમેન શાહ
બહુ પુણ્યકેરા પુંજથી શુભ દેહ માનવનો મળ્યો - શ્રીમદ રાજચંદ્ર
બહુયે ચહું રે – પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
બા - મુકેશ જોષી
બા... - પન્ના નાયક
બાઇ હું તો કટકે ને કટકે કપાઉં - સુરેન ઠક્કર ‘મેહુલ’
બાઇજી! તારો બેટડો મુંને ઘડી ઘડીમાં ખીજવે - લાલજી કાનપરિયા
બાગમાં ટહુકો છળે - મેઘબિંદુ
બાનો ફોટોગ્રાફ - સુન્દરમ્
બારડોલી, we love you...!
બાલલીલાનું ગીત - રમેશ પારેખ
બાલા જોગી આયો… - સૂરદાસ
બાલ્ટીમોરના જંગલમાં - અનિલ જોશી
બાળગીત - કૃષ્ણ દવે
બાળદિન Special 1: ગોદડાંમાં શું ખોટું? - વિવેક મનહર ટેલર
બાળદિન Special 2:સાબુભાઈની ગાડી – વિવેક મનહર ટેલર
બાળદિન Special 3: મારે પપ્પા બદલવા છે… – વિવેક મનહર ટેલર
બિંદુ ઝાકળ તણું - કિરણ ચૌહાણ
બિછાવું છું ને ઓઢું છું આ ગઝલની પછેડીને - આદિલ મન્સૂરી
બિસમિલ્લાહ ! - રાજેન્દ્ર શુક્લ
બીજી તો કોઇ રીતે.. - ઓજસ પાલનપુરી
બીજું હું કાંઇ ન માગું - ‘બાદરાયણ’
બે ઘડી વાતો કરી ... - કૃષ્ણ દવે
બે મંજીરાં - ભગવતીકુમાર શર્મા
બે'ક હંસો ચાંચ બોળીને ઊડી ચાલ્યા જુઓ - મુકુલ ચોકસી
બોલીએ નમો મહાવીર (નવકારમંત્ર અને અર્થ) - અમિત ત્રિવેદી
બોલીએ ના કંઈ -રાજેન્દ્ર શાહ
બોલે છે ઝીણા ઝીણા મોર.. - કેશવ રાઠોડ
ભગવાન મહાવીર અને જેથો ભરવાડ –સૌમ્ય જોશી
ભગવાનનો ભાગ - રમેશ પારેખ
ભજન ગઝલ - જવાહર બક્ષી
ભણકારા - બલવંતરાય ઠાકોર
ભણવાની ઋતુ આવી.... - મુકુલ ચોક્સી
ભલા માણસ - પ્રણવ પંડ્યા
ભલા માણસ – હેમાંગ જોષી
ભલું થયું, તમે મને મળી ગયાં પ્રવાસમાં ! - ગની દહીંવાલા
ભવિષ્યવેત્તા - ચન્દ્રવદન મહેતા
ભવ્ય ગઝલ ગુજરાતી – સંજુ વાળા
ભાઈ રે, આપણા દુ:ખનું કેટલું જોર ? - રાજેન્દ્ર શાહ
ભાદરમાં ધૂવે લૂગડાં ભાણી - ઈન્દુલાલ ગાંધી
ભારતમહિમા – ન્હાનાલાલ કવિ
ભાવની ભૂગોળની ગઝલ - શેખાદમ આબુવાલા
ભાષા નથી તો શું છે? - નિર્મિશ ઠાકર
ભિક્ષા દે ને મૈયા પિંગળા, જોગી ઉભો તારે દ્વાર... - અવિનાશ વ્યાસ
ભીંત ફાડીને પીપળો રે ઊગ્યો - વેણીભાઇ પુરોહિત
ભીંતે ચિતરેલ રૂડા ગરવા ગણપતિ - શુકદેવ પંડ્યા
ભીતરથી ભાંગેલો માણસ - ગૌરાંગ દિવેટિયા
ભીતરનો કલશોર - -વિવેક મનહર ટેલર
ભીતરે - પુષ્પા મહેતા ( પારેખ )
ભીનાશનું કારણ અને તારણ - સૌમ્ય જોશી
ભીનું ભીનું અંધારું – વેણીભાઈ પુરોહિત
ભૂતળ ભક્તિ પદારથ મોટું - નરસિંહ મહેતા
ભૂરા પતંગિયા – અખિલ શાહ
ભૂલી જા - મનોજ ખંડેરિયા
ભૂલી શકું તો - ઊર્મિ
ભૂલે-ચૂકે મળે તો મુલાકાત માંગશું - - બદ્રિ કાચવાલા
ભેંકાર - ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’
ભોમિયા વિના મારે - ઉમાશંકર જોષી
ભોળી રે ભરવાડણ - નરસિંહ મહેતા
ભૌમિતિક ગઝલ - નયન દેસાઈ
મંગલ જોઈ મુખડું તારું - જીતેન્દ્ર પારેખ
મંઝિલને ઢૂંઢવા... - રવિ ઉપાધ્યાય
મંદિર સાથે પરણી મીરાં - સુરેશ દલાલ
મકાન છે - ગૌરાંગ ઠાકર
મઘમઘ - શ્યામ સાધુ
મણિયારો તે હાલુ હાલુ - અવિનાશ વ્યાસ
મથુરાથી ઉડીને મોરપિચ્છ એક .... - શ્રી હરીન્દ્ર દવે
મધુ સુગંધે ભરી, મૃદુ સ્નેહભીની, પર્ણકુંજ તળે - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. મેઘલતા મહેતા)
મધુમાસ -પ્રિયકાન્ત મણિયાર
મધ્યરાત્રીએ કોયલ - નરસિંહરાવ દિવેટિયા
મન તું શંકર ભજી લે.. - નરસિંહ મહેતા
મન થઈ જાય છે - ભરત વિંઝુડા
મન ન માને એ જગાઓ પર જવાનું છોડીએ - હેમેન શાહ
મન મતવાલું માને શેણે? - જયંત પલાણ
મનડું વિંધાણું રાણા... - મીરાંબાઇ
મનના મેવાડમાં એક રાણો વસે છે - સુરેશ દલાલ
મનનો માળો તો મારો નાનો – રઘુવીર ચૌધરી
મને આ સફર મળે - વિવેક મનહર ટેલર
મને આંખ મારે - રમેશ પારેખ
મને આપો આંખ મુરારી - રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ
મને આપો ઉછીનું સુખ - જગદીશ જોષી
મને આબાદ કર - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
મને આવું ભીંજાવું નાં ફાવે - ચૈતાલી જોગી
મને કહોને પરમેશ્વર કેવા હશે ? – પ્રીતમલાલ મજમુદાર
મને ખ્યાલ પણ નથી - હરીન્દ્ર દવે
મને ગમશે - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
મને ચોમાસું થાવાનાં કોડ - નંદિતા ઠાકોર
મને છોકરીઓ ના રે સમજાતી - તુષાર શુક્લ
મને જરા ઝૂંક વાગી ગઇ - રાજેન્દ્ર શાહ
મને ઝાંઝરિયું ઘડાવો રે... - પિનાકીન ઠાકોર
મને ઝાકળ જેવું તો કંઈક આપો! - વીરુ પુરોહિત
મને ડેન્ચર આપો તો કૈંક બોલું - અનિલ જોશી
મને તો તમારી સદા યાદ આવે - આતશ ભારતીય
મને દરિયો દેખાય તારી આંખમાં - પ્રફુલા વોરા
મને દરિયો સમજીને પ્રેમ કરતી નહીં - મહેશ શાહ
મને પરવડે નહીં - સ્નેહી પરમાર
મને ફાગણનું એક ફૂલ આપો - સુન્દરમ્
મને ભૂલી તો જો...! - વિનોદ જોશી
મને માર્યા નેણાંના બાણ રે - ગિજુભાઈ વ્યાસ ‘ચૈતન્ય’
મને રેતીમાંથી રતન જડ્યા - ડો. દિનેશ શાહ
મને સુક્કા કદંબનું તે પાંદડું કહે - હરીશ મિનાશ્રુ
મને હું અજય ને અભય ચીતરું છું - નિર્મિશ ઠાકર
મનોજ પર્વ ૦૧ : રસ્તા વસંતના
મનોજ પર્વ ૦૨ : અષાઢમાં
મનોજ પર્વ ૦૩ : વરસોનાં વરસ લાગે - મનોજ ખંડેરિયા / આદિલ મન્સૂરી
મનોજ પર્વ ૦૪ : પીછું
મનોજ પર્વ ૦૫ : કોઈ કહેતું નથી
મનોજ પર્વ ૦૬ : હજી ક્યાંક કરતાલ વાગ્યા કરે છે
મનોજ પર્વ ૦૭ : તળેટી સુધી ચાલ ગઝલ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
મનોજ પર્વ ૦૮ : હાથમાં કારોબાર રાખ્યો તેં
મનોજ પર્વ ૦૯ : પકડો કલમ ને કોઈ પળે એમ પણ બને
મનોજ પર્વ ૧૦ : ક્ષિતિજે ઘાસ જેવી લીલી ક્ષણ દઈ
મનોજ પર્વ ૧૧ : શાહમૃગો
મનોજ પર્વ ૧૨ : જળ
મનોજ પર્વ ૧૩ : સ્પેકટ્રોમીટર - એ ઘટનાને કોઈ કહી દેશે મૃત્યુ, અલગ થઈ જતી મારી કાયા અને હું....
મનોજ પર્વ ૧૪ : ક્યાંય પણ ગયો નથી - સુરેશ દલાલ
મનોજ પર્વ ૧૫ : આયનાની જેમ હું તો ઊભી 'તી ચૂપ
મનોજ પર્વ ૧૬ : 'મૃત્યુ' વિશેષ (શેર સંકલન)
મનોજ પર્વ ૧૭ : ગઝલ મનોરંજન
મનોજ પર્વ ૧૮ : દોસ્ત, અહીં થાવું છે અમર કોને...
મનોજ પર્વ ૧૯ : રહસ્યોની ગૂફામાં જઈ નીસરવું યાદ આવ્યું નહીં
મનોજ પર્વ ૨૦ : શબ્દ અને મનોજ ખંડેરિયા (શેર સંકલન - ભાગ ૨)
મનોજ પર્વ ૨૧ : વિદાયનું ગીત
મનોજ પર્વ ૨૨ : ઘણી તકલીફ પ્હોંચી છે – મનોજ ખંડેરિયા
મનોજ પર્વ ૨૩ : હાથમાં કારોબાર રાખ્યો તેં
મનોજ પર્વ ૨૪ : અષાઢી વાદળાનો ઉડ્યો ઉમંગ
મમ્મી, આ ચાંદો ખવાય? - કૃષ્ણ દવે
મરવાનું મન થયું - અમર પાલનપુરી
મળી માતૃભાષા મને ગુજરાતી - ઉમાશંકર જોષી
મશ્કરીની વાત હશે - શયદા
મહતાબ સમ મધુરો - દારા એમ્ પ્રીન્ટર
મહાભારત : એક માથાકૂટ છે - કૃષ્ણ દવે
મહામનુ, માંગે શું ચિનગારી
મહાસાગર - ત્રિભુવનદાસ વ્યાસ
મહીં મથવા ઊઠ્યાં - નરસિંહ મહેતા
મહેંફીલની ત્યારે સાચી શરૂઆત થઈ હશે - કૈલાસ પંડિત
મહેફિલ - 1
મહોબ્બતમાં હવે મારો પરિચય - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
મા તુજ જીવનના અજવાળે - ડો. દિનેશ શાહ
મા બાપને ભૂલશો નહિ - સંત પુનિત
મા મને કોઈ દી સાંભરે નૈ – રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. ઝવેરચંદ મેઘાણી)
મા મને ક્ક્કો શીખવાડ - મુકેશ જોષી
માંડ રે મળી છે અલ્યા, ઉજ્જડ આ સીમ... - હરીન્દ્ર દવે
માંડવાની જૂઈ - જીતુભાઇ મહેતા
માઇલોના માઇલો મારી અંદર - ઉમાશંકર જોશી
માડી તારા મંદિરીયે ઘંટારવ થાય - અવિનાશ વ્યાસ
માડી તારુ કંકુ ખર્યું ને સુરજ ઊગ્યો - અવિનાશ વ્યાસ
માડી મ્હારી - રમેશ પટેલ ‘પ્રેમોર્મિ’
માડી હું તો બાર બાર વરસે આવિયો....
માણસ - વેણીભાઇ પુરોહિત
માણસ ઉર્ફે… - નયન દેસાઈ
માણસ છું -રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
માણસ છે, બીઝનેસ કરે છે - કૃષ્ણ દવે
માણસ નામની ધૂળ - નયન દેસાઈ
માણસાઇના દિવા - ડો. દિનેશ શાહ
માણેકચોકમાં - આદિલ મન્સૂરી
માત ઉમિયાની રૂડી પધરામણી... - રાજેન્દ્ર ગઢવી
માતૃભાષા – પન્ના નાયક
માધવ ક્યાંય નથી મધુવનમાં ! –હરીન્દ્ર દવે
માધવ, વળતા આજ્યો હો ! - મકરન્દ દવે
માધો, મન માને તબ આજ્યો - ઉશનસ્
માનવ ન થઇ શક્યો - આદિલ મન્સૂરી
માનવને મારી - અમૃત ઘાયલ
માનવીએ કેટલી ભીંતો ચણી વરસાદમાં ! - આદિલ મન્સૂરી
માનવીના રે જીવન ! - મનસુખલાલ ઝવેરી
માનવીના હૈયાને નંદવામાં વાર શી - ઉમાશંકર જોશી
મારગે મળ્યા’તા શ્યામ - હરીન્દ્ર દવે
મારા 'હું' ની બહાર - યોસેફ મેક્વાન
મારા અંગથી સુવાસ તારી.. - હરીન્દ્ર દવે
મારા ખોબામાં - રમેશ પારેખ
મારા ચ્હેરાનું ઘરેણું - રમેશ પારેખ
મારા જખમ ને દર્દમાં કુદરતનો ભાગ છે - બેફામ
મારા જાગરણના સાથી - હસમુખ પાઠક
મારા ઝાઝા વંદન જલારામને - મોહન પટેલ
મારા તે ચિત્તનો ચોર રે - બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
મારા પરિચયની કથા - મનહર મોદી
મારા ભોળા દિલનો… - રમેશ ગુપ્તા
મારા રામ, તમે સીતાજીને તોલે ન આવો - અવિનાશ વ્યાસ
મારા લાલ રે લોચનિયામાં - અવિનાશ વ્યાસ
મારા સપના માં આવ્યા હરી - રમેશ પારેખ
મારા સાથિયામાં એક રંગ ઓછો પડે - અવિનાશ વ્યાસ
મારા સાહ્યબાની પાઘડીએ લાગ્યો કોઇ જુદો રંગ.... - નીનુ મઝુમદાર
મારા હિસ્સાનો સૂરજ - ગૌરાંગ ઠાકર
મારા હ્રદયની વાત - મનોજ મુની
મારી આંખમાં તું વહેલી સવાર સમું પડતી - રમેશ પારેખ
મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા …. - રાવજી પટેલ
મારી આંખોએ બેઠું ચોમાસું..! - એષા દાદાવાળા
મારી કાચી કાયા કેરા કુંભે - રવિ ઉપાધ્યાય
મારી કોઈ ડાળખીમાં પાંદડા નથી - અનિલ જોશી
મારી ગઝલમાં - મકરંદ દવે
મારી ગાગર ઉતારો તો જાણું ! - સુરેશ દલાલ
મારી નાડ તમારે હાથે હરિ સંભાળજો રે - કેશવ
મારી પાસે આવ - દિલીપ મોદી
મારી બલ્લા - હરીન્દ્ર દવે
મારી ભાષાએ રંગ રાખ્યો છે - રઇશ મનીઆર
મારી ભીનાશ ક્યાંય તને અડી ન જાય - જવાહર બક્ષી
મારી મઢુલી સામે યમુનાજી વહે.. - ડો. દિનેશ શાહ
મારી વેણીમાં ચાર ચાર ફૂલ - અવિનાશ વ્યાસ
મારી હૂંડી સ્વીકારો મહારાજ રે - નરસિંહ મહેતા
મારુ બચપણ ખોવાયું (પાંચીકા રમતી'તી..) - મુકેશ જોષી
મારું હૈયું ખોવાયું એક વેળા - ગુલાબદાસ બ્રોકર
મારું એકાંત - લતા હિરાણી
મારું ખોવાણું રે સપનું - ગની દહીંવાલા
મારું જીવન એ જ મારી વાણી - ઉમાશંકર જોશી
મારું વનરાવન છે રૂડું
મારે પાલવડે બંધાયો - અવિનાશ વ્યાસ
મારે વણખૂલ્યા હોઠની કહેવી છે વાત - ગૌરાંગ દિવેટિયા
મારો અભાવ… - મનોજ ખંડેરિયા
મારો ઉજાસ થઇને - કરસનદાસ લુહાર
મારો દેવરીયો છે બાંકો - અવિનાશ વ્યાસ
મારો મારગડો રોકીને રંગ ઢાળ્યો... - અવિનાશ વ્યાસ
મારો સાહ્યબો અષાઢીલો મેઘ... - તુષાર શુક્લ
મારો સોનાનો ઘડૂલો રે - કાંતિ અશોક
માર્ગ મળશે - ગની દહીંવાલા
માર્ગમાં કોઇક તો ભૂલું પડ્યું હશે - અંકિત ત્રિવેદી
માળામાં ફરક્યું વેરાન ! - માધવ રામાનુજ
મિચ્છામી દુક્કડમ્ - અમિત ત્રિવેદી
મિલનનાં દીપક – બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
મીઠી માથે ભાત - વિઠ્ઠલરાય આવસત્થી
મુંઝાય છે – ચિનુ મોદી
મુંબઇ - કૃષ્ણ દવે
મુંબઈની કમાણી - અવિનાશ વ્યાસ
મુકામ પોસ્ટ માણસ - નયન દેસાઈ
મુક્તક - ‘મરીઝ’
મુક્તક - એસ.એસ.રાહી
મુક્તક - બકુલેશ દેસાઇ
મુક્તક - ભરત ભટ્ટ 'તરલ'
મુક્તક - સુરેન ઠક્કર 'મેહુલ'
મુક્તકો
મુક્તકો - કૈલાસ પંડિત
મુક્તકો - રમેશ પારેખ
મુક્તકો - ગની દહીંવાલા
મુક્તકો - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
મુક્તકો - મનહરલાલ ચોક્સી
મુક્તકો - મુકુલ ચોકસી
મુક્તકો - રઇશ મનીઆર
મુક્તકો - રમેશ પારેખ
મુખડાની માયા લાગી રે - મીરાંબાઇ
મુલાકાત પહેલી હતી - શોભિત દેસાઇ
મુસાફિરને આજે - હિમાંશુ ભટ્ટ
મૂળ ખુલ્લાં દેખાય તેવું .. - મનીષા જોષી
મૃગજળ – રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’
મૃગજળની મિત્રતા - મનોજ ખંડેરિયા
મૃત્યુદંડ - ઉમાશંકર જોશી
મૃત્યુદંડ - મિલિન્દ ગઢવી 'ગ.મિ.'
મેં જ તો એને સતત ઝંખી હતી - હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ
મેં તો ઝેર નો કટોરો સ્હેજ પીધો - ભાગ્યેશ જ્હા
મેં તો પાપડ બાંધ્યા ને આવી ઝરમરતી ઝૂલ.. - ભગવતીકુમાર શર્મા
મેં તો સૂરજને રોપ્યો છે આંગણે - મિલિંદ ગઢવી
મેંદી તે વાવી માળવે (યુગલગીત) - ઇન્દુલાલ ગાંધી
મેંદી તે વાવી માળવે ને....- ઇન્દુલાલ ગાંધી
મેઘલી શ્યામલ એક રાતે - અંકિત ત્રિવેદી
મેલી મત જા મને એકલી વણજારા - કાજી મામદશા
મેળાનું નામ ના પાડો - ભાગ્યેશ જહા
મેળો આપો તો એક માનવીની સંગ - હરીન્દ્ર દવે
મેહુલો ગાજે ને માધવ નાચે - નરસિંહ મહેતા
મોકલું – હનીફ સાહિલ
મોકલું છું - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
મોકો મળ્યો – ચિનુ મોદી ‘ઈર્શાદ’
મોર ટહુકે.. – પ્રજારામ રાવળ
મોર બની થનગાટ કરે... - ઝવેરચંદ મેઘાણી
મોરપિચ્છ - જયંત પલાણ
મોરપિચ્છની રજાઈ ઓઢી - સુરેશ દલાલ
મોરપીંછાંમાં હાથ ઝબોળ્યો - મનોજ ખંડેરિયા
મોરબીની વાણિયણ
મોરલા હો ! મુંને થોડી ઘડી... - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. ઝવેરચંદ મેઘાણી)
મોરલાને વેઠ્યો ન જાય વરસાદમાં. - 'ગની' દહીંવાલા
મોસમનું ખાલી નામ છે - તુષાર શુક્લ
મોસમનો પહેલો ગરમાળો - વિવેક મનહર ટેલર
મોહનની પ્રીતિ - સુરેશ દલાલ
મોહે લાગી લટક ગુરુ ચરનનકી - મીરાંબાઈ
મ્હેંકનો મૃદુ ભાર, ભીની સ્હેજ ઝૂકી ડાળ, સપનાં .. - રાજેન્દ્ર શુક્લ
યમુનાષ્ટક - વલ્લભાચાર્ય
યા હોમ કરીને પડો - નર્મદ
યાદ - રમેશ પારેખ
યાદ છે - અહમદ ગુલ
યાદમાં અટવાય છે કારણ વગર -ઊર્મિ
યાદમાં મળીએ પળેપળ - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
રંગ છે - હરીન્દ્ર દવે
રંગ રંગ વાદળિયાં - સુન્દરમ્
રક્ષાબંધન.. હો રક્ષાબંધન - ડો. દિનેશ શાહ
રખડવા નીકળ્યો છું – પ્રહલાદ પારેખ
રઘુવર ! તુમકો મેરી લાજ - તુલસીદાસ
રજકણ - હરીન્દ્ર દવે
રઢિયાળી ગુજરાત - માધવ ચૌધરી
રમવું હોય તો રમ - પન્ના નાયક
રમવું હોય તો રમજો રાજા ! - સુરેશ દલાલ
રમેશ પારેખ - ભરત વિંઝુડા
રવિન્દ્ર ગુર્જરી - રવિન્દ્ર સંગીતની ગુજરાતીમાં રજૂઆત
રસિયો ફાગણ આયો ! - જયંત પલાણ
રસિલાં પ્રેમીના હૈયાં - રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ
રહસ્યોના પડદાઓ ઉપાડી તો જો - જલન માતરી
રહેજો મારી સાથે સાજન - મુકેશ જોશી
રહેવા દે - હિતેન આનંદપરા
રહેવા દે - હિતેન આનંદપરા
રહેશે મને આ મારી મુસીબતની દશા યાદ - મરીઝ
રાઈ જેટલી ઘટના ઉપર - વિનોદ ગાંધી
રાખનાં રમકડાં - અવિનાશ વ્યાસ
રાજકોટ રંગીલું શહેર છે - અવિનાશ વ્યાસ
રાજા તારા ડુંગરિયા પર - મીરાંબાઈ
રાત આખી આસપાસ – અંકિત ત્રિવેદી
રાત ચાલી ગઈ - અમીન આઝાદ
રાત દિવસનો રસ્તો વ્હાલમ, નહીંતો ખૂટે કેમ? - સુરેશ દલાલ
રાત રહે જાહરે પાછલી ખટઘડી - નરસિંહ મહેતા
રાતી રાતી પારેવાની આંખડી - વેણીભાઇ પુરોહિત
રાધાની લટની લહેરાતી કાળાશે... - હરીન્દ્ર દવે
રાધાનું નામ વ્હેતું ના મેલો - સુરેશ દલાલ
રાધાપો - ઊર્મિ
રાધે બનો - પિનાકિન ત્રિવેદી
રામભરોસે - મધુમતી મહેતા
રામમઢી રે મારી રામમઢી - ઉમાશંકર જોશી
રાહ - રિતા ભટ્ટ
રિઅર વ્યૂ મિરર - ચંદ્રકાંત શાહ
રીમઝીમ બરસે બાદલ બરસે - સુન્દરમ્
રુમઝુમ પગલે ચાલી - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
રૂડી ને રંગીલી રે વ્હાલા તારી વાંસળી રે લોલ - નરસિંહ મહેતા
રૂપલે મઢી છે સારી રાત - હરીન્દ્ર દવે
રૂબાઇ - ઉમર ખય્યામ
રૂબાઇયાત - ઉમર ખૈયામ ( અનુ : શૂન્ય પાલનપૂરી )
રૂમાલમાં ગાંઠ - મરીઝ
રે પંખીડા ! સુખથી ચણજો - કલાપી
રે મન, ચાલ મહોબ્બત કરીએ... - હરીન્દ્ર દવે
રે'શું અમેય ગુમાનમાં - રમેશ પારેખ
રે.... વણઝારા...... - વિનોદ જોષી
રેડિયો 18 : ઝવેરચંદ મેઘાણી
રોકો વસંતને - જયંત પાઠક
રોયા હશે ઘનશ્યામ - કિસન સોસા
લઇ ઊભા - મનોજ ખંડેરિયા
લઇને આવ્યો છું - ગની દહીંવાલા
લઈ લે પાયલ પાછું - વેણીભાઈ પુરોહિત
લખાવટ નથી - હેમંત પુણેકર
લખી બતાવું - અલ્પેશ 'પાગલ'
લખીએ કયાંથી કાગળ -મેઘબિંદુ
લખ્યું તે બધું રક્તધારે લખ્યું છે - રઈશ મનીઆર
લગ્નની વર્ષગાંઠે કોઈને પણ ગીફ્ટ કરી શકાય એવી કવિતા.. - એષા દાદાવાળા
લા-પરવા – મકરન્દ દવે
લાઈન લગાવો ! - મુકુલ ચોકસી
લાખ ટુકડા કાચના - હેમેન શાહ
લાખો કરોડો ઘરમાં મને એક ઘર ગમે છે - દિનેશ ઓ.શાહ
લાગણી નામે તરસતું.... - નિર્મિતા કનાડા
લાગણીનું ગામ - ઊર્મિ
લાગણીવશ હૃદય ! - ગની દહીંવાળા
લાજ રાખી છે - કૈલાસ પંડિત
લાવો તમારો હાથ - પન્ના નાયક
લિમીટ - કૃષ્ણ દવે
લીલીછમ લાગણીનું ગીત - નીતિન વડગામા
લીલોછમ ટહુકો - જયશ્રી મર્ચન્ટ
લે ! - અમૃત ‘ઘાયલ’
લો અમે તો આ ચાલ્યા ! -શૂન્ય પાલનપુરી
લો કરું કોશિશ ને ફાવે તો કહું - રાજેન્દ્ર શુક્લ
લોહીમાં એક નામનો ઉન્માદ - મનોજ ખંડેરિયા
લ્યો આવી ગઇ દેશ દિવાળી - ઊર્મિ
લ્યો આવી ગઈ દિવાળી - અનિલ ચાવડા
લ્યો જરાક જીવણ અટકો - રમેશ પારેખ
લ્યો, અમે તો આ ચાલ્યાં. - તુષાર શુક્લ.
લ્યો, કાગળ આપું કોરો....
વગડા વચ્ચે - જયંત પાઠક
વગડાની વચ્ચે વાવડી ને વાવડીની વચ્ચે દાડમળી - અવિનાશ વ્યાસ
વગડાનો શ્વાસ - જયંત પાઠક
વચમાં જ્યાં થાય જરા તારો ઉલ્લેખ – મનોજ ખંડેરિયા
વડલો કહે મારી વનરાયું - દુલા ભાયા ‘કાગ’
વન વચોવચ ખેતર ઊભાં - માધવ રામાનુજ
વનચંપો - બાલમુકુંદ દવે
વનની તે વાટમાં તું ભૂલી પડી રે.. - ઝીણાભાઈ દેસાઈ- ’ સ્નેહરશ્મિ ‘
વરસાદ - મુકેશ જોષી
વરસાદ - રમેશ પારેખ
વરસાદ - અનિલ જોશી
વરસાદ કહે - - રમેશ પારેખ
વરસાદ જેવું છે કશુંક - ઉર્વીશ વસાવડા
વરસાદ તારા નામ પર ! - વેણીભાઇ પુરોહિત
વરસાદ પછી વગડો – જયંત પાઠક
વરસાદ ભીંજવે - રમેશ પારેખ
વરસાદની મોસમ - હરીન્દ્ર દવે
વરસાદમાં - ઉર્વીશ વસાવડા
વરસાદમાં - ભગવતીકુમાર શર્મા
વરસાદમાં – સુધીર પટેલ
વરસાદી ગઝલ - મુકેશ જોષી
વરસાદી મોસમ જેવું મળીએ - પ્રફુલા વોરા
વરસાદી સાંજ - ભગવતીકુમાર શર્મા
વરસી કંઈ સ્મરણોની હેલી… - વિવેક મનહર ટેલર
વરસે ઝડી વર્ષાની વ્હાલમા - ભાસ્કર વ્હોરા
વરસોથી સંઘરી રાખેલી – સૈફ પાલનપુરી
વરસોવરસ વીતી ગયા - ગુલ અંક્લેશ્વરી
વર્ષગાંઠ મુબારક હો, જયશ્રી !
વર્ષા એ કરી કમાલ - નીલેશ રાણા
વર્ષાગમન - જયંત પાઠક
વર્ષાની આ સાંજ - સુરેશ દલાલ
વર્ષે વર્ષે એની એજ વર્ષગાંઠ - નિરંજન ભગત
વર્ષો જવાને જોઇએ - અમૃત 'ઘાયલ'
વસંત મળે - હિતેન આનંદપરા
વસંતની પાલખી - ભગવતીકુમાર શર્મા
વસંતનું પદ - મણિલાલ હ. પટેલ
વસંતી વિકળ વાયરો છે પછી શું? - હેમેન શાહ
વસંતે વસંતે - મકરન્દ દવે
વહેલી પરોઢનો વાયરો વાયો – અવિનાશ વ્યાસ
વાંસના વનમાં થઇ વાતો પવન - ભગવતીકુમાર શર્મા
વાંસલડી ડૉટ કૉમ - કૃષ્ણ દવે
વાત કહી ના જાય - જયંત પાઠક
વાત જુદી છે અધૂરા પાત્રની... - નીતિન વડગામા
વાત વિગતવાર કરી દે... - ગૌરાંગ ઠાકર
વાત શું કરે - કૃષ્ણ દવે
વાતોની કુંજગલી - જગદીશ જોષી
વાદળની રેલગાડી - કૃષ્ણ દવે
વારતા - પ્રાણજીવન મહેતા
વારતાના અંતમાં - દિનેશ કાનાણી
વારતાનો સાર - ગુંજન ગાંધી
વાલમનો બોલ - અનિલ જોષી
વાલ્યમના અઢળક વ્હાલને... - પ્રદ્યુમ્ન તન્ના
વાળી લીધું મન - જયંત પાઠક
વાહુલિયા હો, ધીરા રે ધીરા વાજો - ઝવેરચંદ મેઘાણી
વિકલ્પ નથી - મનોજ ખંડેરિયા
વિરહ... - હરીન્દ્ર દવે
વિરાટનો હિંડોળો - નાન્હાલાલ
વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ
વિશ્વાસ (મોનો ઇમેજ) – વિવેક મનહર ટેલર
વીજલડી રે - અવિનાશ વ્યાસ
વીજળી છે કે કોઈના દસ્તખત ! - રવીન્દ્ર પારેખ
વીજળીને ચમકારે - ગંગા સતી
વૃંદાવન - હરીન્દ્ર દવે
વૃંદાવન મોરલી વાગે છે... - મીરાંબાઈ
વૃંદાવન વાટ સખી જતાં ડર લાગે - નીનુ મઝમુદાર
વૃંદાવનમાં થનકાર થનક થૈ થૈ થૈ ... - દયારામ
વૃક્ષ ઊગે છે ત્યારે - ઉર્વીશ વસાવડા
વૃક્ષ નથી વૈરાગી – ચંદ્રેશ મકવાણા
વૃક્ષ પડે છે ત્યારે - ઉર્વીશ વસાવડા
વૃક્ષ પરનો એક ટહુકો – ગૌરાંગ ઠાકર
વૃક્ષ-વૃક્ષની ડાળ-ડાળ ને પાન-પાન ને ફૂલ-ફૂલમાં નર્તન... - સુરેશ દલાલ
વૃક્ષકાવ્યો – ધૂની માંડલિયા
વૃક્ષસંવનનાર્થીનું ગીત (સાવ રે સુક્કા ઝાડને જોઇ...) - રમેશ પારેખ
વેણીનાં ફૂલ - ઝવેરચંદ મેઘાણી
વેદનાના સંબંધો, સંબંધોની વેદના - હેમેન શાહ
વેનિસના દરિયાની ગઝલ - ગુંજન ગાંધી
વેલેન્ટાઇનમાં.... - મુકુલ ચોક્સી
વૈષ્ણવજન - નરસિંહ મહેતા
વ્યથા હોવી જોઈએ -’મરીઝ’
વ્યથા… વેદના… ઉદાસી… દર્દ…
વ્યોમ સરોવરમાં ભમે દિવ્ય મકરનાં વૃંદ -નીનુ મઝુમદાર
વ્હાલ - રમેશ પારેખ
વ્હાલનો વરસાદ....
વ્હાલપની વાત - ઉમાશંકર જોશી
વ્હાલપને નામ નવ દઇએ - મેધનાદ ભટ્ટ
વ્હાલા પપ્પાને… - ઊર્મિ
શંકર નહીં આવે - જલન માતરી
શક્યતા ક્યાં વૃક્ષની કૂંપળ વગર ! - ગૌરાંગ ઠાકર
શબદચોકમાં રે ! – અશરફ ડબાવાલા
શબ્દ અને મનોજ ખંડેરિયા (શેર સંકલન - ભાગ ૧)
શબ્દ અને મૌન
શબ્દ અને વિવેક ટેલર.......
શબ્દ ક્યાં મારો કે તમારો - રાહી ઓધારિયા
શબ્દ પેલે પાર - સંધ્યા ભટ્ટ
શબ્દ-અવતાર - રાજેન્દ્ર શુકલ
શબ્દનું સાન્નિધ્ય - દિલીપ ઠાકર
શબ્દને સથવારે - ચિનુ મોદી
શબ્દમાંથી અર્થ છૂટા થાય છે - હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ
શબ્દો છે મારાં શ્વાસ - વિવેક મનહર ટેલર
શબ્દો છે શ્વાસ જેના.....
શબ્દો જ કંકુને ચોખા... - મનોજ ખંડેરિયા
શબ્દો જન્મ્યા પરવાળામાં - મનોજ ખંડેરિયા
શબ્દો રહ્યા રમત રહી - રઇશ મણિયાર
શબ્દોના નીડમાં ખોવાયું ગીત - જગદીશ જોશી
શબ્દોનું સ્વરનામું - તૃતીય કડી..
શમણાં - લાલજી કાનપરિયા
શમા વગર - મધુ શાહ
શરણાઈવાળો અને શેઠ – દલપતરામ
શરદપૂનમ Special: સાગર અને શશી - મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ ‘કાન્ત’
શરૂઆત અધૂરી લાગે છે - રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’
શાંત ઝરૂખે વાટ નિરખતી - સૈફ પાલનપૂરી
શાંત મનની ખીણમાં - હેમેન શાહ
શાહી સૂરજ નથી કે સાંજે ઢળી શકે - અશરફ ડબાવાલા
શિકારીને - કલાપી
શિલાલેખ - કૃષ્ણ દવે
શિવાજીનું હાલરડું – ઝવેરચંદ મેઘાણી
શી વાત છે હમરાહમાં ? - વિવેક મનહર ટેલર (#tahuko10th)
શું કરું – મનોજ ખંડેરિયા
શું ખબર કે કોણ કોને ક્યાં નડે છે - -અલ્પેશ પાગલ
શું જલુ જો કોઇની જાહોજલાલી થાય છે - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
શું તું સમજી શકે છે મારી દ્વિધા? - વિવેક મનહર ટેલર
શું થયું મુંબઇ ? - કૃષ્ણ દવે
શું ફેર પડે છે ! - કૃષ્ણ દવે
શું બોલીએ? - રમેશ પારેખ
શૂન્યતામાં પાનખર - આદિલ મન્સૂરી
શેષ ઝળહળ મશાલ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
શૈશવ ગયું તે ગયું (સાત તાળી લીધી ને) -મનોજ્ઞા દેસાઈ
શૈશવ જો ઓચિંતુ આવી ભટકાય તો - હિતેન આનંદપરા
શોધતો હતો ફૂલને ફોરમ શોધતી હતી મને - ચંદ્રકાંત શેઠ
શોધું - સુન્દરમ્
શ્યામ ! ઓ સાંવરીયા ! - સુરેશ દલાલ
શ્યામ તને હું સાચ્ચે કહું છું - સુરેશ દલાલ
શ્રાવણનાં મેળામાં - ધનજીભાઈ પટેલ
શ્રી અંબાજીની આરતી... - શિવાનંદસ્વામી
શ્રી રામચંદ્ર કૃપાલુ ભજમન - તુલસીદાસ
શ્રી રાસબિહારી દેસાઈને સ્વરાંજલિ : સૂરજ ઢૂંઢે ને ઢૂંઢે ચાંદાની આંખડી
શ્રીપ્રાણલાલ વ્યાસને શ્રધ્ધાંજલી (શેઠ સગાળશા - ચેલૈયો)
શ્વાસ શ્વાસમાં રાસની લીલા - સુરેશ દલાલ
શ્વાસના મૃગજળ…. - પ્રદીપ આઝાદ
શ્વાસમાં એમને ભરી લઇશું - હિમાંશુ ભટ્ટ
સંગમાં રાજી રાજી – રાજેન્દ્ર શાહ
સંદેશ આપે છે - ઇજન ધોરાજવી
સંબંધ - રમેશ પારેખ
સંબંધ છે, પળમાંય તૂટે ... - હિતેન આનંદપરા
સંબંધ તો પ્રેમનો થવા - રવિ ઉપાધ્યાય
સંબંધોની સાંજ - જગદીશ જોષી
સંબંધોય... - આદિલ મન્સૂરી
સંવાદ રાખું છું - ગૌરાંગ ઠાકર
સંવેદનના બિંદુ પર... -એષા દાદાવાળા
સખી મધરાતે એકવાર મીરાં આવી’તી... - ભાસ્કર વ્હોરા
સખી મને તેં સરોવર કહ્યો - રમેશ પારેખ
સખી! મારો સાહ્યબો સૂતો - વિનોદ જોષી
સખીપણાના અભરખા - મુકેશ જોશી
સખીરી, કેમ ઉકેલું લિપિ જળની - સંજુ વાળા
સખીરી, હરિ વરસે તો પલળું - સંદીપ ભાટિયા
સજનવા - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
સજના - પ્રજ્ઞા વશી
સતત ઘટમાળમાં જીવાય છે, સાલું ! - મહેશ દાવડકર
સદાકાળ ગુજરાત – અરદેશર ફ. ખબરદાર ‘અદલ’
સપનાં - પન્ના નાયક
સપનાં વસંતના - સુરેશ દલાલ
સપનાનું ઘર હો.... - મુકુલ ચોકસી
સપનામાં આવું તો ચાલશે? - આશા પુરોહિત
સફળતા જિંદગીની…. – બરકત વિરાણી 'બેફામ'
સમ ખાવા પૂરતી મોસમ - મુકુલ ચોક્સી
સમ તને - ઊર્મિ
સમંદરને તળ લીલું વન દાટવું છે - કિસ્મત કુરેશી
સમંદરપારના પંખી - ઉદયન ઠક્કર
સમજણ તે આપણા બેની – ચંદ્રકાન્ત શેઠ
સમજાય તો - ઉર્વીશ વસાવડા
સમજી જા - સૈફ પાલનપુરી
સમદર સભર સભર લહરાય ! - બાલમુકુંદ દવે
સમય - કુતુબ ‘આઝાદ’
સમય - હરીન્દ્ર દવે
સમરું સાંજ સવેરા... - રવિરામ
સમસ્યાના સાગર તરી જાણજે - રવિ ઉપાધ્યાય
સમી સાંજનો ટહુકો… - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
સરનામું - કૃષ્ણ દવે
સરવર સરવર રમતાં રમતાં - પન્ના નાયક
સરવરના ઘાટ માથે પૂનમની રાત રે - અવિનાશ વ્યાસ
સરસ્વતી પ્રાર્થના - પ્રજ્ઞા વશી
સર્જક અને સર્જન – ગુજરાતી સાહિત્યકાર શ્રી રમેશ પારેખ
સર્જક સાથે સાંજ - અંકિત ત્રિવેદી (Bay Area, CA) July 23, 2013
સળગતા શબ્દની સાખે - હસમુખ મઢીવાળા
સળગી ઉઠ્યો કિનારો - શયદા
સવાર - બરકત વિરાણી ‘બેફામ’
સહજ - કૃષ્ણ દવે
સહારો નહિ, મને તો જોઇએ સત્કાર - બરકત વિરાણી 'બેફામ'
સાંજ - પુષ્પા મહેતા (પારેખ)
સાંજ - હનીફ સાહિલ
સાંજ અને જગદીશ જોષી
સાંજ ટાણે - હિમાંશુ ભટ્ટ
સાંજ ઢળતી જાય છે - નીતિન વડગામા
સાંજ ઢળે તો આવે તારાં સ્મરણોનું અજવાળું... - અશોક ચાવડા 'બેદિલ'
સાંજ થવાનું મન - મનહર તળપદા
સાંજ સેવે સ્વપ્નને… - કવિ રાવલ
સાંજ હીંચકા ખાય .. - અનિલ જોશી
સાંભરણ - માધવ રામાનુજ
સાંભરે... - સુરેન ઠક્કર ‘મેહુલ’
સાંભળો સમાચાર તાજા, બંદર બન્યો છે રાજા - મેઘલતા મહેતા
સાંભળ્યું છે કે.. - સુધીર પટેલ
સાંભળ્યું...... - વિનોદ જોશી
સાંવર થોરી અંખિયનમેં .... - રાજેન્દ્ર શાહ
સાંવરિયા, કાહે હોત નઠોર ? - વેણીભાઇ પુરોહિત
સાંવરિયા.. - સુધીર પટેલ.
સાંવરિયો રે મારો સાંવરિયો (વ્હાલબાવરીનું ગીત) - રમેશ પારેખ
સાગરતીરે અલસ તિમિરે - રઘુવીર ચૌધરી
સાડા ચારે હરિ - મુકેશ જોશી
સાત સાત પગલાઓ સાથે ચાલીને – મેઘબિંદુ
સાત સૂરોના સરનામે... - અંકિત ત્રિવેદી
સાથે બેસી કાગળ વાંચીએ – ભગવતીકુમાર શર્મા
સાથે મૂકીને જો - જયેન્દ્ર શેખડીવાળા
સાદ કર - ચંદ્રકાન્ત શેઠ
સાદ પાડું છું - રમેશ પારેખ
સાધો, હરિ સંગે હરીફાઈ – હરીશ મીનાશ્રુ
સાધો, હરિવરના હલકારા... – હરીશ મીનાશ્રુ
સાનિધ્ય - ચતુર પટેલ
સામસામે આવીએ તો ફફડે બે હોઠ - વંચિત કુકમાવાલા
સામાં મળ્યાં તો - આદિલ મન્સૂરી
સામાય ધસી જઈએ – રાજેન્દ્ર શુકલ
સામે - આદિલ મન્સૂરી
સાવ અંગત – હરિશ્વન્દ્ર જોશી
સાવ અચાનક મૂશળધારે... - તુષાર શુક્લ
સાવ અટૂલા પડી ગયા - મનોજ ખંડેરિયા
સાવ અમસ્તું નાહક નાહક - ગની દહીંવાલા
સાવ રે ઘેલી - અનિરુધ્ધ બ્રહ્મભટ્ટ
સાવ લગોલગ... - કૃષ્ણ દવે
સાહેબા ! શી રીતે સંતાડું તને - ખલીલ ધનતેજવી
સાહ્યબા, બોલ…વચગાળા કોણે કર્યા? - ઊર્મિ
સાહ્યબો મારો ગુલાબનો છોડ - પન્ના નાયક
સાહ્યબો મારો ગુલાબનો છોડ - રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ
સાહ્યબો... મારો ગુલાબનો છોડ... - કૈલાસ પંડિત
સિંહની પરોણાગત – રમણલાલ સોની
સિન્ધુ - પૂજાલાલ
સુ.દ. કહોને મળશું ક્યારે ? - હિતેન આનંદપરા
સુખ – દિલીપ જોશી
સુખના સુખડ જલે રે - વેણીભાઇ પુરોહિત
સુણ સાજન એક ગીત સુણાવું - અવિનાશ વ્યાસ
સુણી મેં ફરી, તે જ કથા - ઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'
સુદામાનાં ફળિયામાં લેક્સસ પડેલી.. - પ્રવિણ ટાંક
સુરજના પક્વ ફળ થકી બેસ્વાદ રસ પડ્યો - ગની દહીંવાલા
સુરત નહિ સ્વીકારે હાર -ગૌરાંગ ઠાકર
સુરતનો વરસાદ... - નયન દેસાઇ
સુરાલયની પ્યાસ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
સૂંઢમાં એ ભરી આવ્યા ડેમ - જિગર જોષી 'પ્રેમ'
સૂકી જુદાઇની ડાળ - અનિલ જોશી
સૂક્કું મેવાડ - જતીન બારોટ
સૂડી વચ્ચે સોપારી – ભગવતીકુમાર શર્મા
સૂડી વચ્ચે સોપારી ને સોપારીનો ચૂરો - વિનોદ જોષી
સૂના સરવરિયાને કાંઠડે - અવિનાશ વ્યાસ
સૂરજ ઈન્કમટૅકસ ભરે છે – મુકેશ જોષી
સૂરજ વિનાનું સાવ ગામ - રમેશ પારેખ
સૂરની તારી ધાર - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર (અનુ. - પિનાકીન ત્રિવેદી)
સૂર્ય જીતી જવાની શ્રદ્ધાથી... - અશરફ ડબાવાલા
સૃષ્ટિ છે એક કોયડો - રમેશ પારેખ
સેલ્ફીના ચક્કરની લ્હાયમાં - કૃષ્ણ દવે
સૈયર મારો સાહ્યબો રીસાયો સારી સાંજ - મેઘલતા મહેતા
સો સો રે સલામું મારાં ભાંડુડાંને (છેલ્લી સલામ) - ઝવેરચંદ મેઘાણી
સોનલને ચાહવાની ઋતુઓ - રમેશ પારેખ
સોના વાટકડી જેવું આ કાળજું - પન્ના નાયક
સોયમાં દોરો -ડૉ.નિલેશ રાણા
સોળમા વરસે — તુષાર શુક્લ
સોળે શણગાર સજી નિસર્યા માં અંબિકા - તુષાર શુક્લ
સૌંદર્ય - સુંદરમ
સ્થળ, સમય, ઘટના.... - કવિ રાવલ
સ્નેપશોટ - પન્ના નાયક
સ્નેહીનાં સોણલા આવે સાહેલડી ! - ન્હાનાલાલ કવિ
સ્નેહે સુપુત્રી.... (ડેડી તમે કોઈ નવી વાતો સુણાવો) - હિમાંશુ ભટ્ટ
સ્પર્શ કરશો તો માત્ર ખાલીપો - ભગવતીકુમાર શર્મા
સ્મરણ જો એમનું થાશે - નીતિન વડગામા
સ્મરણ માટે - કિરણસિંહ ચૌહાણ
સ્મૃતિ - નિરંજન ભગત
સ્વ-રૂપ - પ્રફુલ દવે
સ્વજન થઇ આંગણે આવો - ચંદ્રકાન્ત મહેતા
સ્વપ્નમાં તું કોઇ'દી આવી મને મળ તો ખરી - અમિત ત્રિવેદી
સ્વપ્નાં વચ્ચેથી રસ્તો - જવાહર બક્ષી
સ્વર્ણ અક્ષરે લખશે કવિઓ યશગાથા ગુજરાતની... - રમેશ ગુપ્તા
સ્હેજ પણ સહેલું નથી -પ્રજ્ઞા વશી
હંકારી જા (મારી બંસીમાં બોલ બે વગાડી તું જા...) - સુન્દરમ
હંસલા હાલો રે હવે.... - મનુભાઇ ગઢવી
હજી આ કોકરવર્ણો તડકો છે .... - વેણીભાઇ પુરોહિત
હજુ પણ તમારી સતત યાદ આવે - કવિ મેઘબિંદુ
હજુ રસભર રાત તો - અવિનાશ વ્યાસ
હજુયે યાદ છે - રઈશ મનીયાર
હજો હાથ કરતાલ - રાજેન્દ્ર શુક્લ
હઝલ(રોજ એ જગથી કશું જૂદું જ કરવા જાય છે) - ડૉ.રઈશ મનીઆર
હતી રાત થોડી અને વેશ ઝાઝાં - રવિ ઉપાધ્યાય
હર મહોબ્બત તણા ઇતિહાસના... - કમલેશ સોનાવાલા
હરિ તો હાલે હારોહાર ! - કૃષ્ણ દવે
હરિ, કેટલી વાર ? – મુકેશ જોષી
હરિ, કેટલી વાર ? – મુકેશ જોષી
હરિ, દિવાળી કરી ? - રવીન્દ્ર પારેખ
હરિનાં લોચનિયાં - કરસનદાસ માણેક
હરિવરને કાગળ લખીએ રે... - ભગવતીકુમાર શર્મા
હરી પર અમથું અમથું હેત - રમેશ પારેખ
હળવાશ – પન્ના નાયક
હળવે હાથે હથેળી ઉપર - અરૂણ દેશાણી
હવામાં આજ વહે છે ધરતી કેરી.. ખુશખુશાલી… - નાથાલાલ દવે
હવે - રાજેશ વ્યાસ 'મિસ્કીન'
હવે – જગદીશ જોષી
હવે આ હાથ રહે ના હેમ ! - પ્રિયકાન્ત મણિયાર
હવે તારામાં રહું? -મૂકેશ જોશી
હવે પાંપણોમાં અદાલત ભરાશે - રમેશ પારેખ
હવે પ્રભુ અવતાર લ્યો તો પ્રભુ જાણું.... - અવિનાશ વ્યાસ
હવે બોલવું નથી - સૈફ પાલનપૂરી
હવે મંદિરના બારણા ઉઘાડો મોરી માત - અવિનાશ વ્યાસ
હશે કોઇ ભીતર ગઝલકાર જેવું - સુરેશ વિરાણી
હસ્તપ્રત - મનોજ ખંડેરિયા
હસ્તરેખા વળી શું? - યામિની ગૌરાંગ વ્યાસ
હસ્તાયણ - રમેશ પારેખ
હાં રે અભિસારે નીસરી હું અનંતના - પ્રવીણ બક્ષી
હાં રે માં આરાસૂરથી આવ્યા – મેઘલતા મહેતા
હાઇકુ - ઊર્મિ
હાઇકુ - સ્નેહરશ્મિ
હાઈકુ - પન્ના નાયક
હાથ મેળવીએ – નિરંજન ભગત
હાથ લંબાવી નથી શકતો - અમૃત 'ઘાયલ'
હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે - રમેશ પારેખ
હાથમાં કરતાલ હૈયે વ્રણ મળે - ધ્રુવ ભટ્ટ
હાથમાં વહેતા નથી દરિયા સતત - રઇશ મનીઆર
હાય રે હાય કવિ ! - ઝવેરચંદ મેઘાણી
હાર કે જીત - રાજેન્દ્ર શાહ
હાલ ને દેવરીયા સંગે રંગે રમીએ હોળી....
હાલાં રે હાલાં - મેઘલતા મહેતા (બાળદિનની શુભેચ્છાઓ)
હાલો ગલૂડાં રમાડવા જી રે ! – ઝવેરચંદ મેઘાણી
હાલો ને કીડીબાઇની જાનમાં - ભોજા ભગત
હિંદમાતાને સંબોધન – ‘કાન્ત’
હુ અનેકને ચાહી શકું છું - સુરેશ દલાલ
હુ તુ તુ તુ... જામી રમતની ઋતુ.. - અવિનાશ વ્યાસ
હું - સાઇકલ - પપ્પા - ધડામ........... - વત્સલ શાહ
હું અને તું -તુષાર શુક્લ
હું અમદાવાદનો રિક્ષાવાળો - અવિનાશ વ્યાસ
હું કશુંક પી ગયો છું.... - ગની દહીંવાલા
હું કોણ છું.... ? - શોભિત દેસાઇ
હું ક્યાં કહું છું આપની ‘હા’ હોવી જોઇએ - મરીઝ
હું ક્યાં છું ? – જયન્ત પાઠક
હું છું દીવો - રવીન્દ્ર પારેખ
હું જાણું - ઉશનસ્
હું જેમ જેમ તારો દીવાનો થતો ગયો - રાહી ઓધારિયા
હું તને કયાંથી મળું ? - -જવાહર બક્ષી
હું તો અડધી જાગું ને અડધી ઊંઘમાં…. - વિનોદ જોષી
હું તો પ્રયત્ન અહીંથી જવાનો કરું છું રોજ - વિવેક મનહર ટેલર
હું તો સપનાં ખેડું ! - બકુલેશ દેસાઇ
હું નથી પૂછતો, ઓ સમય! કે હજી ... - શૂન્ય પાલનપુરી
હું ને ચંદુ છાનામાના કાતરિયામાં પેઠાં - રમેશ પારેખ
હું માગું છું - નીતા રામૈયા
હું માણસ છું કે ? - ચંદ્રકાન્ત શાહ.
હું શું જાણુ જે વ્હાલે મુજમા શું દિઠ્યુ - દયારામ
હું હજી ય શોધું છું જિંદગીનું સરનામું - મનહરલાલ ચોકસી
હે જી એવી ચોપાટ્યું મંડાણી ચંદન ચોકમાં - રાજેન્દ્ર શુક્લ
હે જી મારું બળદ વિનાનું દોડે જુનું ગાડું રે - દિનેશ ઓ.શાહ
હે વિહંગ .. - કૃષ્ણ દવે.
હે વીણાવાદિની - હીના મોદી
હે સર્જનહારા... - કેશવ રાઠોડ
હે, વ્યથા ! - શેખાદમ આબુવાલા
હે....રંગલો - અવિનાશ વ્યાસ
હેપ્પી બર્થ ડે, ટહુકો.કોમ...
હૈયે કુંજગલી – રઘુવીર ચૌધરી
હો હિંમત તો ટહુકો તું દોર... - રવીન્દ્ર પારેખ
હોઇ શકે... ! - હેમેન શાહ
હોઠ મલકે તો મોટી મહેરબાની - હરીન્દ્ર દવે
હોઠ હસે તો - હરીન્દ્ર દવે
હોમસિકનેસ - પન્ના નાયક
હોય ભલે ને લાખ કુટેવો - મકરંદ મૂસળે
હોય વ્યવહાર તો કાલનું રાખીએ - હેમેન શાહ
હોરી આઇ હોરી કાના... - પિનાકીન ઠાકોર
હોવાપણાનો ભાર હવે ઉપડે નહીં - અનિલ જોશી
હ્રદય છલકાઇને મારું - કૈલાસ પંડિત
હ્રદય હ્રદયની કુંજ કુંજમાં ફરતો રહું સદાયે - રમેશ પટેલ ‘પ્રેમોર્મિ’
હ્ર્દયક્મલની જૂઠી આશા - કલાપી
૧૫મી ઑગસ્ટ, ૧૯૪૭ – ઉમાશંકર જોશી
Come One, Come All... - Dr. Raeesh Maniar
Ekla Chalo Re - રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
Global કવિતા (સાપ્તાહિક કોલમ) ~ એક નવી શરૂઆત…
Global કવિતા : (દોઢ લીટીની અમર કવિતા) મેટ્રો સ્ટેશન પર – એઝરા પાઉન્ડ (અનુ.: વિવેક મનહર ટેલર)
Global કવિતાઃ અતિથિગૃહ – રૂમી (અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)
H हजारो ख्वाईशें ऐसी - मिर्झा गालिब
H अब के हम बिछड़े तो ... - एहमद फराज़
H अब मोहे ऐसी आय बनी.. - શ્રી જશવિજયજી
H इस बार नहीं... - प्रसून जोशी
H ऐ जज़्ब-ए-दिल गर मैं चाहुं - बहज़ाद लखनवी
H कल वोशिंगटन शहरकी हमने सैर बहोत की यार
H गझल मुझको कहेनी है - આસિમ રાંદેરી
H गुरु बिन कौन बयावे बाट - संत कबीर
H मन लागो यार फकिरीमें.. - संत कबीर
H रोशन हुइ रात वो आसमांसे उतरके झमीं पे आया... - जावेद अख्तर
H सब अपनी अपनी गतमें... - સુંદરમ્
H सोउं तो सपने मिलुं, जागुं तो मन मांही - संत कबीर
H हर एक बात पे कहेते हो तुम, के 'तु क्या है ?' - मिर्झा गालिब
H ज़िंदगी में तो सभी प्यार किया करते है - क़ातिल शिफाई
Happy 8th Birthday to શબ્દો છે શ્વાસ મારા
Happy Birthday ... to.. વ્હાલા કવિ શ્રી સુરેશ દલાલ
Happy Birthday to ... વ્હાલા કવિ શ્રી અનિલ જોશી
Happy Birthday to કવિ શ્રી તુષાર શુક્લ
Happy Birthday to વિવેક મનહર ટેલર & વિવેક કાણે ‘સહજ’
Happy Birthday to Dr. Mukul Choksi
Happy Birthday...!! to 'શબ્દો છે શ્વાસ મારા'
Happy Holi..
Loneliness ! - ચંદ્રકાન્ત શાહ
Non-stop વિવેક ટેલર (કવિ, કવિતા અને કેફિયત)
San Francisco Bay Area Gujarati Community wecomes Panna Naik!
Say Sorry, My Son! Say Sorry... - રઈશ મનીઆર
SCHIZOPHRENIA -અશરફ ડબાવાલા
Still I Rise - Maya Angelou (અનુ. પન્ના નાયક)
~ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય
~ - કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય



વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ

આજે 21 ફેબ્રુઆરી- વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ. આપણા વ્હાલા સ્વરકાર શ્રી અમર ભટ્ટ તરફથી મળેલો આ સંદેશ સીધ્ધો તમારા સુધી… સૌ ને માતૃભાષા દિવસની ખૂબ ખૂબ શુભકામનાઓ સાથે..!!

19મી સદીના મધ્યકાળમાં ડોકિયું કરવા જેવું છે. 1844માં અમદાવાદમાં કલાપ્રેમી અંગ્રેજ અમલદાર એલેક્ઝાન્ડર કિનલાક ફૉર્બસ અધિકારી તરીકે આવે છે, ગુજરાતી શીખવાની તત્પરતા બતાવે છે, શિક્ષક શોધે છે, ભોળાનાથ સારાભાઈ દિવેટિયા દલપતરામનું નામ સૂચવે છે, ફૉર્બસસાહેબને ગુજરાતી શીખવવા દલપતરામ ખૂબ જહેમત વેઠી વઢવાણથી પગપાળા પ્રવાસ કરી અમદાવાદ આવે છે. બંને વચ્ચેની મૈત્રીનું પરિણામ એટલે અનેક પુસ્તકાલયો, અને સામાજિક સુધારાવાદી અને ભાષાલાક્ષી પ્રવૃત્તિઓ….

ગુર્જર નરેશ ખંડેરાવ ગાયકવાડ સમક્ષ દલપતરામ ગુજરાતી ભાષાના વકીલ તરીકે આમ કહે છે-

‘ગિરા ગુજરાતી તણા પિયરની ગાદી પામી
મુખ્ય તો મરાઠી માની દેખી દુઃખી દિલ છું,
અરજી તો આપી દીઠી મરજી તથાપિ નહીં
આવ્યો આપ આગળ ઉચ્ચરવા અપીલ છું,
માંડતા મુકદમાને ચાર જણા ચૂંથશે તો
શું થશે તે શોચનાથી સાહેબ શિથિલ છું,
દાખે દલપતરામ ખુદાવંદ ખંડેરાવ,
રૂડી ગુજરાતી વાણી રાણીનો વકીલ છું.’
આવી દલીલ કોને ગળે ન ઉતરે?

ઉમાશંકર જોશી કહે છે તેમ-
‘ધન્ય ભૂમિ ગુજરાત ધન્ય હે ધન્ય ગિરા ગુજરાતી
કૃષ્ણચરણરજ પુનિત ધરા આ ગાંધીગિરા ગુજરાતી’

.

– અમર ભટ્ટ

ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૪ : પુરાતન ખલાસીની કવિતા- સેમ્યુઅલ ટેઇલર કોલરિજ

The Rime of the Ancient Mariner

The fair breeze blew, the white foam flew,
The furrow followed free;
We were the first that ever burst
Into that silent sea.

Down dropped the breeze, the sails dropped down,
‘Twas sad as sad could be;
And we did speak only to break
The silence of the sea!

Day after day, day after day,
We stuck, nor breath nor motion;
As idle as a painted ship
Upon a painted ocean.

Water, water, everywhere,
And all the boards did shrink;
Water, water, everywhere,
Nor any drop to drink.

And every tongue, through utter drought,
Was withered at the root;
We could not speak, no more than if
We had been choked with soot.

Ah! wel-a-day! what evil looks
Had I from old and young!
Instead of the cross, the albatross
About my neck was hung.

– Samuel Taylor Coleridge

પુરાતન ખલાસીની કવિતા

હવા વીંઝાતી, ફીણ ઊડતું,
મુક્તમને અનુસરતો ચીલો;
અમે જ પહેલવહેલો ખોડ્યો એ
મૌન સાગરમાં અમારો ખીલો.

પવન પડી ગ્યો, સઢ ઝૂકી ગ્યા,
થાય વધુ શું દુઃખેય દુઃખી?
અને અમે પણ બોલીએ ત્યારે જ
તોડવી હો સાગરની ચુપકી.

વીતે દિવસ પર દિવસ, અમે સ્થિર
ગતિ જરા નહીં, હવા ન ચાલે;
નિષ્ક્રિય ચિત્રિત જહાજ જેવા
ચિત્રિત સાગર ઉપર જાણે.

પાણી, પાણી, જ્યાં જુઓ ત્યાં
પાટિયા સિક્કે ડૂબતા આજે;
પાણી, પાણી, જ્યાં જુઓ ત્યાં
એક ટીપું નહીં પીવા માટે.

છેક મૂળથી ચીમળાઈ ગઈ,
દુકાળગ્રસ્ત થઈ, સૌની વાચા;
અમે ન બોલી શકીએ, જાણે
મેંશ વડે ના હો ગૂંગળાયા.

ઓહ! કેવો દિ’! કેવી ગંદી
નજરે જોતાં, નાનાં-મોટાં!
ક્રોસના બદલે આલ્બાટ્રોસ જ
વીંટળાયું ગરદન ફરતે આ.

– સેમ્યુઅલ ટેઇલર કોલરિજ
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

પીંછીના બદલે કલમથી દોરાયેલા અમર ચિત્રો…

શેક્સપિઅરનો હેમ્લેટ કહે છે: ‘નાટકનો હેતુ પહેલાં પણ અને આજે પણ પ્રકૃતિ સામે અરીસો ધરવાનો (“Hold mirror up to the nature”) જ હતો અને છે-સારાને સારો અને ખરાબને ખરાબ બતાવવાનો.’ કવિતા સમાજનો અરીસો છે. એ સમાજને એનો ચહેરો જેવો છે એવો જ દેખાડવાનું કામ કરે છે. મનુષ્યજીવનની મર્યાદાઓ, ક્ષતિઓ, દુર્ગુણો પર પ્રકાશ ફેંકીને કવિઓ સમાજને સાચા જીવનનો રાહ દેખાડવાનું કામ કરે છે. અભિમાન પણ આવો જ એક દુર્ગુણ છે. અભિમાનના અરીસામાં સર્વનાશ સિવાય કંઈ જ નજરે ચડતું નથી. રાવણ તરફ જુઓ કે કંસ તરફ, દુર્યોધન તરફ જુઓ કે હિરણ્યકશ્યપ તરફ –અભિમાનના નશામાં જે જે ચૂર થયા છે એ વયષ્ટિ અને સમષ્ટિ માટે વિનાશ જ લાવ્યા છે. કોલરિજ એની વિશ્વપ્રસિદ્ધ કવિતામાં આ વાત આગવા અંદાજ થી કરે છે.

સેમ્યુઅલ ટેઇલર કોલરિજ. લગભગ સાડી ત્રણસો વર્ષ પૂર્વે ૨૧-૧૦-૧૭૭૨ના રોજ ડેવોનશાયર ખાતે એક પાદરી અને શાળાશિક્ષકને ત્યાં તેરમા સંતાન તરીકે જન્મ. દસ વર્ષની ઊંમરે પિતાનું અવસાન. દસ વર્ષની ઊંમરે લંડન ભણવા ગયા ને દસ વર્ષ ત્યાં રહ્યા. ઊંમરના પ્રમાણમાં ખૂબ પ્રતિભાશાળી. મા-બાપ અને મિત્રોના અભાવમાં ભયંકર એકલતામાં જીવ્યા. પણ આનો ફાયદો એ થયો કે એ પારંપારિક શાસ્ત્રીય સાહિત્યના ઊંડા અભ્યાસુ અને તત્ત્વ તથા ધર્મના પ્રખર મીમાંસુ બન્યા. એ પછી કેમ્બ્રિજ ગયા પણ આઝાદી અને પ્રજાસત્તાકનું ભૂત માથે સવાર થયું એટલે સેનામાં જોડાયા પણ કંઈ ખાસ ઊકાળ્યા વિના જ કેમ્બ્રિજ પાછા ફર્યા પણ ડિગ્રી લીધા વિના જ કોલેજ છોડી. ‘લેક પોએટ’ રૉબર્ટ સાઉથીની સાળી સારાહ ફ્રિકર સાથે જલ્દબાજીમાં પરણી ગયા ને પછી કલ્પદ્વીપ (યુટોપિઆ)ના સર્જનમાં મચી પડ્યા. બાર સદગૃહસ્થો અને બાર સદગૃહિણીઓની મદદથી એમણે ‘પાન્ટિસોક્રસી’ (Pantisocrasy) નામના સમાજની સ્થાપના કરી. ટૂંકસમયમાં જ વાસ્તવિક્તાની કાલિમાથી સુપેરે અવગત થયા. કલ્પનાનું રામરાજ્ય પડી ભાંગ્યું, લગ્નજીવનની ઉતાવળ માથે વાગી અને ગરીબીનો ભોગ બન્યા તે નફામાં. ૧૭૯૭માં વર્ડ્સવર્થ ભાઈ-બહેન સાથેની એમની જગપ્રસિદ્ધ મૈત્રી પ્રારંભાઈ. બંને માટે આ મૈત્રી વરદાનરૂપ બની. બંને એ ભેગા થઈને ‘લિરિકલ બેલડ્સ’ પુસ્તક પ્રગટ કર્યું જેની લોકપ્રિયતા આજે પણ ચરમસીમાએ છે. આ સીમાચિહ્ન પુસ્તકથી ઉત્કૃષ્ટ અહંકારી કવિતાનો યુગ શરૂ થયો. ‘રોમેન્ટિક યુગ’ના અગ્રણી પ્રણેતા. ‘લેક પોસ્ટ્સ’માંના એક. બિનશરતી વર્ષાસન મળતાં નાણાંભીડ પૂરી થઈ. વર્ડ્સવર્થની સાળી સારાહ હચિન્સનના પ્રેમમાં પડ્યા. નાનપણથી એકલતા અને માનસિક બિમારીના શિકાર હતા જે અફીણની આજીવન લતમાં પરિણમી. શારીરિક બિમારીઓ પણ ઘેરી વળી. વર્ડ્સવર્થ સાથેની દોસ્તી જેટલી ગાઢ હતી એવી જ બે વર્ષ જેટલી ટૂંકી દુશ્મની પણ થઈ, જે જો કે પૂર્વવત્ મૈત્રીમાં કદી પરિણમી ન શકી. ૨૫-૦૭-૧૮૩૪ના રોજ અફીણ સાથે સંલગ્ન ફેફસાંની બિમારી અને હાર્ટ ફેઇલ્યરના કારણે નિધન.

તીવ્ર કલ્પના શક્તિ એમની કવિતાનો પ્રધાન રંગ છે. કવિતાના એવા કુશળ કસબી કે એમના સર્જનમાંથી ભૂલ શોધવી અઘરી થઈ પડે. ‘ક્રિસ્ટાબેલ’માં એમણે જે છંદ પ્રયોજ્યો તે આજે ‘ક્રિસ્ટાબેલ મીટર’ તરીકે ઓળખય છે, આના પરથી એમની કાવ્યકુશળતા સમજી શકાય છે. અલૌકિક જગત, ખાસ કરીને પ્રેતાત્માઓ અને દુનિયાની અસ્પષ્ટતાઓ એમની રચનાઓમાં સતત દૃષ્ટિગોચર થાય છે. અવિશ્વાસનો સ્વૈચ્છિક અનાદર (The willing suspension of disbelief)માં તેઓ માનતા અને એમની રચનાઓ વાચકને બે પળ માટે એ વાત ભૂલાવી દેવામાં સફળ પણ થાય છે કે વાસ્તવજગતમાં આ શક્ય જ નથી. કાવ્યકળામાં એ એટલા પાવરધા હતા કે કાવ્યસૌંદર્ય અર્થ-સમજણની ઉપરવટ ક્યારે પહોંચી ગયું એ ભાવક કળીય નથી શકતો. અને આ બધા સાથે ભાષાની સહજતા પણ એમને સાધ્ય હતી. એમના પ્રવચનો, કવિતાઓ, શેક્સપિઅરનું વિશ્લેષણ, જર્મન ફિલસૂફ કેન્ટના અનુવાદો –આ તમામ સર્વકાલીન ઉત્તમોત્તમ સાહિત્યમાં મોખરાનું સ્થાન પામ્યા છે. નાજુક તનદુરસ્તી, માનસિક બિમારીઓ, અફીણની ઊંડી લત, તત્ત્વમીમાંસા અને આધ્યાત્મનો ચસકો, પ્રેમમાં સતત નિષ્ફળતા, એકલતા –આ બધાની વચ્ચે થઈને પણ જે ઉત્કૃષ્ટ કાવ્યપ્રતિભા તથા કવિતાના સ્વરૂપ અને અભિવ્યક્તિ પરની હથોટી તરી આવે છે એ અભૂતપૂર્વ છે.

‘ધ રાઇમ ઑફ એન્શન્ટ મરિનર’નો જન્મ વર્ડ્સવર્થ સાથેની દોસ્તીમાંથી થયો. બંનેએ બે જાતની કવિતાઓ રચવી નક્કી કર્યું. વર્ડ્સવર્થ રોજબરોજની જિંદગી અને વાસ્તવિક્તાને વિષયવસ્તુ બનાવીને રચનાઓ કરે અને કોલરિજ અતિપ્રાકૃત-અલૌકિકને વિષયવસ્તુ બનાવીને તીવ્ર કલ્પનાશક્તિથી અગોચર વિશ્વની ઘટનાઓને વાસ્તવિક લાગે એ રીતે રજૂ કરે અને બંને મિત્રો સંયુક્તરીતે ‘લિરિકલ બેલડ્સ’ બહાર પાડે એમ નિર્ધારાયું, જેની એક ફળશ્રુતિ એટલે કોલરિજની આ કવિતા. કુલ ૬૨૫ પંક્તિ અને સાત ભાગમાં વહેંચાયેલ આ દીર્ઘ કાવ્યના બીજા ભાગમાંથી કેટલાક દૃશ્યચિત્ર અહીં સમાવિષ્ટ કર્યા છે. અંગ્રેજી ‘બેલડ’(લોકગીત-કથાકાવ્ય)નું સ્વરૂપ કોલરિજે અપનાવ્યું છે પણ સભાન આઝાદી સાથે કામ કર્યું છે. કથાકાવ્યની લાક્ષણિકતાઓ જેમકે, લાઘવ, સીધી મોઢા પર થતી વાત, નાટ્યાત્મક વળાંક અને પુનરોક્તિ ને પુનરાવર્તન કોલરિજ બખૂબી પ્રયોજે છે. થોડા અપવાદ બાદ કરતાં કાવ્યરચના ચતુષ્ક પ્રકારે જેમાં બીજી અને ચોથી પંક્તિમાં પ્રાસ મેળવાયા છે. અંગ્રેજી કવિતામાં સૌથી વધુ વપરાતા ‘આયંબ’ (લઘુ-ગુરુ શબ્દાંશ)ને કુશળતાપૂર્વક કોલરિજ પહેલી અને ત્રીજી પંક્તિમાં આઠ અને બીજી-ચોથીમાં છ શબ્દાંશ (સિલેબલ્સ) વાપરીને પ્રયોજે છે. આ દીર્ઘકાવ્ય કોલરિજની ઉત્કૃષ્ટ કવ્યકળાનો બેનમૂન દાખલો છે પણ જ્યારે એ પ્રગટ થયું ત્યારે એના ચાહકો કરતાં ટીકાખોરો વધુ હતા. આ કવિતા એક ઘરડા ખલાસીની વાર્તા છે પણ કોલરિજ એના માટે વૃદ્ધના બદલે પૌરાણિક (Ancient) વિશેષણ વાપરીને જૂની અંગ્રેજી ભાષાના ઘરમાં પ્રવેશવા માટેનો દરવાજો તૈયાર કરે છે. પૌરાણિક શબ્દપ્રયોગ કોઈક ખૂબ પ્રાચીન પણ અમૂલ્ય સંપદા તરફ પણ ઈશારો કરે છે. બીજું, Rhyme એટલે કે પ્રાસપ્રધાન કવિતાના બદલે એ Rime શબ્દ પ્રયોજે છે, જે એક તરફ તો જૂની અંગ્રેજી ઈંગિત કરે જ છે પણ એનો બીજો અર્થ ફ્રોસ્ટ (હિમાચ્છાદન) થાય છે. કવિતાનો મુખ્યાંશ એન્ટાર્ક્ટિક સમુદ્રમાં છે જ્યાં બરફ જ બરફ જોવા મળે છે. ખલાસીનો ખુદનો દેખાવ અને વ્યક્તિત્વ પોતે પણ હિમાચ્છાદિત હોય એવા રહસ્યમયી ભાસે છે. કવિતાની પ્રથમ આવૃત્તિ જૂની ઢબની જોડણીના કારણે ખૂબ વગોવાઈ હતી, જેને કોલરિજે બીજા પ્રકાશન વખતે સુધારી હતી અને જરૂરી ટૂંકનોંધો પણ ઉમેરી હતી.

લગ્નસમારંભમાં જતા એક અતિથિને અટકાવીને વશીભૂત કરીને ઘરડો ખલાસી પોતાની સમુદ્રયાત્રાની લાંબી વાર્તા સંભળાવે છે. સારા શુકન છતાં જહાજ ઘસડાઈને દક્ષિણમાં પહોંચી જાય છે. એક આલ્બાટ્રોસ પંખી જહાજ સાથે થાય છે જેને પહેલાં બધા શુકનિયાળ ગણે છે પણ ખલાસી એનો શિકાર કરે છે. પહેલાં સાથીઓ શિકાર કરવા માટે એનો તિરસ્કાર કરે છે પણ બીજી જ પળે એને વધાવે છે અને ખલાસીના ગુનામાં ભાગીદાર બને છે. એક ભૂતિયું જહાજ રસ્તે ભટકાય છે જે પર એક હાડપિંજર (‘મૃત્યુ’) અને એક નિઃસ્તેજ વૃદ્ધા (‘મૃત્યુ-માં-જીવન’) જૂગટું રમતા હોય છે. મૃત્યુ તમામ ખલાસીઓનાં જીવન જીતી જાય છે અને ‘મૃત્યુ-માં-જીવન’ ખલાસીની જિંદગી. તમામ સાથીમિત્રો અવસાન પામે છે અને સાત દિવસ અને સાત રાત ખલાસી ભૂખ્યો-તરસ્યો લાશોની અને દરિયાની વચ્ચે કાઢે છે. સમુદ્રી જીવોની કદર કરવા બદલ એ શાપમુક્ત થાય છે, વરસાદ પડે છે, એના ગળામાં ઈશુના ક્રોસની જેમ વીંટાળી દેવાયેલ પક્ષી ખરી પડે છે, પ્રેતાત્માઓ જહાજ હંકારી કાંઠે લાવે છે. એક સાધુ ડૂબતા જહાજ પરથી ખલાસીને ઊગારી લાવે છે. પક્ષીહત્યાના પાપના પ્રાયશ્ચિત માટે માટે ખલાસી સતત ભટકતો રહે છે અને મળનાર લોકોને પકડી-પકડીને પોતાની વાર્તા સંભળાવે છે જેથી સાંભળનાર વધુ ગંભીર અને ડાહ્યો બની શકે.

પહેલા ભાગના અંતે ખલાસી આલ્બાટ્રોસનો શિકાર કરે છે. એ પછીના બીજા ભાગના કેટલાક ચતુષ્ક કોલરિજની અફલાતૂન કથાક્ષમતાના બદલે દૃશ્યચિત્ર દોરવાની બેનમૂન આવડત રજૂ કરવાની નેમ સાથે અહીં લીધા છે. પહેલા ચતુષ્કમાં જે દરિયામાં આ અગાઉ કોઈ કાળા માથાનો મનુષ્ય પહોંચ્યો જ નથી એ દરિયામાં આ વૃદ્ધ ખલાસીનું જહાજ પહોંચે છે એ વાત છે. સાનુકૂળ હવા વીંઝાઈ રહી છે અને વહાણ ચાલવાથી ફીણ ઊછળે છે. જહાજની પાછળ પાણીમાં પડતો ચીલો મુક્તમને પડે છે એમ કહીને કોલરિજ નિરવરોધ ગતિ દોરી આપે છે. પણ બીજા ચતુષ્કમાં અચાનક જ પવન પડી જાય છે, સઢ ઢળી પડે છે અને દુઃખ પોતે જેનાથી વધુ દુઃખી ન થઈ શકે એવી ગ્લાનિ અનુભવાય છે. કોઈપણ પૂર્વચેતવણી વગર આવતો ૧૮૦ ડિગ્રીનો આવો વળાંક ‘પારંપારિક કથાકાવ્ય’ની લાક્ષણિકતા છે, જે કોલરિજ કુશળતાપૂર્વક પ્રયોજે છે. દરિયાનું મૌન ખલાસીઓની વાચા ગળી ગયું હોય એમ કોઈ કામ વગર બોલતું નથી. દિવસો પસાર થાય છે પણ હવાનું નામોનિશાન ન હોવાથી નિઃસ્તબ્ધ સમુદ્રમાં જહાજ એ હદે ગતિહીન ઊભું છે કે આ થીજી ગયેલું દૃશ્ય ચિત્ર જેવું લાગે છે. જ્યાં જુઓ ત્યાં પાણી જ પાણી છે. લાકડાના પાટિયાં તો પાણી પર તરે પણ કોલરિજ પાટિયાં સિક્કે ડૂબી રહ્યાં છે એમ કહે છે, જાણે જેમ પીવાના પાણી વિના ગળું એમ લાકડું સૂકાઈને ડૂબવા ન માંડ્યું હોય! ‘બેલડ’ની એક લાક્ષણિકતા મુજબ ચારે બાજુ પાણી જ પાણીની વાત દોહરાવીને એ વળી તરસની પરાકાષ્ઠા નિર્દેશે છે. આ કલ્પનો આજે કદાચ ચવાઈને ચુથ્થો થઈ ગયાં છે પણ સાડી ત્રણસો વર્ષ પહેલાં આ કલ્પનો પહેલવહેલાં વપરાયાં હશે ત્યારે કેવા ચમત્કારી લાગ્યાં હશે! દુષ્કાળના પરિણામે સૌની જીભ છેક મૂળથી જાણે ચીમળાઈ ગઈ હતી. તરસના કારણે ગળાં એવાં સૂકાઈ ગયાં હતાં કે બધાના મોંમાં કોઈએ મેંશ ભરી ન દીધી હોઈ એમ કોઈ બોલી શકવા શક્તિમાન નહોતા. ખલાસી વિચારે છે કે કેવો ખરાબ દિવસ ઊગ્યો કે જહાજ પરના નાના-મોટા દરેક એની સામે ગંદી નજરે જુએ છે અને સૌની આ દુર્દશા માટે એને જ જવાબદાર ગણાવે છે. ખ્રિસ્તીઓ ગળામાં ક્રોસ લટકાવે એના સ્થાને એના સાથીઓએ એના ગળામાં એણે જેનો વધ કર્યો હતો એ આલ્બાટ્રોસ જ વીંટાળી દીધું.

પ્રકૃતિના ઘટકતત્ત્વોનો સંહાર અને પરિણામે સર્જાતા વિનાશને મોક્ષની કથા પણ કહી શકાય. બીજી રીતે કહીએ તો આ રચના પારલૌકિક ઘટકતત્ત્વોની પાર્શ્વભૂ વચ્ચે રમાતી મિથ્યાભિમાન, પીડા, એકલતા, પરિવર્તન અને પ્રાયશ્ચિતની કથા છે. કવિતાઓ લખાતી આવી છે, લખાતી રહેશે, ભૂંસાતી આવી છે, ભૂંસાતી રહેશે પણ કેટલીક કવિતાઓ હૉમરના ‘ઇલિયાડ’-‘ઑડિસી’, દાન્તેની ‘ડિવાઇન કોમેડી’, મિલ્ટનની ‘પેરેડાઇઝ લૉસ્ટ’, વાલ્મીકીના ‘રામાયણ’ કે વ્યાસના ‘મહાભારત’ની જેમ અમરપટો લખાઈને આવી હોય છે. કોલરિજની આ કવિતા એમાંની એક છે.

ગ્લૉબલ કવિતા : ૬૩ : નેક્સ્ટ, પ્લીઝ – ફિલિપ લાર્કિન

Next, Please

Always too eager for the future, we
Pick up bad habits of expectancy.
Something is always approaching; every day
Till then we say,

Watching from a bluff the tiny, clear
Sparkling armada of promises draw near.
How slow they are! And how much time they waste,
Refusing to make haste!

Yet still they leave us holding wretched stalks
Of disappointment, for, though nothing balks
Each big approach, leaning with brasswork prinked,
Each rope distinct,

Flagged, and the figurehead with golden tits
Arching our way, it never anchors; it’s
No sooner present than it turns to past.
Right to the last

We think each one will heave to and unload
All good into our lives, all we are owed
For waiting so devoutly and so long.
But we are wrong:

Only one ship is seeking us, a black-
Sailed unfamiliar, towing at her back
A huge and birdless silence. In her wake
No waters breed or break.

– Philip Larkin

નેક્સ્ટ, પ્લીઝ

હરપળ હરદમ ભવિષ્ય માટે ખૂબ જ આતુર, આપણે ચૂંટી
લઈએ છીએ ખરાબ આદત અપેક્ષાઓની ઘૂંટી ઘૂંટી.
કંઈક હંમેશા સાવ જ પાસે આવે એવું લાગે, દરરોજ
ત્યાં લગ આપણે કહીએ એમ જ,

ભૂશિર પરથી જોયા કરીએ નાના, સ્પષ્ટ નજરે ચડતા
વચનોના ઝળહળતા યુદ્ધજહાજના બેડા નજીક સરતા.
કેટલા ધીમા! પડીય નથી કંઈ વળી સમયની બરબાદીની,
ના જ પડતા જલ્દબાજીની!

વળી ત્યજી જાય તેઓ આપણને પકડાવી દઈને મનહૂસ
નિરાશાઓના ડંઠલ, કારણ કે, છોડી નહીં જાય ખસૂસ
કંઈ પણ મોટા આગમન, જે પિત્તળના શણગારે ઝૂક્યાં,
એક-એક દોરડાં ભિન્ન સર્વથા,

ધજા-સુશોભિત, મોરા પર સ્વર્ણડીંટડીયુક્ત પ્રતિમા સાથે
વહાણ આવે વળાંક લઈને અમ તરફે પણ, કદી ન લાંગરે;
એ તો ઘડીમાં વર્તમાનકાળ મટી જઈને મારશે ઠેક
ભૂતકાળમાં. અંત સુધી છેક,

આપણે એ જ વિચારીએ કે દરેક અટકશે ને ઉતારશે
બધું જ સારું જીવનમાં આપણા, બધું જે આપણું દેવાદાર છે
આટલા ભક્તિભાવથી અને આટલી લાંબી પ્રતીક્ષા કાજે.
પણ ખોટા છીએ આપણે આજે:

ફક્ત એક જ જહાજ આપણને શોધે છે, એક અજાણ્યું
કાળા સઢવાળું, પોતાની પૂંઠે-પૂંઠે ખેંચી રહ્યું
એક વિરાટ ને પક્ષીહીન મૌન. એની પૂંઠે જલ જાણે સ્થલ-
ના કપાય, ના કોઈ હલચલ.

– ફિલિપ લાર્કિન
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

મનુષ્યજીવનની એકમાત્ર નિશ્ચિત વસ્તુ કઈ?

આપણે બધા કાલના માણસો છીએ. જીભ ભલેને સૌની ‘કાલ કોણે દીઠી છે?’ કે પછી ‘Carpe Diem’ (આજમાં જીવો) કેમ ન બોલતી હોય, આંખ જે સૂરજ હજી ઊગ્યો નથી એના પર જ મંડાયેલી રહે છે. સોનેરી ભવિષ્યની આશા કદી મરતી નથી. ભક્તિભાવપૂર્વક આપણે સહુ ઊજળી આવતીકાલની રાહ જોઈએ છીએ અને દૃઢતાપૂર્વક માનીએ છીએ કે કેમકે આપણી ઈંતેજારી, આપણી આવતીકાલ માટેની શ્રદ્ધા સો ટકા પ્રામાણિક છે અને સર્વાંગસંપૂર્ણ છે, એ ફળવી જ રહી. હકીકત એ છે કે આવતીકાલના ગર્ભમાં આપણા સહુના માટે એક અને માત્ર એક જ વસ્તુ સુનિશ્ચિત છે અને તે છે મૃત્યુ. મૃત્યુ સિવાય જિંદગીમાં બીજું કશું જ ગેરેંટેડ નથી એ વાતને ખૂબ જ અદભુત રીતે ફિલિપ લાર્કિન આપણી સમક્ષ લઈ આવે છે.

ફિલિપ આર્થર લાર્કિન. કવિ. નવલકથાકાર. નિબંધકાર. ૦૯-૦૮-૧૯૨૨ના રોજ કોવેન્ટ્રી, યુ.કે. ખાતે સિડની અને ઇવા લાર્કિનને ત્યાં જન્મ. પિતા શહેરના ખજાનચી હતા. શાળાના સામયિકમાં લાર્કિનની રચનાઓ નિયમિતપણે આવતી એ ઉપરાંત એ સામયિકના સંપાદનમાં પણ મદદગાર બનતા. બાળપણ એકલવાયું. તોતડાતા પણ ખરા. નબળી આંખોના કારણે આર્મીમાં ન જઈ શક્યા. ઓક્સફર્ડમાં અંગ્રેજી ફર્સ્ટ ક્લાસ ઑનર્સ સાથે ભણ્યા. આજીવન લાઇબ્રેરિઅન. જાઝ સંગીતના શોખીન. કોલેજમાં ‘સેવન’ નામનું ગ્રુપ પણ બનાવ્યું. લાંબા સમય સુધી એક જ સમયગાળામાં એકાધિક સ્ત્રીઓ સાથે શારીરિક સંબંધ. વિકીપીડિયા એમના જાહેર વ્યક્તિત્વને ‘નો-નોનસેન્સ’ કહીને સંબોધે છે. જાહેરજીવનથી બહુધા દૂર. માન-સમ્માનની દૃષ્ટિએ અલગારી જીવ. ૧૯૮૪માં ઇંગ્લેન્ડના રાજકવિ તરીકેનું બહુમાન જવાબદારીનો બોજો સ્વીકારવો ન હોવાના કારણોસર નકાર્યું. નવલકથાકાર થોમસ હાર્ડી એમના માટે મોટો પ્રેરણાસ્ત્રોત પણ અને હાર્ડીને કવિ તરીકેનું બહુમાન અપાવવામાં એમનો ફાળો પણ નોંધપાત્ર. ૦૨-૧૨-૧૯૮૫ના રોજ અન્નનળીના કેન્સરથી અવસાન.

ઉદાસી એમની કવિતાઓનો પ્રધાન સૂર હતો. લાર્કિને પોતે કહ્યું હતું કે વર્ડ્સવર્થ માટે જે સ્થાન ડેફોડિલ્સનું હતું, એ એમના માટે વંચિતતા-વિપદાનું છે. મૃત્યુ અને માનવજીવનની ‘ડાર્ક’ રમૂજ સાથે વળગણ. માર્મિક અલ્પોક્તિ એમની કવિતાને ધારદાર બનાવે છે. એમના ગીતો રચનાની દૃષ્ટિએ સંપૂર્ણ પણ પૂરતાં લવચિક છે. પ્રાસ, છંદ, અંતરા જેવા પારંપારિક સાધનો જ એ પ્રયોજે છે પણ ધ્વનિ સાવ નોખો જ તરી આવે છે. ૧૯૫૪ની સાલમાં ઇંગ્લેન્ડમાં ‘ધ મૂવમેન્ટ’ નામે ચળવળ થઈ જેનો પ્રધાન કાકુ આધુનિકતાવાદ, રોમેન્ટિસિઝમ, પ્રયોગખોરી જેવા કવિતાના કૃત્રિમ સાધનોનો વિરોધ કરી પરંપરાગત, સરળ, સહજ કવિતા તરફનો હતો. વિશ્વયુદ્ધ પછીના સમયમાં જિંદગીને યથાતથ સ્વીકારીને કવિતાને કૃત્રિમ ઘરેણાંઓથી શણગારવાના બદલે રોજબરોજના અનુભવો અને ‘કોમનસેન્સ’ વડે અંગ્રેજી કવિતાની મૂળભૂત સંયમી પ્રકૃતિ અને સ્વભાવગત તાકાત બહાર લાવવી એ આ કવિઓનો હેતુ હતો. લાર્કિન ‘મૂવમેન્ટ’ના નવ કવિઓમાંના એક હતા. જોકે એમની કવિતાઓ આધુનિકતાની નહીં પણ યાંત્રિકતાની વિરોધી છે. વીસમી સદીના ઉત્તરાર્ધના બ્રિટનના સૌથી ચહીતા કવિ ગણાયા. ‘ધ ટાઇમ્સ’ પણ એમને યુદ્ધ પછીના બ્રિટનના શ્રેષ્ઠતમ કવિ ગણાવે છે.

અવશ્યંભાવી મૃત્યુ લાર્કિનની કવિતાનો અવિનાભાવી રંગ છે. લાર્કિનની કવિતાઓમાં મૃત્યુ એટલું બધું જીવંત છે કે ‘રોમન કેથલિક ઑફિસ ફોર ધ ડેડ’માંનું લેટિન વાક્ય યાદ આવે- ‘Timor mortis conturbat me’ – મૃત્યુનો ડર મને પરેશાન કરે છે. ‘ઑબેડ’(Aubade)ની થોડી પંક્તિઓ જોઈએ. કહે છે કે આ એક જ કવિતા કવિને અમરત્વ બક્ષવા પૂરતી હતી: ‘નિશ્ચિત વિનાશ તરફ આપણે મુસાફરી કરીએ છીએ અને એમાં જ ખોવાઈ જઈએ છીએ કાયમ. અહીં હોવા માટે નહીં, ક્યાંય હોવા માટે નહીં, અને જલ્દી જ; કંઈ જ વધુ ભયાનક નથી, કંઈ જ વધુ સાચું નથી.’ આજ કવિતામાં એ મૃત્યુને આ રીતે વર્ણવે છે: ‘ન દેખાવ, ન અવાજ, ન સ્પર્શ કે સ્વાદ કે ગંધ, કંઈ જ નહીં જેની સાથે વિચરી શકાય, કંઈ જ નહીં જેને ચાહી કે સાંકળી શકાય, એક એનેસ્થેટિક જેમાંથી કોઈ બહાર નથી આવતું.’ આ જ રચનામાં એ આજે કહેવત બની ગયેલ વાત કહે છે: ‘Death is no different whined at than withstood.’ (બૂમો પાડો કે પ્રતિકાર કરો, મૃત્યુ માટે સરખું જ છે.) ‘ધ લાઇફ વીથ અ હૉલ ઇન ઇટ’માં એ મૃત્યુને ‘અપરાજેય ધીમું યંત્ર’ કહે છે.

સ્વરૂપની દૃષ્ટિએ આ રચનામાં ચાર-ચાર પંક્તિના છ અંતરા છે. દરેક બંધમાં AABB પ્રકારની સ્વતંત્ર પ્રાસરચના છે. દરેક બંધની પ્રથમ ત્રણ પંક્તિઓ થોડા અપવાદ સાથે આયંબિક પેન્ટામીટરમાં જ્યારે ચોથી પંક્તિ નોંધપાત્ર રીતે ટૂંકી છે અને એમાં અન્ય પંક્તિઓની જેમ દસના બદલે ચાર અથવા છ શબ્દાંશ પ્રયોજાયા છે. કવિતાનું શીર્ષક ‘નેક્સ્ટ, પ્લીઝ’ આપણને અટકાવી દે છે. લોકો કતારમાં ઊભા હોય અને અધિકારી ‘નેક્સ્ટ’ નેક્સ્ટ’ કરીને એક પછી એક લોકોને શબ્દોથી ધક્કો મારતો હોવાનો અહેસાસ થાય પણ ‘નેક્સ્ટ’ પછી વિરામચિહ્ન મૂકીને કવિ ‘પ્લીઝ’ કહે છે એ વિનમ્રતા પહેલા શબ્દ સાથે ઊભા થયેલા ચિત્રને સમૂળગું બદલી નાખે છે. ભાવકના મનમાં કવિતાના વિષયવસ્તુ બાબતમાં એક અપેક્ષામિશ્રિત જિજ્ઞાસા જન્મે છે. અનુવાદમાં અષ્ટકલ લય વડે ગીતનો છંદ, પ્રાસ અને ચોથી પંક્તિઓનું ટૂંકાણ જાળવી શકાયું છે પણ શીર્ષકનું ગુજરાતીકરણ કરવા જતાં કવિતાનો આત્મા જ મરી પરવારે એમ લાગતાં અને ‘નેક્સ્ટ’ અને’ પ્લીઝ’ -બંને શબ્દ પૂરતા ગુજરાતી બની ગયા હોવાથી એ યથાવત્ રાખવાનું જોખમ ગણતરીપૂર્વક લેવાયું છે.

કવિતાની શરૂઆત જ આપણી ભવિષ્ય માટેની વધુ પડતી અધીરતાને લક્ષ્ય બનાવીને થાય છે. સતત અપેક્ષા રાખ્યા કરવાની ગંદી આદતના આપણે સહુ શિકાર છીએ. સતત એમ જ લાગે કે કંઈક આપણી સાવ નજીક આવી જ રહ્યું છે. આ સાવ શું છે એની વાત બીજા અંતરામાં ખુલે છે પણ પહેલા અંતરામાં તો કવિતા અપેક્ષાની વાત કરીને વાત અધૂરી છોડી દે છે એમ કહીને કે ત્યાં લગ દરરોજ આપણે એમ જ કહ્યા કરીએ છીએ કે… આખી કવિતામાં માત્ર ‘ત્યાં લગ’ (till then) આ બે જ શબ્દોને ત્રાંસા-ઇટાલિક્સમાં લખીને કવિ પોતે જે કહેવું છે એ ગૂઢાર્થને ઘાટો કરે છે. બીજા બંધમાં બંધ મુઠ્ઠી ઊઘડે છે કે નાયક અથવા કવિ અથવા આપણે- સમુદ્રકિનારાની એક ઊંચી ભૂશિર પર ઊભા છીએ અને દૂરથી આપણી તરફ આવી રહેલા જહાજોને જોઈ રહ્યા છીએ. આ જહાજો દૂર છે માટે નાનાં નજરે ચડે છે પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે એટલે એટલા દૂર પણ નથી. આ જહાજો વચનોના ચમકીલા યુદ્ધજહાજોનો કાફલો છે. સોળમી સદીમાં સ્પેનિશ યુદ્ધજહાજોનો કાફલો અંગ્રેજી કાંઠા પર ધસી આવ્યો હતો અને અંગ્રેજી સૈન્યના હાથે નેસ્તનાબૂદ થઈ ગયો હતો એ હારનું દૃશ્ય અહીં તાદૃશ થાય છે. અહીં આ બેડા સરસામાન નહીં, વાયદાઓ લઈને આવે છે. અને વર્તમાન ગમે એટલો ભેંકાર કેમ ન હોય, ભવિષ્યને તો આપણે હંમેશા ઝળહળતું જ કલ્પીએ છીએ એટલે ઠાલાં વચનો ભરીને આવતા યુદ્ધજહાજોના બેડા આપણને ચમકીલા-ઝળહળતા નજરે ચડે છે. કવિને સ્પેન-ઇંગ્લેન્ડનું યુદ્ધ અભિપ્રેત છે એટલે સમજી શકાય છે કે આ વાયદાના જહાજો પણ કાંઠે આવતા સુધીમાં ધ્વસ્ત થનાર છે. વળી, આ કાફલો કાચબાગતિએ આગળ ધપે છે. બે પંક્તિમાં ત્રણવાર કાફલાની અકળાવી નાંખે એવી ધીમી અને કહેવા છતાંય જરાય જલ્દબાજી કરવા તૈયાર જ ન હોય એવી નફ્ફટ ગતિનો ઉલ્લેખ કરીને કવિ વચનો હંમેશા તૂટવા માટે જ હોવાની નિરાશાનો રંગ ઓર ગાઢો કરે છે.

આ જહાજો આપણા હાથમાં નકરી નિરાશાની ફૂલદાંડીઓ પકડાવી જાય છે જેના પર ફૂલ કદી ઊગનાર જ નથી એવી મનહૂસ છે. મોટા-મોટા જહાજોની પધરામણીઓ થતી રહે છે પણ કોઈ કશું પાછળ આપણા માટે મૂકીને જતું નથી. જહાજો પર મજાનું પિત્તળકામ કરાયું છે, એક-એક દોરડાં પણ સ્પષ્ટ નજરે ચડે છે-ભવિષ્યના ખિસ્સામાં આપણા માટે શું છે સાફ દેખાય છે! માથે ધજા શોભી રહી છે અને મોરા પર સ્વર્ણડીંટડીયુક્ત પ્રતિમા શોભાયમાન છે. વળાંક લઈને વહાણ આપણી નજીક તો આવે છે પણ લાંગરતું કદી નથી. આપણને જે જહાજ ‘આજ’માં નજરે ચડે છે એ ક્ષણમાં ‘ગઈકાલ’માં ભુસકો મારી દેશે. કેલેન્ડરનાં પાનાં ફરતાં વાર શી? આપણી અધીરપ અને અપેક્ષાને ક્રમશઃ આપણે મોહભંગ થતાં અને કડવાશમાં પલટાતાં અનુભવીએ છીએ. એકતરફ કવિ જહાજોના જાજવલ્યમાન કાફલાનું ભવ્ય વર્ણન કરે છે અને બીજી બજુ એકદમ સરળ, તદ્દન અનલંકૃત ભાષામાં ત્રણ જ શબ્દોમાં ‘કદી ન લાંગરે’ કહીને આપણી વધુને વધુ જાજવલ્યમાન અને ભવ્ય બનતી જતી અપેક્ષાઓના મૂળમાં કુઠારાઘાત કરે છે. છેક અંત સુધી આપણે એમ જ વિચાર્યે રાખીએ છીએ કે બધા જ જહાજ આપણા કાંઠે લાંગરશે અને આપણા જીવનમાં કંઈક ‘સારું’ ઊતારશે. લાર્કિન Good શબ્દ પ્રયોજે છે. દેખીતો અર્થ તો ‘સારું’ જ છે પણ જહાજની અને સરસામાનની વાત હોવાથી ‘S’ લખ્યો ન હોવા છતાં આપણું મન good (સારું)ને goods (સામાન) તરીકે વાંચી જ લે છે. કવિને મન કદાચ બંને જ અર્થ અભિપ્રેત છે પણ કવિની આ કમાલ અનુવાદની ગલીઓમાં અદૃશ્ય થઈ જાય છે. અનુવાદની આટલી મર્યાદા જ સ્તો.

આપણે એવું માની બેઠાં છીએ કે સોનેરી ભવિષ્યની આશા રાખીને આપણે આટલા ભક્તિભાવથી અને આટલા લાંબા સમયથી પ્રતીક્ષારત છીએ એટલે ઉજ્જવળ ભવિષ્ય, સોનેરી પ્રારબ્ધ આપણાં દેવાદાર છે અને માત્ર પ્રતીક્ષામાત્રથી આપણાં સપનાં સાચા કરી આપવા એ એમની ફરજ અને આપણો અધિકાર છે. આખી કવિતામાં શીર્ષક સિવાય ક્યાંય કવિ ‘નેક્સ્ટ, પ્લીઝ’ કહેતા નથી પણ એક પછી કે જહાજના આવવા અને ચાલી જવા વચ્ચે ભૂશિર પરથી નજર તાણીને રાહ જોતા આપણે સતત ‘નેક્સ્ટ, પ્લીઝ’ બોલી રહ્યા હોવાનું આપણને સંભળાતું રહે છે. પણ આપણે ખોટા છીએ કેમકે બીજા કોઈ નહીં પણ એક જ જહાજ છે જે ખરેખર આપણા માટે આવનાર છે. જહાજ અજાણ્યું છે, એના પર કાળો શઢ છે, અને એની પાછળ-પાછળ એક વિરાટ પક્ષીહીન મૌન છે- વિશાળ અને નિર્જીવ. આવો મૌન ખાલીપો પાછળ લઈને એ જહાજ ચાલે છે ને એની પાછળ પાણીમાં કોઈ હલચલ પણ નથી. જહાજ ચાલતાં પાણી નથી કપાતું કે નથી ઊછાળા મારતું. બધું જ જીવહીન અને નિઃસ્તબ્ધ. Wake-water અને breed-breakની વર્ણસગાઈ (alliteration) અને wake-breakના ચુસ્ત પ્રાસયુક્ત સાવ ટૂંકી દોઢ પંક્તિ ચાબુકની જેમ આપણી સંવેદના પર વિંઝાય છે. સમજી શકાય છે કે કવિ મૃત્યુની વાત કરે છે. મૃત્યુનું જહાજ ન માત્ર ભવિષ્ય અંગેની તમામ આશાઓનો, બલકે ભવિષ્ય સુદ્ધાંનો કાયમી અંત આણશે. જીવનમાં બીજું કશું જ નિશ્ચિત છે જ નહીં, સિવાય કે મૃત્યુ.

ભવિષ્ય માટેની આપણી વધુ પડતી ‘આતુરતા’ અને અપેક્ષાઓ રાખવાની ‘ખરાબ આદત’ના લઈને આપણને ‘વાયદાઓના કાફલા’ આપણી તરફ ‘હંમેશા’ આવતા નજરે ચડે છે પણ આપણી અધીરતા સન્મુખ તેઓ ‘કેટલા ધીમા’ છે! આપણા જીવનમાં લાંગરવા માટે આ વચનોના જહાજો પાસે કોઈ ‘લંગર’ છે જ નહીં, કંઈ હોય તો માત્ર ‘નિરાશાની દાંડીઓ.’ આવતીકાલની રાહ જોવામાંને જોવામાં આપણે આજને માણવાનું ‘કાયમ’ ચૂકી જઈએ છીએ. આજ તરફ આપણું ધ્યાન જાય એ પહેલાં તો એ ગઈકાલ બની ચૂકી હોય છે. જિંદગીની ગાડીમાં ‘આજ’ના ડબ્બાની મજા લૂંટી લેવાને બદલે આપણે ‘આવતીકાલ’ના સ્ટેશનની રાહ જોયે રાખીએ છીએ જ્યારે હકીકત એ છે કે આ ગાડીના નક્શામાં એક જ સ્ટેશન છે અને તે છે –મૃત્યુ! લાર્કિન પણ जातस्य हि ध्रुवो मृत्युःની ગીતાને આલબેલ જ આ કવિતામાં પોકારે છે. આ કવિતા આપણને એકીસાથે ઉદાસીનતાની ખીણમાં ડૂબાડે પણ છે ને ઉત્તેજીત પણ કરે છે. લાર્કિનની આ કળા છે. સિક્કાની બંને બાજુ એ આપણને એકસાથે હાથમાં આપી શકે છે.

ગ્લૉબલ કવિતા : ૬૨ : નવી મહાપ્રતિમા – એમા લેઝારસ

The New Colossus

Not like the brazen giant of Greek fame,
With conquering limbs astride from land to land;
Here at our sea-washed, sunset gates shall stand
A mighty woman with a torch, whose flame
Is the imprisoned lightning, and her name
Mother of Exiles. From her beacon-hand
Glows world-wide welcome; her mild eyes command
The air-bridged harbor that twin cities frame.
“Keep, ancient lands, your storied pomp!” cries she
With silent lips. “Give me your tired, your poor,
Your huddled masses yearning to breathe free,
The wretched refuse of your teeming shore.
Send these, the homeless, tempest-tossed to me,
I lift my lamp beside the golden door!”

– Emma Lazarus

નવી મહાપ્રતિમા

ના, ના, એ પિત્તળ દૈત્યની માકફ નહીં ગ્રીક ગાથાના,
જે ભૂમિથી ભૂમિ પલાણી ઊભો વિજયી પગ લઈ,
અહીં આપણા સૂર્યાસ્તી સાગર-ધોયા દ્વારે ઊભશે
એક શક્તિશાળી સ્ત્રી મશાલ એક લઈ, કે જેની જ્યોતમાં
છે કેદ વીજળી, ને છે નિર્વાસિતોની મા એનું નામ.
ને એના દીવાદાંડી જેવા હાથથી ચમકી રહ્યો
એક વિશ્વવ્યાપી આવકારો; નમ્ર આંખો દે હુકમ
એ જોડિયા શહેરો વચેના વાયુ-જોડ્યા બારાંને,

“રાખો, પુરાતન નગરો, ગાથા ભવ્ય તમ!” ચિત્કારતી
એ બંધ હોઠે. “દો મને થાક્યા, ગરીબો આપના,
ને ભીડ જે મુક્તિના શ્વાસો ઝંખતી, આપો મને,
મનહૂસ કચરો આપના છલકાતા કાંઠાનોય દો.
ઘરહીન, આંધી-પીડ્યા, સૌને મોકલો મારી કને,
હું દીપ લઈ ઊભી છું સ્વર્ણિમ બારણાંની બાજુમાં!”

– એમા લેઝારસ
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

ગંજાવર સ્ટેચ્યૂ ઑફ લિબર્ટી અને નાની અમથી કવિતાની તાકાત…

ચૌદ પંક્તિની એક નાની અમથી કવિતા ક્યારેક વિશ્વની અજાયબીઓમાંની એક ગણાતી ત્રીસ માળ ઊંચી પ્રતિમાનો આખેઆખો સંદર્ભ જ બદલી નાંખે એ શક્ય ખરું? પહેલી નજરે તો અશક્ય જ લાગે પણ અમેરિકાના ન્યૂયૉર્ક બંદર પર હાથમાં મશાલ લઈને ૧૮૮૬ની સાલથી ખડે પગે ઊભી રહેલ ૩૦૫ ફૂટ ઊંચી લોહ-તાંબાની પ્રતિમા ‘સ્ટેચ્યૂ ઑફ લિબર્ટી’નો આખેઆખો મતલબ એક કવિતાએ બદલી નાંખ્યો. પ્રતિમા ભેટ આપનાર અને લેનાર બંને માટે આ પ્રતિમા ‘આઝાદી’ અને ‘આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રજાસત્તાકવાદ’ની અર્થચ્છાયા ધરાવતી હતી પણ અહીં પ્રસ્તુત એમા લેઝારસના સૉનેટ અને એમાં આવતી પંક્તિ – Mother of Exiles: નિર્વાસિતોની મા-એ લેડી લિબર્ટીના હોવાનો સમુચો અર્થ જ બદલી નાંખ્યો. લિબર્ટી સદૈવ આવકારો આપતી મા બની ગઈ દુનિયાભરના નિર્વાસિતો માટે, એક આશાનું કિરણ બની ગઈ તમામ તરછોડાયેલાઓ માટે…

એમા લેઝારસ. ૨૨-૦૭-૧૮૪૯ના રોજ ન્યૂયૉર્કમાં સુગર-રિફાઇનરી ચલાવતા મોઝિઝ અને ઇસ્ટર લેઝારસના ધનાઢ્ય પરિવારમાં સાત બાળકોમાં ચોથા ક્રમે જન્મ. અમેરિકાના ક્રાંતિગાળામાં એમનો યહૂદી પરિવાર પોર્ટુગલથી અમેરિકા આવ્યો હતો. ઘરે જ ખાનગી અધ્યાપકો પાસે અભ્યાસ. પૌરાણિક ક્લાસિકલ અને સમસામયિક સાહિત્યનો ઊંડો અભ્યાસ. નાનપણમાં જ એમણે કાવ્યાનુવાદો કરવા શરૂ કર્યા. ૧૧ વર્ષની વયે પ્રથમ કવિતા. ૧૮ વર્ષની વયે તો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ પણ પ્રગટ થઈ ગયો. કાચી વયના આ પાકટ સંગ્રહે સિદ્ધહસ્ત કવિ રાલ્ફ વાલ્ડો ઇમર્સન જેવાનું પણ ધ્યાન ખેંચ્યું. નવલકથા અને પદ્યનાટક પણ લખ્યાં. આજીવન કુંવારા રહ્યાં. માત્ર ૩૮ વર્ષની કૂમળી વયે ન્યૂયૉર્કમાં જ ૧૯-૧૧-૧૮૮૭ના એક રોજ મોટાભાગે હોજકિન્ઝ લિમ્ફોમાના કારણે દેહાવસાન.

પ્રથમ સફળ અમેરિકન યહૂદી સાહિત્યકાર. યહૂદી હોવાના નાતે અમેરિકન યહૂદીઓની પીડાને એમણે વાચા પણ આપી. યહૂદીવાદી (ઝાયોનિસ્ટ) ચળવળ શરૂ થઈ એના તેર વર્ષ પહેલાં જ એમાએ યહૂદીઓના હક માટેની લડાઈ શરૂ કરી દીધી હતી. અમેરિકાની પોતાની સ્વ-છબીને આકાર આપવામાં અને અમેરિકા અન્ય દેશોથી આવતા નિર્વાસિતોની જરૂરિયાત શી રીતે સમજે છે એ વૈશ્વિક છબી ઊભી કરવામાં એમાનો ફાળો નાનોસૂનો નહોતો. લાંબા સમય સુધી જો કે ‘ધ ન્યૂ કૉલોસસ’ કવિતાની પ્રસિદ્ધિના ગ્રહણે એમાના જીવન અને સર્જનને અંધારામાં રાખ્યાં. એની પોતાની બહેને ૧૯૨૬માં પ્રગટ થયેલ એમા લેઝારસની સમગ્ર કવિતાઓના સંગ્રહને એમાની યહૂદી વિચારધારા સાથે પોતે અસહમત હોવાના કારણે દબાવી રાખ્યો હતો. કાળાંતરે જો કે આ ગ્રહણ હટ્યું અને લોકો એમાની પ્રતિભાથી પરિચિત થયાં.

૪ જુલાઈ, ૧૭૭૬માં અમેરિકાને આઝાદી મળી. પણ આઝાદી માટેની લડત એ પહેલેથી ચાલુ હતી. ફ્રાન્સના ગુલામી-વિરોધી સમાજના તત્કાલિન પ્રમુખ એડ્વા રેને ડિ લેબુલેએ ફ્રેન્ચ શિલ્પી ફ્રેડરિક અગસ્ટે બાર્થોલ્ડી સાથેના ડિનર પછી કહ્યું હતું કે અમેરિકાની આઝાદી માટેનું સ્મારક બંને દેશોની ભાગીદારીમાં બનવું જોઈએ. બાર્થોલ્ડીની બે-ત્રણવારની અમેરિકાયાત્રાના ફળસ્વરૂપ આ સ્મારક માટેનું સ્થાન અને અમેરિકન સરકારની મંજૂરી- બંને મળ્યા. બાર્થોલ્ડીની ડિઝાઈનને એફિલ ટાવરના સર્જક ગુસ્તાવ એફિલે શિલ્પાકાર આપ્યો. અમેરિકામાં બેડલો’ઝ ટાપુ (હાલના લિબર્ટી ટાપુ) પર મૂર્તિ માટે કુંભીનિર્માણ કરવાનું હતું પણ પૈસાની સમસ્યા હતી. ફાળો ઊભો કરવા માટે સંખ્યાબંધ કાર્યક્રમો યોજાયા. એમાને આ હેતુસર લિલામી માટે એક મૌલિક કૃતિ આપવા જણાવાયું પણ શરૂમાં એણે ના કહી. એ પોતે ધનાઢ્ય હોવાથી નિર્વાસિતોની તકલીફોથી માહિતગાર નહોતાં પણ રેફ્યુજીઓની મદદના કાર્યક્રમમાં એમને એ લોકોની પીડાનો અહેસાસ થયો અને છેવટે ૦૨-૧૧-૧૮૮૩ના રોજ આ સૉનેટ લખાયું. પ્રદર્શનીના પ્રવેશદ્વાર પર શોભાયમાન અને નિલામી દરમિયાન વંચાયેલું આ સૉનેટ ૧૮૮૬માં ‘સ્ટેચ્યુ ઑફ લિબર્ટી’ના ઉદઘાટન વખતે અને એ પછી સાવ ભૂલાઈ ગયું. એમાની સહેલી જ્યૉર્જિના શૂલરને એક દુકાનમાંથી મળેલી ચોપડીમાં આ સૉનેટ હતું અને એના જ પ્રયત્નોથી મૃત્યુના ૧૭ વર્ષ બાદ ૧૯૦૩માં પ્રતિમાની વિશાળ કુંભી (પેડસ્ટલ)ની અંદરના મ્યુઝિયમમાં આ સૉનેટ મૂકવામાં આવ્યું. આજે પણ ‘સ્ટેચ્યુ ઑફ લિબર્ટી’ના મુલાકાતીઓ આ સૉનેટ ત્યાં વાંચી-માણી શકે છે.

આ સૉનેટ આયમ્બિક પેન્ટામીટરમાં લખાયેલું મૂળ ઇટાલિઅન પેટ્રાર્કન શૈલીનું સૉનેટ છે જેની પ્રાસ રચના ABBA ABBA CDCDCD છે. અષ્ટક અને ષટક એમ બે ભાગમાં ચૌદ પંક્તિઓની પારંપારિક વહેંચણી કરવામાં આવી છે. અમેરિકાની મહાનતાની વાત કરવી અને એ પણ ઇટાલીથી નીકળીને ઇંગ્લેન્ડ જનાર પ્રવાસી સૉનેટના સ્વરૂપમાં એ પોતે જ એક વક્રોક્તિ પણ ગણી શકાય. અમેરિકાની મહાનતાની હાંસી ઊડાવવા માટે ઘણા અમેરિકી કવિઓએ સૉનેટનો સહારો લઈને ગુલામીપ્રથા અને રંગભેદનીતિ પર કટાક્ષ કર્યા છે. ઇટાલિયન સૉનેટસ્વરૂપનો પ્રયોગ પણ આ દિશામાં સૂચક ગણી શકાય. ગુજરાતી અનુવાદ હરિગીત છંદમાં છે પણ ભાષા અને ભાવની સંકીર્ણતાના કારણે પ્રાસરચના નિભાવાઈ નથી. રચનાનું શીર્ષક ‘ધ ન્યૂ કોલોસસ’ અને પ્રથમ બે પંક્તિ ગ્રીક ઇતિહાસ સાથે આપણું અનુસંધાન કરે છે. ઈ.પૂ. ૨૮૦માં કેરીઝ ઑફ લિન્ડોસે (Chares of Lindos) ગ્રીક સૂર્યદેવતા હેલિઓઝની લગભગ ૧૦૮ ફૂટ ઊંચી કાંસાની પ્રતિમા ગ્રીસના રહોડ્સ ટાપુ પર બનાવી હતી. આ પ્રતિમા ‘કોલોસસ ઑફ રહોડ્સ’ તરીકે જાણીતી થઈ. સાયપ્રસ ઉપરના રહોડ્સના વિજયની ઉજવણી નિમિત્તે એનું નિર્માણ થયું હતું. પ્રાચીન વિશ્વની સાત અજાયબીઓમાંની એ એક હતી. એ જમાનાની એ સૌથી મોટી પ્રતિમા હતી પણ થોડા જ વર્ષોમાં ઈ.પૂ. ૨૨૬માં ધરતીકંપના કારણે એ નાશ પામી. કુંભીને બાદ કરીએ તો ‘સ્ટેચ્યૂ ઑફ લિબર્ટી’ની કુલ ઊંચાઈ પણ આટલી જ છે.

હેલિઓઝની પ્રતિમા બંદરના મુખ પર બન્ને કાંઠે એક-એક પગ મૂકેલી હતી એવી એક માન્યતા છે. ‘જુલિયસ સિઝર’માં શેક્સપિઅર આ જ માન્યતાની તુષ્ટિ કરતાં કહે છે, ‘શા માટે સિઝર આ સાંકડી દુનિયા પર રાક્ષસની જેમ પગ પલાણીને ઊભો છે અને આપણે ક્ષુદ્ર લોકોએ એના વિશાળ પગોની નીચે થઈને ચાલવાનું?’ (અંક ૧, દૃશ્ય ૨) ‘હેનરી ૪’માં પણ શેક્સપિઅર આ ઉલ્લેખ કરે છે: ‘ફોલસ્ટાફ: તું મને યુદ્ધમાં પડેલો જુએ અને આ રીતે મારા પર ઊભો રહી જશે, તો એ મિત્રતાની નિશાની છે. પ્રિન્સ હેનરી: બીજું કોઈ નહીં પણ એક રાક્ષસ (કોલોસસ) જ તારી સાથે આવી દોસ્તી કરી શકે.’ (અંક ૫, દૃશ્ય ૧) દરિયાઈ ખાડીના બે કાંઠા પર પગ મૂકેલ હેલિઓઝની પ્રતિમાની કલ્પના જ પ્રસ્તુત સૉનેટમાં પણ નજરે ચડે છે. એમા કહે છે, ‘સ્ટેચ્યૂ ઑફ લિબર્ટી’ એક કાંઠેથી બીજા કાંઠે વિજયી પગ મૂકીને ઊભેલા ગ્રીક પૌરાણિક કથાના રાક્ષસની જેમ નથી ઊભું રહ્યું. એ આ મહાકાય પ્રતિમા માટે Brazen giant શબ્દપ્રયોગ કરે છે. ‘બ્રેઝન’ એટલે ઉદ્ધત કે નિર્લજ્જ પણ થાય અને પિત્તળનું પણ થાય. એમા એક જ શબ્દમાં મૂર્તિદેવતાની તાસીર અને મૂર્તિની બનાવટ –બંને તરફ ધ્યાન દોરે છે. આ ભાષાની ખૂબી છે પણ કવિનો ચમત્કાર છે જે આ ખૂબી ક્યાં અને શી રીતે પ્રયોજવી એ જાણે છે. ગુજરાતી અનુવાદમાં આ માટે ‘પિત્તળ’ શબ્દ પ્રયોજાયો છે. ‘પિત્તળ’ પણ પ્રકૃતિ અને ધાતુ, અને એ રીતે મૂર્તિદેવતાની તાસીર અને મૂર્તિની બનાવટ -બંને અર્થ સમાવિષ્ટ કરી લે છે.

એમા કહે છે કે અમેરિકાના પશ્ચિમી દરવાજે, જેને સાગર સતત પખાળે છે, એક શક્તિશાળી સ્ત્રી ઊભી છે. આ સ્ત્રી ગ્રીસમાં અઢી હજાર વર્ષ પહેલાંના હેલિઓઝના વિજયી હુંકાર કરતા નિર્લજ્જ પૂતળાની જેમ નથી ઊભી જેના બે પગ વચ્ચે થઈને હીણપત અનુભવ્યા વિના જહાજો બંદરમાં પ્રવેશી નહોતા શકતા. આ સ્ત્રી હાથમાં એક મશાલ લઈને ઊભી છે, જેમાં જ્યોતિસ્વરૂપે વીજળી કેદ છે. આજની પેઢીને વીજળીના કેદ હોવાનું પ્રતીક હાસ્યાસ્પદ લાગે પણ ઓગણીસમી સદીના અંત ભાગમાં મશાલનો દીવો વીજળીથી પેટે એ હજી કૌતુકની વાત હતી. એમા આ સ્ત્રીને ‘નિર્વાસિતોની મા’નું નામ આપે છે. સંસ્કૃતિ કે સમય કોઈ પણ હોય, માનો દરજ્જો હંમેશા સર્વશ્રેષ્ઠ જ હતો, છે ને રહેશે. આ એક જ શબ્દપ્રયોગના કારણે એમા લેઝારસ અમેરિકી ઇતિહાસમાં અજરામર થઈ ગયાં. ત્રીસ માળ ઊંચી આ માતાના હાથમાંની મશાલ દીવાદાંડીની જેમ પથ પ્રદર્શિત કરે છે અને વિશ્વવ્યાપી આવકાર આપે છે. એની આંખો નમ્ર છે, પણ એ માની આંખ છે એટલે પોતાના સંતાનના ભલા માટે માટે ન્યૂયૉર્કના બારાંને હુકમ કરતાં અચકાતી નથી. ન્યૂયૉર્કનું બારું ન્યૂયૉર્ક સિટી અને બ્રુકલિન –એમ બે શહેરોની વચ્ચે આવ્યું છે, જે બે જોડિયાં શહેરો જેમને જોડવા હવા સિવાય કોઈ પુલ નહોતો એ આ કવિતા લખાઈ એના પંદર વર્ષ બાદ એક થયાં.

ન્યૂયૉર્ક બંદર ઓગણીસમી સદી અને પ્રારંભિક વીસમી સદી સુધી જળમાર્ગે વેપાર અને લોકોના આવાગમન માટેનું ધીકતું ધોરી બંદર હતું. આ સમય મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાં તથા યુરોપિયન દેશોમાં યુદ્ધનો પણ સમય હતો. યુદ્ધનો ભોગ બનનારાઓ પાસે હિજરત કરવા સિવાય કોઈ આરો નહોતો. તબાહી, પીડા અને અભાવોથી બચવા આ સમયે લગભગ સવા કરોડ નિર્વાસિતો લિબર્ટીની પ્રતિમા પાસેના એલિઝ ટાપુ પર થઈને અમેરિકામાં આવ્યા. કદાચ અમેરિકાની આજની ચાળીસ ટકા વસ્તીના પૂર્વજો આ જ ‘મનહૂસ કચરો’ (Wretched refuse) હતા. લિબર્ટીમાતા હુકમ કરે છે આ જોડિયા શહેરો, આ બંદરને કે, ‘હે પુરાતન નગરો! તમારી ભવ્ય ગાથાઓ તમારી પાસે જ રાખો.’ (સ્ટેચ્યુ ઑફ લિબર્ટીની અંદર જે કવિતા મૂકાઈ છે એમાં ‘રાખો’ પછીનું અલ્પવિરામ મૂકવાનું વિસરાઈ ગયું છે પરિણામે વાક્યનો અર્થ થોડો બદલાઈ જાય છે એ અલગ વાત છે.) એ દુનિયા પાસેથી ગરીબો, હાર્યા-થાક્યા માણસો, મુક્તિનો શ્વાસ ઝંખતી અનિયંત્રિત ભીડ અને દુનિયાના કાંઠાઓ જેનાથી છલકાઈ રહ્યા છે એ મનહૂસ કચરો માંગે છે. જે લોકો ઘરબારવિહોણા થઈ ગયા છે, જે લોકો તોફાનો-આપત્તિઓના માર્યા છે એ બધાયને નિર્વાસિતોની મા આવકારી રહી છે. કહે છે, તમારા સોનેરી ભવિષ્યના બારણાંઓની બાજુમાં હું દીવાનો પ્રકાશ પાથરતી ઊભી છું… આવો, મારી પાસે આવો અને તમારા સોનેરી ભવિષ્યના દ્વાર ઊઘાડો.

એમાનું આ સૉનેટ ઈસુના એ વચન, ‘તંદુરસ્તને તબીબની જરૂર નથી, બિમારને છે. હું સાચાઓ માટે નહીં, પણ પાપીઓ માટે આવ્યો છું’ની યાદ અપાવે છે. પ્રભુપુત્ર મુક્તિદાતા ઈસુએ જે રીતે ગરીબ-ગુરબાંને પ્રેમ કર્યો હતો એ જ પ્રેમની યાદ ‘ધ ન્યૂ કોલોસસ’ની ‘નિર્વાસિતોની મા’ અપાવે છે. માતાના દીવાના પ્રકાશમાં ઝળહળતા સુવર્ણ દ્વારોમાં થઈને દુનિયાના કાંઠાઓ પર ખદબદતા આ ‘મનહૂસ કચરા’ને ન માત્ર સારી જિંદગી મળવાની આશા છે, પણ ઈશ્વરના સંતાન હોવાના નાતે તેઓ એક સંપૂર્ણ જીવન પ્રાપ્ત કરશે એવી આશાનો જે સૂર આ કવિતામાંથી સંભળાય છે એ અભૂતપૂર્વ છે. સૉનેટની પંક્તિઓ કહેવતકક્ષાએ પહોંચી ગઈ છે અને વધુને વધુ લોકો વધુને વધુ વાર આ પંક્તિઓ ટાંકતા આવ્યા છે. આજે જ્યારે એકતરફ અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અમેરિકા આવવા ઇચ્છતા પરદેશીઓ માટેના વિઝાના કાયદાઓ વધુને વધુ કડક બનાવી રહ્યા છે, અને બીજી તરફ અમેરિકામાં વર્ષોથી સ્થાયી નિર્વાસિતોના નિષ્કાસિત થવાનો ડર તલવારની માફક માથે તોળી રહ્યા છે ત્યારે ‘વિશ્વવ્યાપી આવકાર’ની વાત કરતી એમા લેઝારસની આ કવિતા અને એમાંની ‘નિર્વાસિતોની મા’ વધુને વધુ પ્રસંગોચિત અને અર્થપૂર્ણ બની ગયાં છે.

ગ્લૉબલ કવિતા: ૬૧: એક ઘરડી સ્ત્રી – અરુણ કોલાટકર

An Old Woman

An old woman grabs
hold of your sleeve
and tags along.

She wants a fifty paise coin.
She says she will take you
to the horseshoe shrine.

You’ve seen it already.
She hobbles along anyway
and tightens her grip on your shirt.

She won’t let you go.
You know how these old women are.
They stick to you like a burr.

You turn around and face her
with an air of finality.
You want to end the farce.

When you hear her say,
‘What else can an old woman do
on hills as wretched as these?’

You look right at the sky.
Clean through the bullet holes
she has for her eyes,

And as you look on
the cracks that begin around her eyes
spread beyond her skin.

And the hills crack.
And the temples crack.
And the sky falls
with a plateglass clatter
around the shatterproof crone
who stands alone.

And you are reduced
To so much small change
In her hand.

– Arun Kolatkar

એક ઘરડી સ્ત્રી

એક ઘરડી સ્ત્રી પકડી
લે છે તમારી બાંય
અને સાથે ચાલવા માંડે છે.

એને એક પચાસ પૈસાનો સિક્કો જોઈએ છે.
એ કહે છે એ તમને લઈ જશે
અશ્વનાળ મંદિર પર.

તમે એ ક્યારનું જોઈ ચૂક્યા છો.
તે લંગડાતી સાથે જ આવે છે
અને તમારા ખમીસ પરની એની પકડ ચુસ્ત કરે છે.

એ તમને નહીં જવા દે.
તમને ખબર છે આ ઘરડી સ્ત્રીઓ કેવી હોય છે.
તેઓ તમને ઝોડની જેમ વળગી રહે છે.

તમે પાછા ફરો છો અને એનો સામનો કરો છો
કાયમી નિવેડો લાવવાની દૃઢતા સાથે.
તમારે આ નૌટંકી ખતમ કરવી છે.

જ્યારે તમે એને કહેતી સાંભળો છો,
‘બીજું તો શું કરી શકવાની એક ઘરડી સ્ત્રી
આવી મનહૂસ ટેકરીઓ પર?’

તમે સીધું આકાશ તરફ જુઓ છો.
સાફ એ ગોળીઓના કાણાંઓમાંથી
જે તેણી પાસે છે આંખોના બદલે,

અને જેમ તમે જોતાં રહો છો
એ તડ જે એની આંખોની આસપાસ શરૂ થાય છે
એની ત્વચાની બહાર ફેલાઈ જાય છે.

અને ટેકરીઓ તરડાય છે.
અને મંદિરો તરડાય છે.
અને આકાશ ભાંગી પડે છે

વિશાળ કાચના ખણકાર સાથે
એ અતૂટ બેવડ વૃદ્ધાની આસપાસ
જે એકલી ઊભી છે.

અને તમને ઘટીને રહી જાવ છો
નાનું નિર્માલ્ય પરચૂરણ થઈને
એના હાથમાંનું.

– અરુણ કોલાટકર
(અનુ. વિવેક મનહર ટેલર)

ચીંથરેહાલ કપડાં, ઊઘાડા પગ, દિવસોથી ધોયા-ઓળ્યા વિનાના વાળ લઈને દારૂણ ગરીબીથી નીતરતો એક ચહેરો તમારી સમક્ષ હાથ લાંબો કરીને અપેક્ષાભરી નજરે આવી ઊભે અને જવાનું નામ જ ન લે ત્યારે તમે શું કરો છો? ભીખ આપો છો? હડધૂત કરો છો? નજર ફેરવી લો છો? ભીખ અને ભિખારી –વિશ્વભરના જનમાનસ માટે વણઉકેલ્યો કોયડો. આ સમસ્યાનો કોઈ ઉકેલ ખરો? ભીખ આપીને આપણે ભિખારીની સમસ્યા દૂર કરીએ છીએ કે વધારીએ છીએ? અને ભીખ ન આપીને આપણે આ સમસ્યાને નેસ્તનાબૂદ કરવામાં સહાયભૂત થઈએ છીએ? રસ્તે ભટકાઈ ગયેલા ભિખારીને બે પૈસા આપીને કોઈ એનું દળદળ ફિટવી શકનાર નથી પણ તોય ભિખારીને બે પૈસા આપીને લાખ રૂપિયાનું ‘પુણ્ય’ કમાવા માંગનાર અમીર ભિખારીઓનો તોટો નથી. દુનિયાના દરેક દેશમાં, અમેરિકા જેવા દેશમાં પણ ભિખારી સાથે તમારો ભેટો જરૂર થશે. ભીખ આપવી કે ન આપવીના ‘ટુ બી ઓર નોટ ટુ બી’ પ્રશ્નમાં અટવાતા જનમાનસને હચમચાવીને ભીખ મેળવી લેવાની ભિખારીઓની મૉડસ-ઑપેરન્ડી ક્યારેક આપણને વિચારતાં કરી દે છે. પણ ક્યારેક ભિખારી વેંત ઊંચેરો પણ સાબિત થઈ શકે છે. આવી જ કંઈ વાત લઈને આવી છે અરુણ કોલાટકરની આ કવિતા.

અરુણ બાલકૃષ્ણ કોલાટકર. ૦૧-૧૧-૧૯૩૨ કોલ્હાપુર, મહારાષ્ટ્રમાં જન્મ. ભોંયતળિયે પાંચ ઓરડા, પહેલા માળે ત્રણ અને એની ઉપર એક એમ નવ કમરાનું મકાન, જેને કવિ પત્તાના મહેલ સાથે સરખાવતા. મુંબઈની જે. જે. સ્કુલ ઑફ આર્ટ્સમાં ભણ્યા. પિતા શિક્ષણખાતામાં અફસર. પિતાનો કળાવારસો લોહીમાં ઊતર્યો. પાશ્ચાત્ય ચિત્રકારોએ એમને આકર્ષ્યા પણ પાશ્ચાત્ય સ્ત્રી-પુરુષોએ નહીં. ચિત્રકાર તરીકે હજી એકેય ચિત્ર વેચાયા ન હોવાથી બંને પરિવારોએ લગ્નનો વિરોધ પણ કર્યો હતો. દારૂની લત લાગી જવાના કારણોસર પ્રથમ પત્ની દર્શન છાબડાથી પારસ્પારિક સમજૂતીથી છૂટા પડી સૂનુ સાથે લગ્ન કર્યા. મુંબઈના શરૂના દિવસો દારુણ ગરીબીમાં વીત્યા. ‘ધ ટર્નઅરાઉન્ડ’ કવિતામાં એ લખે છે: ‘બોમ્બેએ મને ભિખારી બનાવી દીધો./મારા ધાબળાએ એક ખરીદાર શોધી કાઢ્યો/અને મેં સાદા પાણીની મિજબાની કરી.’ પણ પછી ગ્રાફિક ડિઝાઇનિંગ, માસ કમ્યુનિકેશન અને માર્કેટિંગના ક્ષેત્રમાં સ્થાપિત થયા. આંતરડાના કેન્સરથી ૨૫-૦૯-૨૦૦૪ના રોજ નિધન.

આઝાદીપશ્ચાતના પ્રમુખ દ્વિભાષી કવિ. મરાઠી અને ભારતીય અંગ્રેજી – એમ બંને ભાષામાં અગ્રણી. એમની મરાઠી કવિતા ૫૦ ને ૬૦ના દાયકાની ‘લિટલ મેગેઝિન મૂવમેન્ટ’ને અનુસરીને આધુનિકતાવાદના અર્ક સમ હતી. એમની કવિતાઓ ભારોભાર કટાક્ષ અને તિર્યક દૃષ્ટિના કારણે અળગી તરી આવે છે. રોજબરોજના પ્રસંગોમાંથી એ રમૂજ શોધી કાઢે છે. અચ્છા ચિત્રકાર હોવાના નાતે એમની રચનાઓમાં પણ મજાનાં ચિત્રો રજૂ કરે છે. શબ્દોની કરકસર અને કલમથી આબેહૂબ દૃશ્ય ઊભું કરી શકવાની સમર્થતાના નાતે એમની કવિતાઓ એઝરા પાઉન્ડની ‘ઇમેજીસ્ટ’ કવિતાઓની શ્રેણીમાં સ્વતંત્ર મૌલિક અવાજ સાથે બંધ બેસે છે. જાતીયતા અને કામુકતા પણ એમની કવિતામાં બિન્દાસ આવે છે. એક-એકથી ચડિયાતી મરાઠી-અંગ્રેજી કવિતા આપનાર આ કવિ મરાઠી કવિતાની વચ્ચે શુદ્ધ હિંદીમાં ‘दिखता नहीं मादरचोद दिखता नहीं’ લખીને ભાવકના સંવેદનતંત્રને ધરમૂળથી ઝંઝોડે પણ છે.

પ્રસ્તુત રચના કવિના સંગ્રહ ‘જેજુરી’માંથી છે. ‘જેજુરી’ ૩૧ કવિતાઓનો ગુચ્છ છે. અરવિંદ કૃષ્ણ મેહરોત્રા ‘જેજુરી’ વિશે કહે છે, ‘છેલ્લા ચાળીસ વર્ષમાં ભારતમાં લખાયેલી આ એકમાત્ર ઉત્તમોત્તમ કવિતા છે. આ ૩૧ કવિતા સડક જેમ સીધી દેખાતી હોવા છતાં એક જાદુઈ વર્તુળ રચે છે, જેમાંથી વાચક ઇચ્છે તોય છટકી શકતો નથી.’ આ સંગ્રહના બધાં શબ્દચિત્રો મહારાષ્ટ્રમાં પૂણે નજીકના ગામ જેજુરીમાં ખેંચવામાં આવ્યા છે. જેજુરી ગામ શિવનું સ્વરૂપ ગણાતા ખંડોબાનું ધામ છે. આજે તો એ મોટું તીર્થધામ બની ગયું છે. મહારાષ્ટ્રમાં ખંડોબા યાને મલ્લારી કે મલ્હારીનું સ્થાન ખૂબ અગત્યનું. અશ્વારુઢ ખંડોબાની આસપાસ મણિ અને મલ્લના વધની પરાક્રમગાથાઓ અને ચમત્કારો વણાયેલા છે. ખંડોબાની પ્રથમ બે પત્નીઓમાં મ્હાલસા સંસ્કૃતિનું તો બનઈ પ્રકૃતિનું પ્રતીક છે. બનઈને મેળવવા માટે ખંડોબા જુગારમાં મ્હાલસા સામે હારીને બાર વર્ષનો વનવાસ સ્વીકારે છે પણ વનવાસ બાદ મ્હાલસા બીજી પત્નીને સ્વીકારતી નથી એટલે જેજુરીમાં મહાભારત સર્જાય છે જેનાથી બચવા માટે ખંડોબાએ ટેકરીનું ઉપરનું અડધિયું મ્હાલસા અને નીચેનું બનઈને વહેંચી આપ્યું. આ પછી પણ ખંડોબાની બીજી ત્રણ પત્નીઓ થઈ. ‘જેજુરી’ને વિવેચકો ખંડોબા અને જેજુરી ગામની સાથે સાંકળી દે છે પણ આ કવિતાઓ હકીકતમાં શ્રદ્ધાના એક ગામ અને એક નામને પ્રતીક બનાવીને ભાવકને આગળ લઈ જતી કવિતાઓ છે. આ કવિતાઓમાં ઈશ્વર અને ધર્મ કરતાં વિશેષ માનવમનની ઊંડી અકળ દુવિધાઓ વધુ છતાં થાય છે. ‘જેજુરી’ હકીકતમાં માનવજીવન અને સંવેદનાઓના હૃદયંગમ ચિત્રો છે. એ ઇનકાર અને અવિશ્વાસ તરફનો સીધો અને બેબાક રવૈયો રજૂ કરે છે. કોલાટકર પોતે કહે છે કે, ‘હું નથી માનતો કે મારે એક યા બીજી રીતે ઈશ્વર વિષયક અભિગમ સ્પષ્ટ કરવાની જરૂર હોય.’

ફ્રેન્ચ નવલકથાકાર પ્રાઉસ્ટ કહે છે, ‘વસ્તુઓ ભગવાન છે.’ કોલાટકર પણ ‘અ સ્ક્રેચ’ કવિતામાં કહે છે: ‘શું ભગવાન છે/અને શું પથ્થર છે/વિભાજન રેખા/જો હોય તો/બહુ પાતળી છે/જેજુરીમાં/અને દર બીજો પથ્થર/ભગવાન છે કે એનો પિતરાઈ.’ એ કહે છે, ‘પથ્થરને કોતરો/અને એક દંતકથા ફૂટી નીકળશે.’ સાચી વાત છે. આપણો આખો દેશ આવા જેજુરીઓથી ભર્યો પડ્યો છે. જેજુરી તો પ્રતીક છે આપણી શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધા વચ્ચેની નો-મેન્સ લેન્ડ પર ફૂટી નીકળતાં યુદ્ધોનું. ઈશ્વર મૂળે તો આપણા ડર અને/અથવા શ્રદ્ધામાંથી જન્મેલું તત્ત્વ છે. એનું અસ્તિત્વ પોતે મહાપ્રશ્ન છે. પણ કોલાટકરને ઈશ્વરની વાત નથી કરવી. એને તો ઈશ્વરના નામનું તરણું પકડીને સંવેદનાનો મહાસાગર પાર કરવો છે.

કવિતાનું જે શીર્ષક છે એનાથી જ કવિતાની શરૂઆત પણ થાય છે. સ્વરૂપની દૃષ્ટિએ રચના અછાંદસ છે, ત્રણ-ત્રણ પંક્તિઓ-ત્રિપદીના ફકરાઓમાં વહેંચાયેલું. અંગ્રેજીમાં મોટાભાગના શબ્દો એકપદીય (મોનોસિલેબિક) છે જેના લીધે કવિતા વધુ ઝડપી અને મર્મવેધી બને છે. કથન ત્રીજા વ્યક્તિની દૃષ્ટિએ છે. જેજુરી ગામની એક પહાડી પર એક વૃદ્ધ ભિખારણ નાયકની બાંય પકડી લે છે ને વણનોતરી સાથે ચાલવા માંડે છે. નાયકને એ ગમતું નથી. કોઈ તમારા અહમને ઝાલી લે એ તમને ગમશે? વૃદ્ધાને પચાસ જ પૈસાની જરૂર છે. બદલામાં એ નાયકને અશ્વનાળ મંદિર બતાવવા લઈ જશે. અશ્વનાળ મંદિર (હૉર્સશૂ શ્રાઇન) જેજુરીની ટેકરીઓ પર આવેલી એ જગ્યા છે જ્યાંથી એવું માનવામાં આવે છે કે ખંડોબા ઘોડા પર એકબાજુ થઈને બેઠેલી એની પત્નીને લઈને ટેકરી કૂદી ગયા હતા. કૂદતી વખતે ઘોડાએ પર્વત પરના જે પથ્થરનો સહારો કૂદવા માટે લીધો હતો ત્યાં એની ખરીનું નિશાન રહી ગયું છે, પરિણામે ભક્તો એને અશ્વનાળ મંદિર તરીકે પૂજે છે. કવિએ ‘The Horseshoe Shrine’નામથી જ રચનારીતિના સંદર્ભે મજાની એક અન્ય કવિતા પણ લખી છે: ‘પથ્થરમાંની એ ખાંચ/હકીકતમાં લાત છે ટેકરીની બાજુમાં./ત્યાં જ ખરી/અથડાઈ હતી/વીજળીની જેમ/જ્યારે ખંડોબાએ/ભૂરા ઘોડા પર/પાછળ એકબાજુ થઈ બેઠેલી પત્ની સાથે/ખીણ પર થઈને કૂદકો માર્યો હતો/અને ત્રણેય/એક થઈને/તણખાની માફક/ચકમકના પથ્થર પરથી કૂદી ગયા હતા./એ ઘરે જે રાહ જોતું હતું/પહાડીની બીજી બાજુએ ઘાસની/ગંજીની જેમ.’

આ અશ્વનાળ મંદિર નાયક અગાઉ જોઈ ચૂક્યો છે એટલે એ આગળ ધપે છે પણ વૃદ્ધા લંગડાતી ચાલે, શર્ટનો કેડો મૂક્યા વિના એને વળગી રહે છે. નાયક જાણે છે કે આ ભિખારણથી છૂટકારો આસાનીથી નહીં જ થાય એટલે એ એને અવગણીને આગળ વધવાનો પેંતરો પડતો મૂકીને સમસ્યાનો મુકાબલો કરવા કટિબદ્ધ થાય છે અને ફરીને એની સામો જ થાય છે. નાયકની આંખમાંનો પથ્થરિયો નકાર વાંચી ન લીધો હોય એમ વૃદ્ધા પોતે ભીખ માંગવા સિવાય અને પર્યટન કે તીર્થસ્થળો બતાવવા સિવાય બીજું તો શું કરી શકનાર છે એમ કહીને કદાચ નિઃસાસો નાંખે છે.

નાયક આકાશ તરફ જુએ છે. કદાચ ભગવાન સામે આ બિખારણની ફરિયાદ કરવા માટે જ. ભિખારણની આંખ ભાવશૂન્ય છે. સમય અને ગરીબીની થપાટો ખાઈને આ આંખો એટલી તો ઊંડી ઊતરી ગઈ છે કે નાયકને લાગે છે કે જાણે એની આંખોના બદલે ગોળીઓથી કોઈએ કાણાં પાડ્યાં છે ને પોતે એમાંથી સાફ આરપાર જોઈ શકે છે. ‘ખાલી’ હવાથી ‘ભરેલા’ બે કાણાં જાણે કે. વૃદ્ધાવસ્થાના કારણે એની આંખોની આસપાસ પડેલી કરચલીઓ નાયકને ગોળી ચાલતાં કાણાં ફરતે જન્મેલી તડ જેવી લાગે છે અને આ તડ જોતજોતામાં તો વયષ્ટિથી સમષ્ટિમાં ફેલાઈ જાય છે. આ તડ એની ત્વચાથી આગળ વધે છે અને ટેકરીઓમાં તડ પડે છે, મંદિરોમાં તડ પડે છે. આ તડ હકીકતે તો દયાહીન હૈયાના પથ્થરિયા ઈરાદાઓ અને નિરર્થક શ્રદ્ધામાં પડી રહી છે. વૃદ્ધાની નિઃસહાયતા, એકલતા અને ભીખ માંગીને આજીવિકા રળવાની મજબૂરી સમજાતાં જ નાયકને પોતાના નકારનું આકાશ પડી ભાંગતું અનુભવાય છે. સૃષ્ટિ આખી રસાતળે જતી હોય એવી તિરાડ પોતાના અસ્તિત્વમાં પડતી એ જોઈ શકે છે. વિશાળ કાચ ભાંગી પડે એમ આખું આકાશ જાણે ખણકાર સાથે ભાંગી પડે છે પણ વૃદ્ધા કોઈપણ કંપન વિના, અટૂલી પણ અતૂટ અને અખંડ ઊભી છે. કાચ પડે અને તૂટે એ જ રીતે નાયકની ચેતનાનો ચૂરેચૂરો થઈ જાય છે. પચાસ પૈસા જેવી નજીવી મદદના બદલે મંદિર બતાવવા લઈ જવાની મદદની ઓફર કરનાર વૃદ્ધા સમક્ષ નાયકને લાગે છે કે પોતે એના હાથમાંના પરચૂરણના નાના મૂલ્યના સિક્કાથીય વધુ નાનો થઈને રહી ગયો છે.

ભિખારણ જ્યારે ભીખ માંગે છે ત્યારે નાયકને પોતે આ ટેકરીઓ જેવો ઊંચો લાગ્યો હતો. પણ જ્યારે ‘વાસ્તવ’ સાથે પનારો પડે છે ત્યારે નાયકને તરત જ સમજાય છે કે એ હકીકતમાં કેટલો ‘વામણો’ છે! નાયકના વિશ્વમાં પ્રલય સર્જાય છે પણ વૃદ્ધા અડીખમ ઊભી રહે છે. સૃષ્ટિ ધ્રુજી ઊઠે છે, તમે ધ્રુજી ઊઠો છો પણ એ ધ્રુજતી નથી. પહાડીઓના પથ્થરોની વચ્ચે જીવતો આ ઉદાસીન દુઃખી ગરીબ એકલ આત્મા હકીકતમાં તો સમયના માર્ગ પર જીવનનિર્વાહ અને અસ્તિત્વના સામર્થ્યની પરાકાષ્ઠાનું પ્રતીક છે… ભિખારી હોવા છતાં એની સમક્ષ આપણું મૂલ્ય ઘટીને કોડી બરાબર અનુભવાય છે… આપણી નજરે એ આપણા સમય અને ધ્યાન –બંનેને લાયક નથી પણ એ તો આ પહાડીઓ વચ્ચે પહાડી થઈને જ જીવે છે. એ આ જગ્યા જેટલી જ પુરાતન છે. એ આ જગ્યા જેટલી જ અચલ છે. સામા પક્ષે આપણે આપણી પ્રાચીન સંસ્કૃતિને વળગી રહી શક્યા નથી. આપણે આપણા મૂળ, આપણી જમીન, આપણા વારસા સાથેનું જોડાણ ગુમાવી ચૂક્યાં છીએ.